Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй Луу жанжин гүний цагаан тугын "Туг цэнгэх судар"- ориг эх нь Улсын төв музейгээс 1960-д оны төгсгөлд алга болсон энэ нууц судар одоо болтол сураг чимээгүй. Хэн, юуны учир, ямар зорилгоор хулгайлав гэдэг нь одоо ч бүрхэг..." />
<meta name="keywords"
content="монголыннууцтовчоо, ном, туг, есөн хөлт цагаан туг" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй Луу жанжин гүний цагаан тугын "Туг цэнгэх судар"- ориг эх нь Улсын төв музейгээс 1960-д оны төгсгөлд алга болсон энэ нууц судар одоо болтол сураг чимээгүй. Хэн, юуны учир, ямар зорилгоор хулгайлав гэдэг нь одоо ч бүрхэг..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3eba981d806fb94c82921ec94785a1fd.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3eba981d806fb94c82921ec94785a1fd.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй Луу жанжин гүний цагаан тугын "Туг цэнгэх судар"- ориг эх нь Улсын төв музейгээс 1960-д оны төгсгөлд алга болсон энэ нууц судар одоо болтол сураг чимээгүй. Хэн, юуны учир, ямар зорилгоор хулгайлав гэдэг нь одоо ч бүрхэг..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/book">
Ном </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/%D0%A5%D3%A9%D1%85%20%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%BE%D1%82%20%D0%94.%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D3%A9%D1%80-%D0%9E%D1%87%D0%B8%D1%80">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="http://peak.mn/files/profile/26ca0598b615b0439946dc6ad0917983.jpg">
</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/%D0%A5%D3%A9%D1%85%20%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%BE%D1%82%20%D0%94.%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D3%A9%D1%80-%D0%9E%D1%87%D0%B8%D1%80" class="uk-text-semi uk-link-text">Хөх толбот Д.Төмөр-Очир</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">12 сарын 29, 2020</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui&text=Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3eba981d806fb94c82921ec94785a1fd.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3eba981d806fb94c82921ec94785a1fd.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй Луу жанжин гүний цагаан тугын "Туг цэнгэх судар"- ориг эх нь Улсын төв музейгээс 1960-д оны төгсгөлд алга болсон энэ нууц судар одоо болтол сураг чимээгүй. Хэн, юуны учир, ямар зорилгоор хулгайлав гэдэг нь одоо ч бүрхэг хэвээр. Азаар Тугч Мөнхдалай уг судрын гар бичмэлийг музейд хүлээлгэн өгөхөөс өмнө эрдэмтэн Б.Ринчен, Ц.Дамдинсүрэн нартай аминчлан уулзаж тус тусад нь хуулбарлан үлдээсэн аж.</p><p style="text-align: justify;">Эрт үеэс маш нууцын зэрэглэлд байсан "Туг цэнгэх судар"-ын Элжигэн, Ордос, Цахарын гурван хувилбарт "Дээр Туулын гурван улханы дэвсэх саглагар модноос үүдсэн" гэх үндсэн санаа бүхий мөр өчгийн эхэнд нэг ижил байгаад сэтгүүлч, судлаач Г.Бадамсамбуу онцгой анхаарч энэ нэг мөрийг судлан шинжилж, магад үнэнийг тогтоохын тулд тандалт шинжилгээний бүхэл бүтэн ном туурвижээ. </p><p style="text-align: justify;">Хар туганд Амбагай хааны хилэнт сүнсийг шингээж, Цагаан туганд Бодончар богдын сүнсийг залж СҮЛД болгосон тухай домог хууч байдаг аж. Мөнх тэнгэрийг шүтэх үзэл, хаан эзнээ дээдлэх хүндлэлээ туг сүлдэндээ шингээж маш нууц байдлаар тахин шүтэж ирсэн олон зууны уламжлал тасраагүй явсаар өдий хүрсэн ч нууц нь тайлагдаагүй хэвээрээ л байна. Хийсвэр бэлгэдэл, бодит утга аль нь болох нь үл мэдэгдэх, өөр эх сурвалж байхгүй судрын нэг л мөрийг шинжин тандаж, утгы нь тайлна гэдэг нэг талаар маш сонирхолтой ч яс хавталзам хүнд хэцүү хөдөлмөр гэдэг нь мэдрэгдэнэ. Олон түүхэн эх сурвалжуудыг харгуулан үзэж, гаргалгаа хийж, газар орны байдлыг шинжин судалж тайлал хийсэн нь сонирхол татна.