Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content=" 1969 оноос хойш эдийн засгийн ухаанд хувьсгал хийн, хүн төрөлхтний хөгжлийг нэг алхмаар урагшлуулсан нээлтүүдэд Алфред Нобелийн нэрэмжит шагналыг олгодог болсон билээ. Үүнээс хойш хойш 44 удаагийн ёслолоор нийт 78 шагналтан тодроод байна. Тэр..." />
<meta name="keywords"
content="нобелийн шагнал, эдийн засаг" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content=" 1969 оноос хойш эдийн засгийн ухаанд хувьсгал хийн, хүн төрөлхтний хөгжлийг нэг алхмаар урагшлуулсан нээлтүүдэд Алфред Нобелийн нэрэмжит шагналыг олгодог болсон билээ. Үүнээс хойш хойш 44 удаагийн ёслолоор нийт 78 шагналтан тодроод байна. Тэр..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/cc59bdc4533306d4e4a86eb89901eafa.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/cc59bdc4533306d4e4a86eb89901eafa.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content=" 1969 оноос хойш эдийн засгийн ухаанд хувьсгал хийн, хүн төрөлхтний хөгжлийг нэг алхмаар урагшлуулсан нээлтүүдэд Алфред Нобелийн нэрэмжит шагналыг олгодог болсон билээ. Үүнээс хойш хойш 44 удаагийн ёслолоор нийт 78 шагналтан тодроод байна. Тэр..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">11 сарын 23, 2020</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol&text=Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/cc59bdc4533306d4e4a86eb89901eafa.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/cc59bdc4533306d4e4a86eb89901eafa.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;"> 1969 оноос хойш эдийн засгийн ухаанд хувьсгал хийн, хүн төрөлхтний хөгжлийг нэг алхмаар урагшлуулсан нээлтүүдэд Алфред Нобелийн нэрэмжит шагналыг олгодог болсон билээ. </p><p style="text-align: justify;">Үүнээс хойш хойш 44 удаагийн ёслолоор нийт 78 шагналтан тодроод байна. Тэр дундаас бидний өдөр тутмын амьдралд маш их хэрэг болох, хэвлэл мэдээллээр байнга яригддаг эдийн засгийн онолуудыг тоймлон хүргэж байна.</p><p style="text-align: justify;"><strong>1. Нийтийн нөөцийг удирдах тухай (Management of Common Pool Resources)</strong></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/64f5c89d49ff7950064656e511d15099.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1440,400" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/64f5c89d49ff7950064656e511d15099.jpg"></p><p style="text-align: justify;">2009 онд Элинор Остром “Нөөц баялгийн удирдлага, тэр дундаа нийтийн нөөцийн удирдлагын талаар хийсэн шинжилгээ”-нийхээ үр дүнд Нобелийн шагнал хүртсэн билээ. Ингэснээрээ тэрбээр анхны Нобелийн шагналт эмэгтэй эдийн засагч болсон юм. Түүний судалгааны ажлын гол үр дүн нь усны нөөц, зэрлэг ан амьтан, бэлчээр зэрэг хязгаарлагдмал нөөцийг хамтын өмчлөлийн хэлбэрээр оновчтой удирдаж болохыг нотолсонд оршдог. Тэрээр хүмүүс нийтийн нөөцийг хувааж ашиглах үед "Нийтийн өмчийн эмгэнэл" заавал тохиолдох албагүй гэдгийг баталсан юм. Анх АНУ-ын экологич Хардины зохиосон тус онолоор бол олон хүн хамтарч эзэмших үед нийтийн нөөц хэт их ашиглагдсанаас болж шавхагдан, улмаар бүгд хохирч үлдэх тул төрийн эзэмшилд байлгах, эсвэл хувийн эзэмшилд хуваарилж өгөх нь зүйтэй гэж үздэг. </p><p style="text-align: justify;"><strong>2. Зан төлөвийн эдийн засаг (Behavioral Economics)</strong><strong><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b3b7e0853efe903c12ddd9fb320285dd.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1280,720" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b3b7e0853efe903c12ddd9fb320285dd.jpg"></strong><br></p><p style="text-align: justify;">2002 оны Нобелийн шагналыг сэтгэл судлаач Даниел Канеманд “тодорхой бус нөхцөл байдалд хүний гаргадаг дүгнэлт, шийдвэрийн талаар судалж, сэтгэлзүйн ухааны мэдлэгийг эдийн засгийн ухаанд нэгтгэсэн” амжилтынх нь төлөө өгсөн юм. </p><p style="text-align: justify;">Тэрээр ханамжаа хамгийн их байлгахын тулд хүмүүс үргэлж хувийн ашиг сонирхлоо хөөн, рациональ шийдвэр гаргах албагүй гэдгийг харуулснаар “хүн бол рациональ” гэж үздэг эдийн засгийн суурь ойлголтыг эвдсэн юм. Энэ нь зан төлөвийн санхүү, зан төлөвийн эдийн засгийн ухаан гэж нэрлэгдэх болсон шинэ салбарын хөгжилд чухал нөлөө үзүүлжээ. Канеман судалгаагаа Амос Тверскитэй хамтарч хийсэн боловч Тверски 1996 онд нас барсан учир шагналыг ганцаар хүртсэн байдаг.</p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Хүмүүсийн сэтгэхүй алдаа нь буруу эргэцүүлэл хийн рациональ бус шийдвэр гаргах шалтгаан болдог гэдгийг эдгээр эрдэмтэд харуулсан юм.</p><p style="text-align: justify;">Тухайлбал, хүмүүс дүгнэлт хийхдээ тухайн асуудалд хамааралгүй мэдээлэл ашиглах (“Anchoring effect”), хэт өөдрөгөөр төлөвлөн тухайн ажилд шаардлагатай цагийг багаар тооцох (“Planning fallacy”), өөрөөс хамаарахгүй хүчин зүйлсийг удирдаж чадна гэж итгэх (“Illussion of control”) зэрэг нь сэтгэхүйн алдаа юм. Канеман ба Тверскигийн бичсэн “Проспектийн онол: Эрсдэл дунд гаргах шийдвэрийг шинжлэх нь” судалгааны ажил нь өнөөдөр эдийн засгийн сэтгүүлүүдэд хамгийн ихээр ишлэгддэг бүтээл болжээ. Шагнал хүртсэн “Проспектийн онол” нь хүмүүс тодорхойгүй нөхцөл байдалд хэрхэн шийдвэр гаргадгийг тайлбарладаг. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Хүмүүс логик бус харин сэтгэл хөдлөл, хандлага, үнэлэмж, дурсамж дээр үндэслэсэн иррациональ шийдвэр гаргах нь түгээмэл.</p></blockquote><p style="text-align: justify;">Жишээ нь, хүмүүс бид хямд зүйл худалдаж авахдаа хэмнэхийг оролдож буй яг тэр мөнгөн дүнгээ үнэтэй зүйл худалдаж авах үедээ хэмнэхийг боддоггүй байна.Түүнчлэн, Канеман болон Тверски нар хүмүүс ихэнхдээ магадлалын хуультай зөрчилтэй дүгнэлт хийх хандлагатай байдгийг ч харуулжээ. Тухайлбал нэг эмэгтэйг ялгаварлан гадуурхалтын талаар санаа зовж явдаг гэж танилцуулаад, тухайн эмэгтэй “Зүгээр л банкны теллер үү?”, эсвэл “Феминист активист теллер үү?” гэж асуухад 2 дахь нь гэж хариулах хүн олон. Магадлалын онолоор бол тэр эмэгтэй зүгээр л банкны теллер байх боломж нь хамаагүй өндөр юм.</p><p style="text-align: justify;"><strong>3. Мэдээллийн тэгш бус байдал (Asymmetric Information)</strong></p><p style="text-align: justify;">2001 оны Нобелийн шагналыг Жорж Акерлоф, А.Майкл Спенс, Жозеф Э.Стиглиц нар “зах зээл дээрх мэдээллийн тэгш бус байдлыг судалсныхаа төлөө” хүртсэн байна. Бодит байдал дээр мэдээллийн тэгш бус байдал буюу арилжаанд оролцогч 2 талын нэг нь илүү, харин нөгөө нь дутуу мэдээлэлтэй байдаг тул төгс мэдээлэл дээр үндэслэсэн эдийн засгийн загвар алдаатай гэдгийг тэд харуулжээ.</p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/526f55a1dd3349297f2e7a628e148994.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="638,479" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/526f55a1dd3349297f2e7a628e148994.jpg"></p><p style="text-align: justify;">Мэдээллийн тэгш бус байдлын талаарх ойлголт нь зах зээл хэрхэн ажилладаг механизмийг илүү нарийн тайлбарлахын зэрэгцээ, компаниудын мэдээлэл ил тод байх нь хэр зэрэг чухал болохыг бидэнд ойлгуулсан юм. Акерлофын хувьд, хуучин машины зах зээл дээр мэдээллийн тэгш бус байдал нь зах зээл дээр зөвхөн муу машин үлдэх шалтгаан болдгийг тайлбарлажээ.<span class="twittersharelink"> </span></p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Зарах машиныхаа чанарыг сайн мэдэж буй худалдагч машинаа бага үнээр зарахгүй. Харин худалдан авагч чанарыг нь сайн мэдэхгүй машиныг өндөр үнээр авахгүй.