</p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/c0d225b2-3964-4c7c-b8aa-1533db21cb39/aaad47c52ac7fd714e121ecd6a4ec2ee.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="687,960" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/c0d225b2-3964-4c7c-b8aa-1533db21cb39/aaad47c52ac7fd714e121ecd6a4ec2ee.jpg"></p><p style="text-align: justify;">ДЭЭД ТУУЛ, ГУРВАН УЛХАН, САГЛАГАР МОД -гэсэн энэ гурван үгийн жинхэнэ утгыг тодруулах, газар орныг тогтоох гэдэг үнэндээ л өвсөнд хаясан зүү хайхаас хэцүү мэт санагдлаа. Учир нь өөр харьцуулан үзэх эх сурвалж үгүй бүдэг балархай, нууцлагдмал байгаад хүнд хэцүү нь оршино. Тэнгэр үзэлт Монголчуудын хамгийн амин чухал сүлд шүтээн болох "туг сүлд"-ээ анх үүсгэн цэнгүүлсэн онцгой эрчим хүчтэй, бэлгэдэл шингэсэн, шидээн чанар бүхий газрыг олж тогтооно гэдэг гайхамшиг шүү дээ. Эртний үг хэллэг бүхий судрын зөвхөн ганц мөрийг тайлж унших гэж чөмгөө дундартал зүтгэхийн учир нь энэ бол Монгол угсаатны түүх соёлын хосгүй үзэгдэл, нууцын нууц учраас тэр юм. Эзэн Богд Чингис хааны есөн хөлт цагаан тугийг Элжигэн, Цахар тугчид цэнгүүлдэг бол домогт хувилгаан жанжинМухулайн эрхшээсэн дайны дөрвөн хөлт догшин хар сүлдийг Ордосын Дархадууд догшуулдаг эртний уламжлалтай аж. Туг сүлдийн өчгийг дуудаж, тахилга үйлдэх үед гадны хүн байлгадаггүй зөвхөн алтан ургийн ихэс дээдэс оролцох учиртай маш нууц ёслол байж. Төрийн нууцын зэрэгт үзэж буй тул туг сүлд тахих ёслолын тухай мэдээ баримт ховор хомс байдаг ийм учир жанцантай юм байна. Дайн байлдаан, үймээн самуунтай хүнд хэцүү цаг үед, мөрдлөг хавчлага заналхийлэл дунд зовлон бэрхшээлийг туулан туг сүлдээ хамгаалж , үе уламжлан тахиж ирсэн "тугчид" бол өргөсөн андгайндаа үнэнч, шударга, эр зоригтой үнэндээ л сөгдөж мөргөмөөр "хүн судар"-ууд юм даа. </p><p style="text-align: justify;">Нэг үгээс түмэн утга цацармуй хэмээсэн эртний үг буй. Нэг л мөр холбоос хэлцийн утгыг тайлах гэж оюун сэтгэхүйгээ хөвчлөн, ухаан бодлоо уралдуулсан сэтгүүлч, судлаач маань "Дээр Туулын Гурван улхунд Дэвсэх саглагар модны үзүүрээс..." гэсэн өчиг дуудлагын эхний мөрийг "Туул мөрний эхэн дэх гурван довцог толгой(арал толгой) дахь шүтээн удган модноос" гэсэн утга санаатай болохыг тогтоож, газар орны байршлыг тоймлон гаргасан байна. Мөн ч нөр их хөдөлмөр шүү. Гэхдээ энэ ном гагц "Туулын гурван улхан"-аар тогтохгүй Туулын сав газар бол эзэн Чингис хааны онцгой ивээлт нутаг гэдгийг олон баримтаар жишээлэн нотолж, Монголын нууц товчоонд дурдагддаг зарим газар усны нэрсийг тодруулж ТУУЛЫН ТҮН, ХУБА ХАЯА-ын талаар дэлгэрэнгүй харьцуулсан судалгаа хийж ХУБА ХАЯА -нь Туул мөрний сав газарт буйг тогтоосон байна.</p><p style="text-align: justify;">Өөр нэг онцлог нь ГУРВАН ЗУУН ТАЙЧУУДЫГ ДАРСАНД ДОМОГ-нь эзэн Богд Чингис хаан, түүний есөн өрлөг, хүлэг баатруудыг алдаршуулсан уран сайхны домог төдий бус бодит түүхэн үйл явдал болохыг бусад эх сурвалжаар харьцуулан судалж, шинэ тайлал гаргалгаа хийжээ. Бодит үйл явдлыг далд бэлгэдэл, зүүд, зөн совин, ид шид, домог зүйн өгүүлэмжээр хулдан халхалж эзэн Богд Чингис хаан бол тэнгэрийн хүү мөн болохыг батлан харуулах зорилготой байсны учрыг тодруулжээ. Өөр нэг сонин сайхан нь "найман шарга морьд"-түүнийг тойрсон зөрчил тэмцлийн далд шалтгааныг тэмтэрчээ. "Биесээ хөнөөх, зугатах, баривчлан баалах, мөшгөх, дээрэмдэх, аюул сөрөн мөшгөх, хамгаалан тулалдах зэрэг үйл явдлууд шарга агттан морьдын эргэн тойронд болжээ" гэж цохон тэмдэглэсэн нь "найман шарга агт" ердийн нэг уналга эдэлгээний морьд бус бэлгэдэл бүхий сүлд шүтээн байжээ гэдэг нь ойлгогдоно. Бэгтэрийг харван алсан нь сугас загас, бялзуухай мэт идэх хоол булаалдсан дээрэлхүү зангийн шалтаг бус "Сүлд сүрэг-эрх мэдлийн төлөөх" амь дүйсэн өрсөлдөөн байсныг өгүүлжээ. Нүүдэлчдийн ертөнцийг үзэх үзэл, философи нь далд бэлгэдэл, домог зүйгээр халхалагдсан тул хэт хялбарчлан үздэг сэтгэхүйгээр ойлгох боломжгүй болохыг дурдсан байна.