</span> </p></blockquote><p style="text-align: justify;">Иймд зөвхөн бага үнээр зарагдах муу машин л зах дээр үлдэж, хийгдэх худалдааны цар хүрээ эрс хумигдах эрсдэлтэй. Үүнийг тайлбарласан “Нимбэгний зах зээл: Чанарын тодорхойгүй байдал ба зах зээлийн механизм” нэртэй судалгааны ажил нь Акерлофыг Нобелийн шагнал хамтран эзэмшигч болгосон юм. </p><p style="text-align: justify;">Харин Спенсийн судалгаа нь зах зээл дээрх мэдээлэл сайтай оролцогчид бусаддаа мэдээллээ хэрхэн дамжуулах буюу дохио өгөх (сигнал) гэдэг сэдэв дээр төвлөрсөн. Жишээ нь, ажил хайж буй хүмүүс өөрийнхөө бүтээмжийн дохио болгож ажил олгогчдод боловсролын түвшнээ (диплом) үзүүлдэг. Компаниудын хувьд, хөрөнгө оруулагч нартаа тарааж буй ногдол ашиг нь ашигт ажиллагааны дохио гэж ойлгож болох юм.</p><p style="text-align: justify;">Стиглиц болохоор даатгалын компаниуд хураамж (премиум) болон даатгалын тохиолдол гарах үед харилцагч өөрөө төлөх зардал (дидактибл) зэргийг ногдуулах замаар даатгуулагчдын хэн нь өндөр эрсдэл, их зардалтайг ялгах боломжтойг харуулсан.</p><p style="text-align: justify;">Эдгээр ойлголтууд нь өнөөдөр бидний өдөр тутмын амьдралд байдаг ердийн зүйлс болсон хэдий ч, анх боловсруулагдаж байх үедээ хувьсгал хийсэн цоо шинэ санаанууд байсан юм.</p><p style="text-align: justify;"><strong>4. Тоглоомын онол (Game Theory)</strong></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/4ee5f84f9e87d4d734e4efb1476e102b.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1280,720" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/4ee5f84f9e87d4d734e4efb1476e102b.jpg">1994 оны эдийн засгийн Нобелийн шагналыг Жон Харсани, Жон Нэш, Рейнхард Зельтен нар тоглоомын онолд оруулсан чухал хувь нэмрийнхээ төлөө хүртсэн байна. Тэд хүмүүс хоорондын харилцан үйл хөдлөлийн стратегийг судалдаг “Tоглоомын онол”-ын нэг гол бүрэлдэхүүн болох “Харилцан тохиролцоогүй тоглоом” буюу оролцогч талууд нь бие биенийхээ хийх үйлдлийг мэдэхгүй, зөвхөн таамаглал дээр суурилан өөрийн хариу үйлдлээ тооцоолох үед бий болдог үр дүнгийн талаар судалжээ.</p><p style="text-align: justify;">Нэшийн оруулсан гол хувь нэмэр нь “Нэшийн тэнцвэр” гэж нэрлэгддэг бөгөөд 1950 онд Принстоны их сургуульд байхдаа бичсэн дипломын ажилд нь томъёологдсон онол юм. Ердөө 21 настайдаа бичсэн 27 хуудас энэхүү бүтээлд хоёр тоглогчтой тоглоом болон тэг нийлбэрт тоглоомын талаарх судалгааг өргөжүүлсэн юм. Хожим нь түүний судалгаан дээр тулгуурлаад Зельтен болон Харсани нар динамик стратеги, бүрэн бус мэдээлэлтэй үеийн тохиолдлыг нэмж судалснаар Мэдээллийн эдийн засгийн хөгжилд томоохон хувь нэмэр оруулжээ. Өдгөө тэдний судалгаа нь олигополь, өрсөлдөөн, фирмүүдийн үйл хөдлөл гэх мэт эдийн засгийн судалгаанд өргөн ашиглагддаг бөгөөд олон шинэ чиглэлийн судалгааны үндэс суурь нь болсон байна. </p><p style="text-align: justify;"><strong>5. Нийтийн сонголтын онол (Public Choice Theory)</strong></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/283fb639eab05eecab5a1fd2503fbb6f.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1024,719" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/283fb639eab05eecab5a1fd2503fbb6f.jpg"></p><p style="text-align: justify;">Жеймс М. Бьюкенен “Эдийн засгийн, улстөрийн шийдвэр гаргалтын онолд гэрээний болон хуулийн тулгуурыг хөгжүүлсэн” тул 1986 онд эдийн засгийн ухааны Нобелийн шагналыг хүртжээ. Төрийн өндөр албан тушаалтнууд (улс төрчид, эрх мэдэлтнүүд г.м.) хэрхэн шийдвэр гаргадгийг улс төрийн шинжлэх ухаан, эдийн засгийн ухааны мэдлэгийг хавсарган тайлбарласан нь түүний гол хувь нэмэр байсан юм. Бьюкенен улстөрчид, бюрократууд нийтийн эрх ашгийн төлөө бус, харин яг л хувийн хэвшлийнхний нэгэн адил өөрийн ашиг сонирхлын төлөө зүтгэдэг гэдгийг харуулсан юм. Нийтийн сонголтын онолоо тэрээр “Романсгүй улстөр” гэж ч нэрлэдэг.</p><p style="text-align: justify;">Улстөрийн процесс, хүний араншин, чөлөөт зах зээлийн талаарх Бьюкенений өнцгийг ашиглаад улстөрчдийн инсентив, сонирхлыг илүү сайн ойлгож, улмаар улстөрийн шийдвэрийн үр дүнг илүү сайн таамаглах бололцоотой юм.</p><p style="text-align: justify;">Жишээ нь, засгийн газрын зарим зардалд хязгаар тавих заалтыг үндсэн хууль гэх мэт суурь дүрмэндээ оруулснаар, төсвийн алдагдлыг бууруулж татварын дарамтыг багасган улмаар нийтийн эрх ашгийг хамгаалах боломжтой. Учир нь төсвөөс санхүүжиж байгаа хөтөлбөрүүд сонгогчдоос оноо авах хэрэгсэл нь болдог учраас аливаа орны улстөрчид төсвийн зардлыг өсгөх, алдагдлыг ихэсгэх хандлагатай байдаг юм.</p><p style="text-align: justify;">Бьюкенений Нобелийн шагнал хүртсэн энэхүү онолыг 1962 онд Г.Таллоктой хамтран хэвлүүлсэн "The Calculus of Consent: Logical Foundations of Constitutional Democracy" номноос унших боломжтой.</p><p style="text-align: justify;">Эх сурвалж: Investopedia, <a href="https://www.sankhuugiinbolovsrol.mn/">https://www.sankhuugiinbolovsrol.mn/</a></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/нобелийн шагнал" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">нобелийн шагнал</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/эдийн засаг" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">эдийн засаг</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol&text=Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776698806.6542"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '9316';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '7f08be4da53142468e34ed77f854a96c87b581524480c0503d46beaca831b03182a940d1bdeabc901bf56dc3c6567f36821eb353ad50bb4750e372ff1d0e701e');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '7f08be4da53142468e34ed77f854a96c87b581524480c0503d46beaca831b03182a940d1bdeabc901bf56dc3c6567f36821eb353ad50bb4750e372ff1d0e701e');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '7f08be4da53142468e34ed77f854a96c87b581524480c0503d46beaca831b03182a940d1bdeabc901bf56dc3c6567f36821eb353ad50bb4750e372ff1d0e701e');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/ai-iin-tuluulugchid">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/484465413f15a343a053294ac9852f86_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/484465413f15a343a053294ac9852f86.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/science">
Шинжлэх ухаан </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/ai-iin-tuluulugchid">
AI-ийн төлөөлөгчид физикийн салбарт Нобелийн шагнал хүртлээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Пүрэвтүвшингийн Хүслэнтуяа </a> ・
10 сарын 09, 2024 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/bill-geits">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c874a4258ed893e8fdf8ccdbf27b6d4d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c874a4258ed893e8fdf8ccdbf27b6d4d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/bill-geits">
Билл Гейтс: Зөв сонголт хийвэл COVID-19-ийг дэлхийн сүүлчийн цар тахал болгож чадна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
02 сарын 10, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/mademgl">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/49a61e2cd157401a469109386aa09549.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/49a61e2cd157401a469109386aa09549.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/mademgl">
“Монголд үйлдвэрлэв” худалдааны төвийг Хөх хотод байгуулна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
05 сарын 18, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/peaknews1">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/d43fa81c8c5c5c567070cb92a670a11c.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/d43fa81c8c5c5c567070cb92a670a11c.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/peaknews1">
Дэлхийн банк ирэх дөрвөн жилд Монгол Улсыг дэмжинэ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
05 сарын 27, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/zgeeegmedd">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/2eb80374bbf70afa0edf0ef243d0c205.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/2eb80374bbf70afa0edf0ef243d0c205.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/zgeeegmedd">
Г.Занданшатар: Эдийн засгийг төрөлжүүлж, хөдөлмөр эрхлэлтийг нэмэхэд Үндэсний баялгийн сан чухал үүрэг гүйцэтгэнэ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
05 сарын 27, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/n76s";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content=" 1969 оноос хойш эдийн засгийн ухаанд хувьсгал хийн, хүн төрөлхтний хөгжлийг нэг алхмаар урагшлуулсан нээлтүүдэд Алфред Нобелийн нэрэмжит шагналыг олгодог болсон билээ. Үүнээс хойш хойш 44 удаагийн ёслолоор нийт 78 шагналтан тодроод байна. Тэр..." />
<meta name="keywords"
content="нобелийн шагнал, эдийн засаг" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content=" 1969 оноос хойш эдийн засгийн ухаанд хувьсгал хийн, хүн төрөлхтний хөгжлийг нэг алхмаар урагшлуулсан нээлтүүдэд Алфред Нобелийн нэрэмжит шагналыг олгодог болсон билээ. Үүнээс хойш хойш 44 удаагийн ёслолоор нийт 78 шагналтан тодроод байна. Тэр..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/cc59bdc4533306d4e4a86eb89901eafa.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/cc59bdc4533306d4e4a86eb89901eafa.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content=" 1969 оноос хойш эдийн засгийн ухаанд хувьсгал хийн, хүн төрөлхтний хөгжлийг нэг алхмаар урагшлуулсан нээлтүүдэд Алфред Нобелийн нэрэмжит шагналыг олгодог болсон билээ. Үүнээс хойш хойш 44 удаагийн ёслолоор нийт 78 шагналтан тодроод байна. Тэр..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">11 сарын 23, 2020</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol&text=Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/cc59bdc4533306d4e4a86eb89901eafa.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/cc59bdc4533306d4e4a86eb89901eafa.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;"> 1969 оноос хойш эдийн засгийн ухаанд хувьсгал хийн, хүн төрөлхтний хөгжлийг нэг алхмаар урагшлуулсан нээлтүүдэд Алфред Нобелийн нэрэмжит шагналыг олгодог болсон билээ. </p><p style="text-align: justify;">Үүнээс хойш хойш 44 удаагийн ёслолоор нийт 78 шагналтан тодроод байна. Тэр дундаас бидний өдөр тутмын амьдралд маш их хэрэг болох, хэвлэл мэдээллээр байнга яригддаг эдийн засгийн онолуудыг тоймлон хүргэж байна.</p><p style="text-align: justify;"><strong>1. Нийтийн нөөцийг удирдах тухай (Management of Common Pool Resources)</strong></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/64f5c89d49ff7950064656e511d15099.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1440,400" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/64f5c89d49ff7950064656e511d15099.jpg"></p><p style="text-align: justify;">2009 онд Элинор Остром “Нөөц баялгийн удирдлага, тэр дундаа нийтийн нөөцийн удирдлагын талаар хийсэн шинжилгээ”-нийхээ үр дүнд Нобелийн шагнал хүртсэн билээ. Ингэснээрээ тэрбээр анхны Нобелийн шагналт эмэгтэй эдийн засагч болсон юм. Түүний судалгааны ажлын гол үр дүн нь усны нөөц, зэрлэг ан амьтан, бэлчээр зэрэг хязгаарлагдмал нөөцийг хамтын өмчлөлийн хэлбэрээр оновчтой удирдаж болохыг нотолсонд оршдог. Тэрээр хүмүүс нийтийн нөөцийг хувааж ашиглах үед "Нийтийн өмчийн эмгэнэл" заавал тохиолдох албагүй гэдгийг баталсан юм. Анх АНУ-ын экологич Хардины зохиосон тус онолоор бол олон хүн хамтарч эзэмших үед нийтийн нөөц хэт их ашиглагдсанаас болж шавхагдан, улмаар бүгд хохирч үлдэх тул төрийн эзэмшилд байлгах, эсвэл хувийн эзэмшилд хуваарилж өгөх нь зүйтэй гэж үздэг. </p><p style="text-align: justify;"><strong>2. Зан төлөвийн эдийн засаг (Behavioral Economics)</strong><strong><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b3b7e0853efe903c12ddd9fb320285dd.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1280,720" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b3b7e0853efe903c12ddd9fb320285dd.jpg"></strong><br></p><p style="text-align: justify;">2002 оны Нобелийн шагналыг сэтгэл судлаач Даниел Канеманд “тодорхой бус нөхцөл байдалд хүний гаргадаг дүгнэлт, шийдвэрийн талаар судалж, сэтгэлзүйн ухааны мэдлэгийг эдийн засгийн ухаанд нэгтгэсэн” амжилтынх нь төлөө өгсөн юм. </p><p style="text-align: justify;">Тэрээр ханамжаа хамгийн их байлгахын тулд хүмүүс үргэлж хувийн ашиг сонирхлоо хөөн, рациональ шийдвэр гаргах албагүй гэдгийг харуулснаар “хүн бол рациональ” гэж үздэг эдийн засгийн суурь ойлголтыг эвдсэн юм. Энэ нь зан төлөвийн санхүү, зан төлөвийн эдийн засгийн ухаан гэж нэрлэгдэх болсон шинэ салбарын хөгжилд чухал нөлөө үзүүлжээ. Канеман судалгаагаа Амос Тверскитэй хамтарч хийсэн боловч Тверски 1996 онд нас барсан учир шагналыг ганцаар хүртсэн байдаг.</p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Хүмүүсийн сэтгэхүй алдаа нь буруу эргэцүүлэл хийн рациональ бус шийдвэр гаргах шалтгаан болдог гэдгийг эдгээр эрдэмтэд харуулсан юм.</p><p style="text-align: justify;">Тухайлбал, хүмүүс дүгнэлт хийхдээ тухайн асуудалд хамааралгүй мэдээлэл ашиглах (“Anchoring effect”), хэт өөдрөгөөр төлөвлөн тухайн ажилд шаардлагатай цагийг багаар тооцох (“Planning fallacy”), өөрөөс хамаарахгүй хүчин зүйлсийг удирдаж чадна гэж итгэх (“Illussion of control”) зэрэг нь сэтгэхүйн алдаа юм. Канеман ба Тверскигийн бичсэн “Проспектийн онол: Эрсдэл дунд гаргах шийдвэрийг шинжлэх нь” судалгааны ажил нь өнөөдөр эдийн засгийн сэтгүүлүүдэд хамгийн ихээр ишлэгддэг бүтээл болжээ. Шагнал хүртсэн “Проспектийн онол” нь хүмүүс тодорхойгүй нөхцөл байдалд хэрхэн шийдвэр гаргадгийг тайлбарладаг. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Хүмүүс логик бус харин сэтгэл хөдлөл, хандлага, үнэлэмж, дурсамж дээр үндэслэсэн иррациональ шийдвэр гаргах нь түгээмэл.</p></blockquote><p style="text-align: justify;">Жишээ нь, хүмүүс бид хямд зүйл худалдаж авахдаа хэмнэхийг оролдож буй яг тэр мөнгөн дүнгээ үнэтэй зүйл худалдаж авах үедээ хэмнэхийг боддоггүй байна.Түүнчлэн, Канеман болон Тверски нар хүмүүс ихэнхдээ магадлалын хуультай зөрчилтэй дүгнэлт хийх хандлагатай байдгийг ч харуулжээ. Тухайлбал нэг эмэгтэйг ялгаварлан гадуурхалтын талаар санаа зовж явдаг гэж танилцуулаад, тухайн эмэгтэй “Зүгээр л банкны теллер үү?”, эсвэл “Феминист активист теллер үү?” гэж асуухад 2 дахь нь гэж хариулах хүн олон. Магадлалын онолоор бол тэр эмэгтэй зүгээр л банкны теллер байх боломж нь хамаагүй өндөр юм.</p><p style="text-align: justify;"><strong>3. Мэдээллийн тэгш бус байдал (Asymmetric Information)</strong></p><p style="text-align: justify;">2001 оны Нобелийн шагналыг Жорж Акерлоф, А.Майкл Спенс, Жозеф Э.