</p><p style="text-align: justify;">Нууц судрын мөрөөр мөшгиж, нөр их хөдөлмөр, эрэл хайгуул, харьцуулсан судалгаа хийж, далд нууцыг тандаж нээсэн эл бүтээл түүх судлалд бас нэг шинэ зам мөр юмаа. Түүх бичлэг гэдэг эх сурвалжийн мэдээ баримтыг хуулан найруулах төдий буус түүнд түшиглэн харьцуулсан судалгаа хийж, анализ дүгнэлт, тайлал гаргалгаа хийх нь түүхээ баяжуулж буй сайхан хэрэг юм. Судлаач Ч.Эрдэнэ гуайн "Их гурвалжин" шиг уран сэтгэмжээр баялаг бүтээл туурвих, зохиолч Г.Аюурзанын "Тэнгэрийн судар" шиг Нууц товчоогоо өөр өнцгөөс тайлж унших, далд нууц түүхийг мөшгин сурвалжилж адал явдалт түүхэн зохиол бичих, кино хийж дэлхийн дэвжээнд гарах арвин их нөөц байгааг энэ бүтээл давхар харууллаа. "Түүхээ гээсэн үндэстэн", "Түүхээ хайж буй үндэстэн" гэх мэтээр өрнийн түүхчид бичээд байдаг нь өнө эртний баялаг түүхэн зам мөртэй Монголчужд өөрсдөө түүхээ огтхон ч мэдэхгүй тоохгүй явааг сануулсан хэрэг.</p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/монголыннууцтовчоо" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">монголыннууцтовчоо</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/ном" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ном</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/туг" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">туг</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/есөн хөлт цагаан туг" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">есөн хөлт цагаан туг</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui&text=Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(1) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776596583.6797"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '12494';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '28997db9cff2e2d27593fbfbf03cd62d3afb6dd60873bd0731a20f4571d72b9d579375ca3925f05b55d48e68d493b77c30d88b2d09d7cef330e6003aac03f217');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '28997db9cff2e2d27593fbfbf03cd62d3afb6dd60873bd0731a20f4571d72b9d579375ca3925f05b55d48e68d493b77c30d88b2d09d7cef330e6003aac03f217');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '28997db9cff2e2d27593fbfbf03cd62d3afb6dd60873bd0731a20f4571d72b9d579375ca3925f05b55d48e68d493b77c30d88b2d09d7cef330e6003aac03f217');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/foto-mnt-tugeemel-ekh-nomiin-delgetsiin-khuwilbariig-olon-niited-taniltsuullaa">
<img src="https://peak.mn/files/e06d2e62-31d4-440c-9dc3-42d7ba91ab91/a728bdeca9a1461b4d5e3beca92c8b46_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e06d2e62-31d4-440c-9dc3-42d7ba91ab91/a728bdeca9a1461b4d5e3beca92c8b46.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/photo-news">
Фото мэдээ </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/foto-mnt-tugeemel-ekh-nomiin-delgetsiin-khuwilbariig-olon-niited-taniltsuullaa">
ФОТО: "МНТ түгээмэл эх" номын дэлгэцийн хувилбарыг олон нийтэд танилцууллаа </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
peak.mn </a> ・
09 сарын 04, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/on-tsagiin-khelkhees-buyuu-mongol-ulsiin-tuukh">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3c7200609ca5c3583d6338a6dd276205.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3c7200609ca5c3583d6338a6dd276205.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/on-tsagiin-khelkhees-buyuu-mongol-ulsiin-tuukh">