Стиглиц нар “зах зээл дээрх мэдээллийн тэгш бус байдлыг судалсныхаа төлөө” хүртсэн байна. Бодит байдал дээр мэдээллийн тэгш бус байдал буюу арилжаанд оролцогч 2 талын нэг нь илүү, харин нөгөө нь дутуу мэдээлэлтэй байдаг тул төгс мэдээлэл дээр үндэслэсэн эдийн засгийн загвар алдаатай гэдгийг тэд харуулжээ.</p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/526f55a1dd3349297f2e7a628e148994.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="638,479" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/526f55a1dd3349297f2e7a628e148994.jpg"></p><p style="text-align: justify;">Мэдээллийн тэгш бус байдлын талаарх ойлголт нь зах зээл хэрхэн ажилладаг механизмийг илүү нарийн тайлбарлахын зэрэгцээ, компаниудын мэдээлэл ил тод байх нь хэр зэрэг чухал болохыг бидэнд ойлгуулсан юм. Акерлофын хувьд, хуучин машины зах зээл дээр мэдээллийн тэгш бус байдал нь зах зээл дээр зөвхөн муу машин үлдэх шалтгаан болдгийг тайлбарлажээ.<span class="twittersharelink"> </span></p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Зарах машиныхаа чанарыг сайн мэдэж буй худалдагч машинаа бага үнээр зарахгүй. Харин худалдан авагч чанарыг нь сайн мэдэхгүй машиныг өндөр үнээр авахгүй.</span> </p></blockquote><p style="text-align: justify;">Иймд зөвхөн бага үнээр зарагдах муу машин л зах дээр үлдэж, хийгдэх худалдааны цар хүрээ эрс хумигдах эрсдэлтэй. Үүнийг тайлбарласан “Нимбэгний зах зээл: Чанарын тодорхойгүй байдал ба зах зээлийн механизм” нэртэй судалгааны ажил нь Акерлофыг Нобелийн шагнал хамтран эзэмшигч болгосон юм. </p><p style="text-align: justify;">Харин Спенсийн судалгаа нь зах зээл дээрх мэдээлэл сайтай оролцогчид бусаддаа мэдээллээ хэрхэн дамжуулах буюу дохио өгөх (сигнал) гэдэг сэдэв дээр төвлөрсөн. Жишээ нь, ажил хайж буй хүмүүс өөрийнхөө бүтээмжийн дохио болгож ажил олгогчдод боловсролын түвшнээ (диплом) үзүүлдэг. Компаниудын хувьд, хөрөнгө оруулагч нартаа тарааж буй ногдол ашиг нь ашигт ажиллагааны дохио гэж ойлгож болох юм.</p><p style="text-align: justify;">Стиглиц болохоор даатгалын компаниуд хураамж (премиум) болон даатгалын тохиолдол гарах үед харилцагч өөрөө төлөх зардал (дидактибл) зэргийг ногдуулах замаар даатгуулагчдын хэн нь өндөр эрсдэл, их зардалтайг ялгах боломжтойг харуулсан.</p><p style="text-align: justify;">Эдгээр ойлголтууд нь өнөөдөр бидний өдөр тутмын амьдралд байдаг ердийн зүйлс болсон хэдий ч, анх боловсруулагдаж байх үедээ хувьсгал хийсэн цоо шинэ санаанууд байсан юм.</p><p style="text-align: justify;"><strong>4. Тоглоомын онол (Game Theory)</strong></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/4ee5f84f9e87d4d734e4efb1476e102b.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1280,720" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/4ee5f84f9e87d4d734e4efb1476e102b.jpg">1994 оны эдийн засгийн Нобелийн шагналыг Жон Харсани, Жон Нэш, Рейнхард Зельтен нар тоглоомын онолд оруулсан чухал хувь нэмрийнхээ төлөө хүртсэн байна. Тэд хүмүүс хоорондын харилцан үйл хөдлөлийн стратегийг судалдаг “Tоглоомын онол”-ын нэг гол бүрэлдэхүүн болох “Харилцан тохиролцоогүй тоглоом” буюу оролцогч талууд нь бие биенийхээ хийх үйлдлийг мэдэхгүй, зөвхөн таамаглал дээр суурилан өөрийн хариу үйлдлээ тооцоолох үед бий болдог үр дүнгийн талаар судалжээ.</p><p style="text-align: justify;">Нэшийн оруулсан гол хувь нэмэр нь “Нэшийн тэнцвэр” гэж нэрлэгддэг бөгөөд 1950 онд Принстоны их сургуульд байхдаа бичсэн дипломын ажилд нь томъёологдсон онол юм. Ердөө 21 настайдаа бичсэн 27 хуудас энэхүү бүтээлд хоёр тоглогчтой тоглоом болон тэг нийлбэрт тоглоомын талаарх судалгааг өргөжүүлсэн юм. Хожим нь түүний судалгаан дээр тулгуурлаад Зельтен болон Харсани нар динамик стратеги, бүрэн бус мэдээлэлтэй үеийн тохиолдлыг нэмж судалснаар Мэдээллийн эдийн засгийн хөгжилд томоохон хувь нэмэр оруулжээ. Өдгөө тэдний судалгаа нь олигополь, өрсөлдөөн, фирмүүдийн үйл хөдлөл гэх мэт эдийн засгийн судалгаанд өргөн ашиглагддаг бөгөөд олон шинэ чиглэлийн судалгааны үндэс суурь нь болсон байна. </p><p style="text-align: justify;"><strong>5. Нийтийн сонголтын онол (Public Choice Theory)</strong></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/283fb639eab05eecab5a1fd2503fbb6f.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1024,719" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/283fb639eab05eecab5a1fd2503fbb6f.jpg"></p><p style="text-align: justify;">Жеймс М. Бьюкенен “Эдийн засгийн, улстөрийн шийдвэр гаргалтын онолд гэрээний болон хуулийн тулгуурыг хөгжүүлсэн” тул 1986 онд эдийн засгийн ухааны Нобелийн шагналыг хүртжээ. Төрийн өндөр албан тушаалтнууд (улс төрчид, эрх мэдэлтнүүд г.м.) хэрхэн шийдвэр гаргадгийг улс төрийн шинжлэх ухаан, эдийн засгийн ухааны мэдлэгийг хавсарган тайлбарласан нь түүний гол хувь нэмэр байсан юм. Бьюкенен улстөрчид, бюрократууд нийтийн эрх ашгийн төлөө бус, харин яг л хувийн хэвшлийнхний нэгэн адил өөрийн ашиг сонирхлын төлөө зүтгэдэг гэдгийг харуулсан юм. Нийтийн сонголтын онолоо тэрээр “Романсгүй улстөр” гэж ч нэрлэдэг.</p><p style="text-align: justify;">Улстөрийн процесс, хүний араншин, чөлөөт зах зээлийн талаарх Бьюкенений өнцгийг ашиглаад улстөрчдийн инсентив, сонирхлыг илүү сайн ойлгож, улмаар улстөрийн шийдвэрийн үр дүнг илүү сайн таамаглах бололцоотой юм.</p><p style="text-align: justify;">Жишээ нь, засгийн газрын зарим зардалд хязгаар тавих заалтыг үндсэн хууль гэх мэт суурь дүрмэндээ оруулснаар, төсвийн алдагдлыг бууруулж татварын дарамтыг багасган улмаар нийтийн эрх ашгийг хамгаалах боломжтой. Учир нь төсвөөс санхүүжиж байгаа хөтөлбөрүүд сонгогчдоос оноо авах хэрэгсэл нь болдог учраас аливаа орны улстөрчид төсвийн зардлыг өсгөх, алдагдлыг ихэсгэх хандлагатай байдаг юм.</p><p style="text-align: justify;">Бьюкенений Нобелийн шагнал хүртсэн энэхүү онолыг 1962 онд Г.Таллоктой хамтран хэвлүүлсэн "The Calculus of Consent: Logical Foundations of Constitutional Democracy" номноос унших боломжтой.</p><p style="text-align: justify;">Эх сурвалж: Investopedia, <a href="https://www.sankhuugiinbolovsrol.mn/">https://www.sankhuugiinbolovsrol.mn/</a></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/нобелийн шагнал" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">нобелийн шагнал</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/эдийн засаг" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">эдийн засаг</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol&text=Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776698806.6542"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '9316';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '7f08be4da53142468e34ed77f854a96c87b581524480c0503d46beaca831b03182a940d1bdeabc901bf56dc3c6567f36821eb353ad50bb4750e372ff1d0e701e');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '7f08be4da53142468e34ed77f854a96c87b581524480c0503d46beaca831b03182a940d1bdeabc901bf56dc3c6567f36821eb353ad50bb4750e372ff1d0e701e');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '7f08be4da53142468e34ed77f854a96c87b581524480c0503d46beaca831b03182a940d1bdeabc901bf56dc3c6567f36821eb353ad50bb4750e372ff1d0e701e');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/ai-iin-tuluulugchid">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/484465413f15a343a053294ac9852f86_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/484465413f15a343a053294ac9852f86.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/science">
Шинжлэх ухаан </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/ai-iin-tuluulugchid">
AI-ийн төлөөлөгчид физикийн салбарт Нобелийн шагнал хүртлээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Пүрэвтүвшингийн Хүслэнтуяа </a> ・
10 сарын 09, 2024 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/bill-geits">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c874a4258ed893e8fdf8ccdbf27b6d4d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c874a4258ed893e8fdf8ccdbf27b6d4d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/bill-geits">
Билл Гейтс: Зөв сонголт хийвэл COVID-19-ийг дэлхийн сүүлчийн цар тахал болгож чадна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
02 сарын 10, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/mademgl">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/49a61e2cd157401a469109386aa09549.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/49a61e2cd157401a469109386aa09549.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/mademgl">
“Монголд үйлдвэрлэв” худалдааны төвийг Хөх хотод байгуулна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
05 сарын 18, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/peaknews1">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/d43fa81c8c5c5c567070cb92a670a11c.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/d43fa81c8c5c5c567070cb92a670a11c.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/peaknews1">
Дэлхийн банк ирэх дөрвөн жилд Монгол Улсыг дэмжинэ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
05 сарын 27, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/zgeeegmedd">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/2eb80374bbf70afa0edf0ef243d0c205.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/2eb80374bbf70afa0edf0ef243d0c205.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/zgeeegmedd">
Г.Занданшатар: Эдийн засгийг төрөлжүүлж, хөдөлмөр эрхлэлтийг нэмэхэд Үндэсний баялгийн сан чухал үүрэг гүйцэтгэнэ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
05 сарын 27, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/n76s";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content=" 1969 оноос хойш эдийн засгийн ухаанд хувьсгал хийн, хүн төрөлхтний хөгжлийг нэг алхмаар урагшлуулсан нээлтүүдэд Алфред Нобелийн нэрэмжит шагналыг олгодог болсон билээ. Үүнээс хойш хойш 44 удаагийн ёслолоор нийт 78 шагналтан тодроод байна. Тэр..." />
<meta name="keywords"
content="нобелийн шагнал, эдийн засаг" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content=" 1969 оноос хойш эдийн засгийн ухаанд хувьсгал хийн, хүн төрөлхтний хөгжлийг нэг алхмаар урагшлуулсан нээлтүүдэд Алфред Нобелийн нэрэмжит шагналыг олгодог болсон билээ. Үүнээс хойш хойш 44 удаагийн ёслолоор нийт 78 шагналтан тодроод байна. Тэр..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/cc59bdc4533306d4e4a86eb89901eafa.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/cc59bdc4533306d4e4a86eb89901eafa.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content=" 1969 оноос хойш эдийн засгийн ухаанд хувьсгал хийн, хүн төрөлхтний хөгжлийг нэг алхмаар урагшлуулсан нээлтүүдэд Алфред Нобелийн нэрэмжит шагналыг олгодог болсон билээ. Үүнээс хойш хойш 44 удаагийн ёслолоор нийт 78 шагналтан тодроод байна. Тэр..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/ad966c95f409b82e9ada28a8a3d456ac.jpg">
</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/orgil%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Х.Оргил</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">11 сарын 23, 2020</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol&text=Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/cc59bdc4533306d4e4a86eb89901eafa.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/b6c078e0-42ed-4638-b631-a1b1bde0f95f/cc59bdc4533306d4e4a86eb89901eafa.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;"> 1969 оноос хойш эдийн засгийн ухаанд хувьсгал хийн, хүн төрөлхтний хөгжлийг нэг алхмаар урагшлуулсан нээлтүүдэд Алфред Нобелийн нэрэмжит шагналыг олгодог болсон билээ. </p><p style="text-align: justify;">Үүнээс хойш хойш 44 удаагийн ёслолоор нийт 78 шагналтан тодроод байна. Тэр дундаас бидний өдөр тутмын амьдралд маш их хэрэг болох, хэвлэл мэдээллээр байнга яригддаг эдийн засгийн онолуудыг тоймлон хүргэж байна.</p><p style="text-align: justify;"><strong>1. Нийтийн нөөцийг удирдах тухай (Management of Common Pool Resources)</strong></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/64f5c89d49ff7950064656e511d15099.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1440,400" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/64f5c89d49ff7950064656e511d15099.jpg"></p><p style="text-align: justify;">2009 онд Элинор Остром “Нөөц баялгийн удирдлага, тэр дундаа нийтийн нөөцийн удирдлагын талаар хийсэн шинжилгээ”-нийхээ үр дүнд Нобелийн шагнал хүртсэн билээ. Ингэснээрээ тэрбээр анхны Нобелийн шагналт эмэгтэй эдийн засагч болсон юм. Түүний судалгааны ажлын гол үр дүн нь усны нөөц, зэрлэг ан амьтан, бэлчээр зэрэг хязгаарлагдмал нөөцийг хамтын өмчлөлийн хэлбэрээр оновчтой удирдаж болохыг нотолсонд оршдог. Тэрээр хүмүүс нийтийн нөөцийг хувааж ашиглах үед "Нийтийн өмчийн эмгэнэл" заавал тохиолдох албагүй гэдгийг баталсан юм. Анх АНУ-ын экологич Хардины зохиосон тус онолоор бол олон хүн хамтарч эзэмших үед нийтийн нөөц хэт их ашиглагдсанаас болж шавхагдан, улмаар бүгд хохирч үлдэх тул төрийн эзэмшилд байлгах, эсвэл хувийн эзэмшилд хуваарилж өгөх нь зүйтэй гэж үздэг. </p><p style="text-align: justify;"><strong>2. Зан төлөвийн эдийн засаг (Behavioral Economics)</strong><strong><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b3b7e0853efe903c12ddd9fb320285dd.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1280,720" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/b3b7e0853efe903c12ddd9fb320285dd.jpg"></strong><br></p><p style="text-align: justify;">2002 оны Нобелийн шагналыг сэтгэл судлаач Даниел Канеманд “тодорхой бус нөхцөл байдалд хүний гаргадаг дүгнэлт, шийдвэрийн талаар судалж, сэтгэлзүйн ухааны мэдлэгийг эдийн засгийн ухаанд нэгтгэсэн” амжилтынх нь төлөө өгсөн юм. </p><p style="text-align: justify;">Тэрээр ханамжаа хамгийн их байлгахын тулд хүмүүс үргэлж хувийн ашиг сонирхлоо хөөн, рациональ шийдвэр гаргах албагүй гэдгийг харуулснаар “хүн бол рациональ” гэж үздэг эдийн засгийн суурь ойлголтыг эвдсэн юм. Энэ нь зан төлөвийн санхүү, зан төлөвийн эдийн засгийн ухаан гэж нэрлэгдэх болсон шинэ салбарын хөгжилд чухал нөлөө үзүүлжээ. Канеман судалгаагаа Амос Тверскитэй хамтарч хийсэн боловч Тверски 1996 онд нас барсан учир шагналыг ганцаар хүртсэн байдаг.</p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;">Хүмүүсийн сэтгэхүй алдаа нь буруу эргэцүүлэл хийн рациональ бус шийдвэр гаргах шалтгаан болдог гэдгийг эдгээр эрдэмтэд харуулсан юм.</p><p style="text-align: justify;">Тухайлбал, хүмүүс дүгнэлт хийхдээ тухайн асуудалд хамааралгүй мэдээлэл ашиглах (“Anchoring effect”), хэт өөдрөгөөр төлөвлөн тухайн ажилд шаардлагатай цагийг багаар тооцох (“Planning fallacy”), өөрөөс хамаарахгүй хүчин зүйлсийг удирдаж чадна гэж итгэх (“Illussion of control”) зэрэг нь сэтгэхүйн алдаа юм. Канеман ба Тверскигийн бичсэн “Проспектийн онол: Эрсдэл дунд гаргах шийдвэрийг шинжлэх нь” судалгааны ажил нь өнөөдөр эдийн засгийн сэтгүүлүүдэд хамгийн ихээр ишлэгддэг бүтээл болжээ. Шагнал хүртсэн “Проспектийн онол” нь хүмүүс тодорхойгүй нөхцөл байдалд хэрхэн шийдвэр гаргадгийг тайлбарладаг. </p><blockquote><p style="text-align: justify;">Хүмүүс логик бус харин сэтгэл хөдлөл, хандлага, үнэлэмж, дурсамж дээр үндэслэсэн иррациональ шийдвэр гаргах нь түгээмэл.