Он цагийн хэлхээс буюу “Монгол Улсын түүх” </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
05 сарын 19, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/bill-geits">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c874a4258ed893e8fdf8ccdbf27b6d4d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c874a4258ed893e8fdf8ccdbf27b6d4d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/bill-geits">
Билл Гейтс: Зөв сонголт хийвэл COVID-19-ийг дэлхийн сүүлчийн цар тахал болгож чадна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
02 сарын 10, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/fdostoewskiin-yos-zuin-khem-khemjeenii-tukhai-ergetsuulel">
<img src="https://peak.mn/files/c0d225b2-3964-4c7c-b8aa-1533db21cb39/e25e684dcc0d4940527c501d96806a4b_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/c0d225b2-3964-4c7c-b8aa-1533db21cb39/e25e684dcc0d4940527c501d96806a4b.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/fdostoewskiin-yos-zuin-khem-khemjeenii-tukhai-ergetsuulel">
Ф.Достоевскийн ёс зүйн хэм хэмжээний тухай эргэцүүлэл </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Хөх толбот Д.Төмөр-Очир </a> ・
02 сарын 02, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/shine-nom">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/d6ab4096ac400902a6bdb2bd2a0619b9.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/d6ab4096ac400902a6bdb2bd2a0619b9.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/shine-nom">
Шинэ ном: "Монгол соёл иргэншил судлал" </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
01 сарын 31, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/n9n2";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй Луу жанжин гүний цагаан тугын "Туг цэнгэх судар"- ориг эх нь Улсын төв музейгээс 1960-д оны төгсгөлд алга болсон энэ нууц судар одоо болтол сураг чимээгүй. Хэн, юуны учир, ямар зорилгоор хулгайлав гэдэг нь одоо ч бүрхэг..." />
<meta name="keywords"
content="монголыннууцтовчоо, ном, туг, есөн хөлт цагаан туг" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй Луу жанжин гүний цагаан тугын "Туг цэнгэх судар"- ориг эх нь Улсын төв музейгээс 1960-д оны төгсгөлд алга болсон энэ нууц судар одоо болтол сураг чимээгүй. Хэн, юуны учир, ямар зорилгоор хулгайлав гэдэг нь одоо ч бүрхэг..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3eba981d806fb94c82921ec94785a1fd.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3eba981d806fb94c82921ec94785a1fd.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй Луу жанжин гүний цагаан тугын "Туг цэнгэх судар"- ориг эх нь Улсын төв музейгээс 1960-д оны төгсгөлд алга болсон энэ нууц судар одоо болтол сураг чимээгүй. Хэн, юуны учир, ямар зорилгоор хулгайлав гэдэг нь одоо ч бүрхэг..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/book">
Ном </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/%D0%A5%D3%A9%D1%85%20%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%BE%D1%82%20%D0%94.%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D3%A9%D1%80-%D0%9E%D1%87%D0%B8%D1%80">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="http://peak.mn/files/profile/26ca0598b615b0439946dc6ad0917983.jpg">