</p></blockquote><p style="text-align: justify;">Жишээ нь, хүмүүс бид хямд зүйл худалдаж авахдаа хэмнэхийг оролдож буй яг тэр мөнгөн дүнгээ үнэтэй зүйл худалдаж авах үедээ хэмнэхийг боддоггүй байна.Түүнчлэн, Канеман болон Тверски нар хүмүүс ихэнхдээ магадлалын хуультай зөрчилтэй дүгнэлт хийх хандлагатай байдгийг ч харуулжээ. Тухайлбал нэг эмэгтэйг ялгаварлан гадуурхалтын талаар санаа зовж явдаг гэж танилцуулаад, тухайн эмэгтэй “Зүгээр л банкны теллер үү?”, эсвэл “Феминист активист теллер үү?” гэж асуухад 2 дахь нь гэж хариулах хүн олон. Магадлалын онолоор бол тэр эмэгтэй зүгээр л банкны теллер байх боломж нь хамаагүй өндөр юм.</p><p style="text-align: justify;"><strong>3. Мэдээллийн тэгш бус байдал (Asymmetric Information)</strong></p><p style="text-align: justify;">2001 оны Нобелийн шагналыг Жорж Акерлоф, А.Майкл Спенс, Жозеф Э.Стиглиц нар “зах зээл дээрх мэдээллийн тэгш бус байдлыг судалсныхаа төлөө” хүртсэн байна. Бодит байдал дээр мэдээллийн тэгш бус байдал буюу арилжаанд оролцогч 2 талын нэг нь илүү, харин нөгөө нь дутуу мэдээлэлтэй байдаг тул төгс мэдээлэл дээр үндэслэсэн эдийн засгийн загвар алдаатай гэдгийг тэд харуулжээ.</p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/526f55a1dd3349297f2e7a628e148994.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="638,479" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/526f55a1dd3349297f2e7a628e148994.jpg"></p><p style="text-align: justify;">Мэдээллийн тэгш бус байдлын талаарх ойлголт нь зах зээл хэрхэн ажилладаг механизмийг илүү нарийн тайлбарлахын зэрэгцээ, компаниудын мэдээлэл ил тод байх нь хэр зэрэг чухал болохыг бидэнд ойлгуулсан юм. Акерлофын хувьд, хуучин машины зах зээл дээр мэдээллийн тэгш бус байдал нь зах зээл дээр зөвхөн муу машин үлдэх шалтгаан болдгийг тайлбарлажээ.<span class="twittersharelink"> </span></p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span class="twittersharelink">Зарах машиныхаа чанарыг сайн мэдэж буй худалдагч машинаа бага үнээр зарахгүй. Харин худалдан авагч чанарыг нь сайн мэдэхгүй машиныг өндөр үнээр авахгүй.</span> </p></blockquote><p style="text-align: justify;">Иймд зөвхөн бага үнээр зарагдах муу машин л зах дээр үлдэж, хийгдэх худалдааны цар хүрээ эрс хумигдах эрсдэлтэй. Үүнийг тайлбарласан “Нимбэгний зах зээл: Чанарын тодорхойгүй байдал ба зах зээлийн механизм” нэртэй судалгааны ажил нь Акерлофыг Нобелийн шагнал хамтран эзэмшигч болгосон юм. </p><p style="text-align: justify;">Харин Спенсийн судалгаа нь зах зээл дээрх мэдээлэл сайтай оролцогчид бусаддаа мэдээллээ хэрхэн дамжуулах буюу дохио өгөх (сигнал) гэдэг сэдэв дээр төвлөрсөн. Жишээ нь, ажил хайж буй хүмүүс өөрийнхөө бүтээмжийн дохио болгож ажил олгогчдод боловсролын түвшнээ (диплом) үзүүлдэг. Компаниудын хувьд, хөрөнгө оруулагч нартаа тарааж буй ногдол ашиг нь ашигт ажиллагааны дохио гэж ойлгож болох юм.</p><p style="text-align: justify;">Стиглиц болохоор даатгалын компаниуд хураамж (премиум) болон даатгалын тохиолдол гарах үед харилцагч өөрөө төлөх зардал (дидактибл) зэргийг ногдуулах замаар даатгуулагчдын хэн нь өндөр эрсдэл, их зардалтайг ялгах боломжтойг харуулсан.</p><p style="text-align: justify;">Эдгээр ойлголтууд нь өнөөдөр бидний өдөр тутмын амьдралд байдаг ердийн зүйлс болсон хэдий ч, анх боловсруулагдаж байх үедээ хувьсгал хийсэн цоо шинэ санаанууд байсан юм.</p><p style="text-align: justify;"><strong>4. Тоглоомын онол (Game Theory)</strong></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/4ee5f84f9e87d4d734e4efb1476e102b.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1280,720" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/4ee5f84f9e87d4d734e4efb1476e102b.jpg">1994 оны эдийн засгийн Нобелийн шагналыг Жон Харсани, Жон Нэш, Рейнхард Зельтен нар тоглоомын онолд оруулсан чухал хувь нэмрийнхээ төлөө хүртсэн байна. Тэд хүмүүс хоорондын харилцан үйл хөдлөлийн стратегийг судалдаг “Tоглоомын онол”-ын нэг гол бүрэлдэхүүн болох “Харилцан тохиролцоогүй тоглоом” буюу оролцогч талууд нь бие биенийхээ хийх үйлдлийг мэдэхгүй, зөвхөн таамаглал дээр суурилан өөрийн хариу үйлдлээ тооцоолох үед бий болдог үр дүнгийн талаар судалжээ.</p><p style="text-align: justify;">Нэшийн оруулсан гол хувь нэмэр нь “Нэшийн тэнцвэр” гэж нэрлэгддэг бөгөөд 1950 онд Принстоны их сургуульд байхдаа бичсэн дипломын ажилд нь томъёологдсон онол юм. Ердөө 21 настайдаа бичсэн 27 хуудас энэхүү бүтээлд хоёр тоглогчтой тоглоом болон тэг нийлбэрт тоглоомын талаарх судалгааг өргөжүүлсэн юм. Хожим нь түүний судалгаан дээр тулгуурлаад Зельтен болон Харсани нар динамик стратеги, бүрэн бус мэдээлэлтэй үеийн тохиолдлыг нэмж судалснаар Мэдээллийн эдийн засгийн хөгжилд томоохон хувь нэмэр оруулжээ. Өдгөө тэдний судалгаа нь олигополь, өрсөлдөөн, фирмүүдийн үйл хөдлөл гэх мэт эдийн засгийн судалгаанд өргөн ашиглагддаг бөгөөд олон шинэ чиглэлийн судалгааны үндэс суурь нь болсон байна. </p><p style="text-align: justify;"><strong>5. Нийтийн сонголтын онол (Public Choice Theory)</strong></p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/283fb639eab05eecab5a1fd2503fbb6f.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="1024,719" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/283fb639eab05eecab5a1fd2503fbb6f.jpg"></p><p style="text-align: justify;">Жеймс М. Бьюкенен “Эдийн засгийн, улстөрийн шийдвэр гаргалтын онолд гэрээний болон хуулийн тулгуурыг хөгжүүлсэн” тул 1986 онд эдийн засгийн ухааны Нобелийн шагналыг хүртжээ. Төрийн өндөр албан тушаалтнууд (улс төрчид, эрх мэдэлтнүүд г.м.) хэрхэн шийдвэр гаргадгийг улс төрийн шинжлэх ухаан, эдийн засгийн ухааны мэдлэгийг хавсарган тайлбарласан нь түүний гол хувь нэмэр байсан юм. Бьюкенен улстөрчид, бюрократууд нийтийн эрх ашгийн төлөө бус, харин яг л хувийн хэвшлийнхний нэгэн адил өөрийн ашиг сонирхлын төлөө зүтгэдэг гэдгийг харуулсан юм. Нийтийн сонголтын онолоо тэрээр “Романсгүй улстөр” гэж ч нэрлэдэг.</p><p style="text-align: justify;">Улстөрийн процесс, хүний араншин, чөлөөт зах зээлийн талаарх Бьюкенений өнцгийг ашиглаад улстөрчдийн инсентив, сонирхлыг илүү сайн ойлгож, улмаар улстөрийн шийдвэрийн үр дүнг илүү сайн таамаглах бололцоотой юм.</p><p style="text-align: justify;">Жишээ нь, засгийн газрын зарим зардалд хязгаар тавих заалтыг үндсэн хууль гэх мэт суурь дүрмэндээ оруулснаар, төсвийн алдагдлыг бууруулж татварын дарамтыг багасган улмаар нийтийн эрх ашгийг хамгаалах боломжтой. Учир нь төсвөөс санхүүжиж байгаа хөтөлбөрүүд сонгогчдоос оноо авах хэрэгсэл нь болдог учраас аливаа орны улстөрчид төсвийн зардлыг өсгөх, алдагдлыг ихэсгэх хандлагатай байдаг юм.</p><p style="text-align: justify;">Бьюкенений Нобелийн шагнал хүртсэн энэхүү онолыг 1962 онд Г.Таллоктой хамтран хэвлүүлсэн "The Calculus of Consent: Logical Foundations of Constitutional Democracy" номноос унших боломжтой.</p><p style="text-align: justify;">Эх сурвалж: Investopedia, <a href="https://www.sankhuugiinbolovsrol.mn/">https://www.sankhuugiinbolovsrol.mn/</a></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/нобелийн шагнал" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">нобелийн шагнал</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/эдийн засаг" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">эдийн засаг</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol&text=Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://www.test.peak.mn/news/kunburiinmedekhkheregteiediinzasgiin5onol"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776698806.6542"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '9316';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '7f08be4da53142468e34ed77f854a96c87b581524480c0503d46beaca831b03182a940d1bdeabc901bf56dc3c6567f36821eb353ad50bb4750e372ff1d0e701e');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '7f08be4da53142468e34ed77f854a96c87b581524480c0503d46beaca831b03182a940d1bdeabc901bf56dc3c6567f36821eb353ad50bb4750e372ff1d0e701e');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '7f08be4da53142468e34ed77f854a96c87b581524480c0503d46beaca831b03182a940d1bdeabc901bf56dc3c6567f36821eb353ad50bb4750e372ff1d0e701e');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/ai-iin-tuluulugchid">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/484465413f15a343a053294ac9852f86_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/484465413f15a343a053294ac9852f86.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/science">
Шинжлэх ухаан </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/ai-iin-tuluulugchid">
AI-ийн төлөөлөгчид физикийн салбарт Нобелийн шагнал хүртлээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Пүрэвтүвшингийн Хүслэнтуяа </a> ・
10 сарын 09, 2024 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/bill-geits">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c874a4258ed893e8fdf8ccdbf27b6d4d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c874a4258ed893e8fdf8ccdbf27b6d4d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/bill-geits">
Билл Гейтс: Зөв сонголт хийвэл COVID-19-ийг дэлхийн сүүлчийн цар тахал болгож чадна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
02 сарын 10, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/mademgl">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/49a61e2cd157401a469109386aa09549.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/49a61e2cd157401a469109386aa09549.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/mademgl">
“Монголд үйлдвэрлэв” худалдааны төвийг Хөх хотод байгуулна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
05 сарын 18, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/peaknews1">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/d43fa81c8c5c5c567070cb92a670a11c.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/d43fa81c8c5c5c567070cb92a670a11c.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/peaknews1">
Дэлхийн банк ирэх дөрвөн жилд Монгол Улсыг дэмжинэ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
05 сарын 27, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/zgeeegmedd">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/2eb80374bbf70afa0edf0ef243d0c205.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/2eb80374bbf70afa0edf0ef243d0c205.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/economics">
Санхүүгийн боловсрол </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/zgeeegmedd">
Г.Занданшатар: Эдийн засгийг төрөлжүүлж, хөдөлмөр эрхлэлтийг нэмэхэд Үндэсний баялгийн сан чухал үүрэг гүйцэтгэнэ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
05 сарын 27, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/n76s";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => '7f08be4da53142468e34ed77f854a96c87b581524480c0503d46beaca831b03182a940d1bdeabc901bf56dc3c6567f36821eb353ad50bb4750e372ff1d0e701e',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.NTMwZTBiYzc1NTFlZDEyMmZiMDA2MDY1YmQyZmY1ZTg0Mzk5OWE1N2QyMDBlNDQ4MWNlOWU2ZDg3OWYwM2VjOE4u7L+97TJ6cT2TfqJQ9/tM+EZ+swn5A+9t0nSmWu2p',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1779290806',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.MWNkMzhjZWY4Zjg3NGEzZjI4YzNjZTgzZmZmZTg0M2JmOTdmN2M5OThmMzNkNjUwYzE3N2JiNjRkODYwYTViZc5rtaBSyxFluk/vAy+5kND5T+Z3x0v+EBElTx/uldAeAdnTcGm+lP4OJE+IdkcSeXHIMLQ5pBd6ymX7pdlQi7A=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1779290806',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = '7f08be4da53142468e34ed77f854a96c87b581524480c0503d46beaca831b03182a940d1bdeabc901bf56dc3c6567f36821eb353ad50bb4750e372ff1d0e701e'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.NTMwZTBiYzc1NTFlZDEyMmZiMDA2MDY1YmQyZmY1ZTg0Mzk5OWE1N2QyMDBlNDQ4MWNlOWU2ZDg3OWYwM2VjOE4u7L+97TJ6cT2TfqJQ9/tM+EZ+swn5A+9t0nSmWu2p'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1779290806'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.MWNkMzhjZWY4Zjg3NGEzZjI4YzNjZTgzZmZmZTg0M2JmOTdmN2M5OThmMzNkNjUwYzE3N2JiNjRkODYwYTViZc5rtaBSyxFluk/vAy+5kND5T+Z3x0v+EBElTx/uldAeAdnTcGm+lP4OJE+IdkcSeXHIMLQ5pBd6ymX7pdlQi7A='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1779290806'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол | Peak News
Хүн бүрийн мэдэх хэрэгтэй эдийн засгийн 5 онол
1969 оноос хойш эдийн засгийн ухаанд хувьсгал хийн, хүн төрөлхтний хөгжлийг нэг алхмаар урагшлуулсан нээлтүүдэд Алфред Нобелийн нэрэмжит шагналыг олгодог болсон билээ.
Үүнээс хойш хойш 44 удаагийн ёслолоор нийт 78 шагналтан тодроод байна. Тэр дундаас бидний өдөр тутмын амьдралд маш их хэрэг болох, хэвлэл мэдээллээр байнга яригддаг эдийн засгийн онолуудыг тоймлон хүргэж байна.
1. Нийтийн нөөцийг удирдах тухай (Management of Common Pool Resources)
2009 онд Элинор Остром “Нөөц баялгийн удирдлага, тэр дундаа нийтийн нөөцийн удирдлагын талаар хийсэн шинжилгээ”-нийхээ үр дүнд Нобелийн шагнал хүртсэн билээ. Ингэснээрээ тэрбээр анхны Нобелийн шагналт эмэгтэй эдийн засагч болсон юм. Түүний судалгааны ажлын гол үр дүн нь усны нөөц, зэрлэг ан амьтан, бэлчээр зэрэг хязгаарлагдмал нөөцийг хамтын өмчлөлийн хэлбэрээр оновчтой удирдаж болохыг нотолсонд оршдог. Тэрээр хүмүүс нийтийн нөөцийг хувааж ашиглах үед "Нийтийн өмчийн эмгэнэл" заавал тохиолдох албагүй гэдгийг баталсан юм. Анх АНУ-ын экологич Хардины зохиосон тус онолоор бол олон хүн хамтарч эзэмших үед нийтийн нөөц хэт их ашиглагдсанаас болж шавхагдан, улмаар бүгд хохирч үлдэх тул төрийн эзэмшилд байлгах, эсвэл хувийн эзэмшилд хуваарилж өгөх нь зүйтэй гэж үздэг.
2. Зан төлөвийн эдийн засаг (Behavioral Economics)
2002 оны Нобелийн шагналыг сэтгэл судлаач Даниел Канеманд “тодорхой бус нөхцөл байдалд хүний гаргадаг дүгнэлт, шийдвэрийн талаар судалж, сэтгэлзүйн ухааны мэдлэгийг эдийн засгийн ухаанд нэгтгэсэн” амжилтынх нь төлөө өгсөн юм.
Тэрээр ханамжаа хамгийн их байлгахын тулд хүмүүс үргэлж хувийн ашиг сонирхлоо хөөн, рациональ шийдвэр гаргах албагүй гэдгийг харуулснаар “хүн бол рациональ” гэж үздэг эдийн засгийн суурь ойлголтыг эвдсэн юм. Энэ нь зан төлөвийн санхүү, зан төлөвийн эдийн засгийн ухаан гэж нэрлэгдэх болсон шинэ салбарын хөгжилд чухал нөлөө үзүүлжээ. Канеман судалгаагаа Амос Тверскитэй хамтарч хийсэн боловч Тверски 1996 онд нас барсан учир шагналыг ганцаар хүртсэн байдаг.
Хүмүүсийн сэтгэхүй алдаа нь буруу эргэцүүлэл хийн рациональ бус шийдвэр гаргах шалтгаан болдог гэдгийг эдгээр эрдэмтэд харуулсан юм.
Тухайлбал, хүмүүс дүгнэлт хийхдээ тухайн асуудалд хамааралгүй мэдээлэл ашиглах (“Anchoring effect”), хэт өөдрөгөөр төлөвлөн тухайн ажилд шаардлагатай цагийг багаар тооцох (“Planning fallacy”), өөрөөс хамаарахгүй хүчин зүйлсийг удирдаж чадна гэж итгэх (“Illussion of control”) зэрэг нь сэтгэхүйн алдаа юм. Канеман ба Тверскигийн бичсэн “Проспектийн онол: Эрсдэл дунд гаргах шийдвэрийг шинжлэх нь” судалгааны ажил нь өнөөдөр эдийн засгийн сэтгүүлүүдэд хамгийн ихээр ишлэгддэг бүтээл болжээ. Шагнал хүртсэн “Проспектийн онол” нь хүмүүс тодорхойгүй нөхцөл байдалд хэрхэн шийдвэр гаргадгийг тайлбарладаг.
Хүмүүс логик бус харин сэтгэл хөдлөл, хандлага, үнэлэмж, дурсамж дээр үндэслэсэн иррациональ шийдвэр гаргах нь түгээмэл.
Жишээ нь, хүмүүс бид хямд зүйл худалдаж авахдаа хэмнэхийг оролдож буй яг тэр мөнгөн дүнгээ үнэтэй зүйл худалдаж авах үедээ хэмнэхийг боддоггүй байна.Түүнчлэн, Канеман болон Тверски нар хүмүүс ихэнхдээ магадлалын хуультай зөрчилтэй дүгнэлт хийх хандлагатай байдгийг ч харуулжээ. Тухайлбал нэг эмэгтэйг ялгаварлан гадуурхалтын талаар санаа зовж явдаг гэж танилцуулаад, тухайн эмэгтэй “Зүгээр л банкны теллер үү?”, эсвэл “Феминист активист теллер үү?” гэж асуухад 2 дахь нь гэж хариулах хүн олон. Магадлалын онолоор бол тэр эмэгтэй зүгээр л банкны теллер байх боломж нь хамаагүй өндөр юм.
3. Мэдээллийн тэгш бус байдал (Asymmetric Information)
2001 оны Нобелийн шагналыг Жорж Акерлоф, А.Майкл Спенс, Жозеф Э.Стиглиц нар “зах зээл дээрх мэдээллийн тэгш бус байдлыг судалсныхаа төлөө” хүртсэн байна. Бодит байдал дээр мэдээллийн тэгш бус байдал буюу арилжаанд оролцогч 2 талын нэг нь илүү, харин нөгөө нь дутуу мэдээлэлтэй байдаг тул төгс мэдээлэл дээр үндэслэсэн эдийн засгийн загвар алдаатай гэдгийг тэд харуулжээ.
Мэдээллийн тэгш бус байдлын талаарх ойлголт нь зах зээл хэрхэн ажилладаг механизмийг илүү нарийн тайлбарлахын зэрэгцээ, компаниудын мэдээлэл ил тод байх нь хэр зэрэг чухал болохыг бидэнд ойлгуулсан юм. Акерлофын хувьд, хуучин машины зах зээл дээр мэдээллийн тэгш бус байдал нь зах зээл дээр зөвхөн муу машин үлдэх шалтгаан болдгийг тайлбарлажээ.
Иймд зөвхөн бага үнээр зарагдах муу машин л зах дээр үлдэж, хийгдэх худалдааны цар хүрээ эрс хумигдах эрсдэлтэй. Үүнийг тайлбарласан “Нимбэгний зах зээл: Чанарын тодорхойгүй байдал ба зах зээлийн механизм” нэртэй судалгааны ажил нь Акерлофыг Нобелийн шагнал хамтран эзэмшигч болгосон юм.
Харин Спенсийн судалгаа нь зах зээл дээрх мэдээлэл сайтай оролцогчид бусаддаа мэдээллээ хэрхэн дамжуулах буюу дохио өгөх (сигнал) гэдэг сэдэв дээр төвлөрсөн. Жишээ нь, ажил хайж буй хүмүүс өөрийнхөө бүтээмжийн дохио болгож ажил олгогчдод боловсролын түвшнээ (диплом) үзүүлдэг. Компаниудын хувьд, хөрөнгө оруулагч нартаа тарааж буй ногдол ашиг нь ашигт ажиллагааны дохио гэж ойлгож болох юм.
Стиглиц болохоор даатгалын компаниуд хураамж (премиум) болон даатгалын тохиолдол гарах үед харилцагч өөрөө төлөх зардал (дидактибл) зэргийг ногдуулах замаар даатгуулагчдын хэн нь өндөр эрсдэл, их зардалтайг ялгах боломжтойг харуулсан.
Эдгээр ойлголтууд нь өнөөдөр бидний өдөр тутмын амьдралд байдаг ердийн зүйлс болсон хэдий ч, анх боловсруулагдаж байх үедээ хувьсгал хийсэн цоо шинэ санаанууд байсан юм.
4. Тоглоомын онол (Game Theory)
Нэшийн оруулсан гол хувь нэмэр нь “Нэшийн тэнцвэр” гэж нэрлэгддэг бөгөөд 1950 онд Принстоны их сургуульд байхдаа бичсэн дипломын ажилд нь томъёологдсон онол юм. Ердөө 21 настайдаа бичсэн 27 хуудас энэхүү бүтээлд хоёр тоглогчтой тоглоом болон тэг нийлбэрт тоглоомын талаарх судалгааг өргөжүүлсэн юм. Хожим нь түүний судалгаан дээр тулгуурлаад Зельтен болон Харсани нар динамик стратеги, бүрэн бус мэдээлэлтэй үеийн тохиолдлыг нэмж судалснаар Мэдээллийн эдийн засгийн хөгжилд томоохон хувь нэмэр оруулжээ. Өдгөө тэдний судалгаа нь олигополь, өрсөлдөөн, фирмүүдийн үйл хөдлөл гэх мэт эдийн засгийн судалгаанд өргөн ашиглагддаг бөгөөд олон шинэ чиглэлийн судалгааны үндэс суурь нь болсон байна.
5. Нийтийн сонголтын онол (Public Choice Theory)
Жеймс М. Бьюкенен “Эдийн засгийн, улстөрийн шийдвэр гаргалтын онолд гэрээний болон хуулийн тулгуурыг хөгжүүлсэн” тул 1986 онд эдийн засгийн ухааны Нобелийн шагналыг хүртжээ. Төрийн өндөр албан тушаалтнууд (улс төрчид, эрх мэдэлтнүүд г.м.) хэрхэн шийдвэр гаргадгийг улс төрийн шинжлэх ухаан, эдийн засгийн ухааны мэдлэгийг хавсарган тайлбарласан нь түүний гол хувь нэмэр байсан юм. Бьюкенен улстөрчид, бюрократууд нийтийн эрх ашгийн төлөө бус, харин яг л хувийн хэвшлийнхний нэгэн адил өөрийн ашиг сонирхлын төлөө зүтгэдэг гэдгийг харуулсан юм. Нийтийн сонголтын онолоо тэрээр “Романсгүй улстөр” гэж ч нэрлэдэг.
Улстөрийн процесс, хүний араншин, чөлөөт зах зээлийн талаарх Бьюкенений өнцгийг ашиглаад улстөрчдийн инсентив, сонирхлыг илүү сайн ойлгож, улмаар улстөрийн шийдвэрийн үр дүнг илүү сайн таамаглах бололцоотой юм.
Жишээ нь, засгийн газрын зарим зардалд хязгаар тавих заалтыг үндсэн хууль гэх мэт суурь дүрмэндээ оруулснаар, төсвийн алдагдлыг бууруулж татварын дарамтыг багасган улмаар нийтийн эрх ашгийг хамгаалах боломжтой. Учир нь төсвөөс санхүүжиж байгаа хөтөлбөрүүд сонгогчдоос оноо авах хэрэгсэл нь болдог учраас аливаа орны улстөрчид төсвийн зардлыг өсгөх, алдагдлыг ихэсгэх хандлагатай байдаг юм.
Бьюкенений Нобелийн шагнал хүртсэн энэхүү онолыг 1962 онд Г.Таллоктой хамтран хэвлүүлсэн "The Calculus of Consent: Logical Foundations of Constitutional Democracy" номноос унших боломжтой.
Эх сурвалж: Investopedia, https://www.sankhuugiinbolovsrol.mn/
Х.Оргил
1994 оны эдийн засгийн Нобелийн шагналыг Жон Харсани, Жон Нэш, Рейнхард Зельтен нар тоглоомын онолд оруулсан чухал хувь нэмрийнхээ төлөө хүртсэн байна. Тэд хүмүүс хоорондын харилцан үйл хөдлөлийн стратегийг судалдаг “Tоглоомын онол”-ын нэг гол бүрэлдэхүүн болох “Харилцан тохиролцоогүй тоглоом” буюу оролцогч талууд нь бие биенийхээ хийх үйлдлийг мэдэхгүй, зөвхөн таамаглал дээр суурилан өөрийн хариу үйлдлээ тооцоолох үед бий болдог үр дүнгийн талаар судалжээ.
Сэтгэгдэл бичих
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.