</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/%D0%A5%D3%A9%D1%85%20%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%BE%D1%82%20%D0%94.%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D3%A9%D1%80-%D0%9E%D1%87%D0%B8%D1%80" class="uk-text-semi uk-link-text">Хөх толбот Д.Төмөр-Очир</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">12 сарын 29, 2020</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui&text=Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3eba981d806fb94c82921ec94785a1fd.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3eba981d806fb94c82921ec94785a1fd.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй Луу жанжин гүний цагаан тугын "Туг цэнгэх судар"- ориг эх нь Улсын төв музейгээс 1960-д оны төгсгөлд алга болсон энэ нууц судар одоо болтол сураг чимээгүй. Хэн, юуны учир, ямар зорилгоор хулгайлав гэдэг нь одоо ч бүрхэг хэвээр. Азаар Тугч Мөнхдалай уг судрын гар бичмэлийг музейд хүлээлгэн өгөхөөс өмнө эрдэмтэн Б.Ринчен, Ц.Дамдинсүрэн нартай аминчлан уулзаж тус тусад нь хуулбарлан үлдээсэн аж.</p><p style="text-align: justify;">Эрт үеэс маш нууцын зэрэглэлд байсан "Туг цэнгэх судар"-ын Элжигэн, Ордос, Цахарын гурван хувилбарт "Дээр Туулын гурван улханы дэвсэх саглагар модноос үүдсэн" гэх үндсэн санаа бүхий мөр өчгийн эхэнд нэг ижил байгаад сэтгүүлч, судлаач Г.Бадамсамбуу онцгой анхаарч энэ нэг мөрийг судлан шинжилж, магад үнэнийг тогтоохын тулд тандалт шинжилгээний бүхэл бүтэн ном туурвижээ. </p><p style="text-align: justify;">Хар туганд Амбагай хааны хилэнт сүнсийг шингээж, Цагаан туганд Бодончар богдын сүнсийг залж СҮЛД болгосон тухай домог хууч байдаг аж. Мөнх тэнгэрийг шүтэх үзэл, хаан эзнээ дээдлэх хүндлэлээ туг сүлдэндээ шингээж маш нууц байдлаар тахин шүтэж ирсэн олон зууны уламжлал тасраагүй явсаар өдий хүрсэн ч нууц нь тайлагдаагүй хэвээрээ л байна. Хийсвэр бэлгэдэл, бодит утга аль нь болох нь үл мэдэгдэх, өөр эх сурвалж байхгүй судрын нэг л мөрийг шинжин тандаж, утгы нь тайлна гэдэг нэг талаар маш сонирхолтой ч яс хавталзам хүнд хэцүү хөдөлмөр гэдэг нь мэдрэгдэнэ. Олон түүхэн эх сурвалжуудыг харгуулан үзэж, гаргалгаа хийж, газар орны байдлыг шинжин судалж тайлал хийсэн нь сонирхол татна.</p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/c0d225b2-3964-4c7c-b8aa-1533db21cb39/aaad47c52ac7fd714e121ecd6a4ec2ee.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="687,960" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/c0d225b2-3964-4c7c-b8aa-1533db21cb39/aaad47c52ac7fd714e121ecd6a4ec2ee.jpg"></p><p style="text-align: justify;">ДЭЭД ТУУЛ, ГУРВАН УЛХАН, САГЛАГАР МОД -гэсэн энэ гурван үгийн жинхэнэ утгыг тодруулах, газар орныг тогтоох гэдэг үнэндээ л өвсөнд хаясан зүү хайхаас хэцүү мэт санагдлаа. Учир нь өөр харьцуулан үзэх эх сурвалж үгүй бүдэг балархай, нууцлагдмал байгаад хүнд хэцүү нь оршино. Тэнгэр үзэлт Монголчуудын хамгийн амин чухал сүлд шүтээн болох "туг сүлд"-ээ анх үүсгэн цэнгүүлсэн онцгой эрчим хүчтэй, бэлгэдэл шингэсэн, шидээн чанар бүхий газрыг олж тогтооно гэдэг гайхамшиг шүү дээ. Эртний үг хэллэг бүхий судрын зөвхөн ганц мөрийг тайлж унших гэж чөмгөө дундартал зүтгэхийн учир нь энэ бол Монгол угсаатны түүх соёлын хосгүй үзэгдэл, нууцын нууц учраас тэр юм. Эзэн Богд Чингис хааны есөн хөлт цагаан тугийг Элжигэн, Цахар тугчид цэнгүүлдэг бол домогт хувилгаан жанжинМухулайн эрхшээсэн дайны дөрвөн хөлт догшин хар сүлдийг Ордосын Дархадууд догшуулдаг эртний уламжлалтай аж. Туг сүлдийн өчгийг дуудаж, тахилга үйлдэх үед гадны хүн байлгадаггүй зөвхөн алтан ургийн ихэс дээдэс оролцох учиртай маш нууц ёслол байж. Төрийн нууцын зэрэгт үзэж буй тул туг сүлд тахих ёслолын тухай мэдээ баримт ховор хомс байдаг ийм учир жанцантай юм байна. Дайн байлдаан, үймээн самуунтай хүнд хэцүү цаг үед, мөрдлөг хавчлага заналхийлэл дунд зовлон бэрхшээлийг туулан туг сүлдээ хамгаалж , үе уламжлан тахиж ирсэн "тугчид" бол өргөсөн андгайндаа үнэнч, шударга, эр зоригтой үнэндээ л сөгдөж мөргөмөөр "хүн судар"-ууд юм даа. </p><p style="text-align: justify;">Нэг үгээс түмэн утга цацармуй хэмээсэн эртний үг буй. Нэг л мөр холбоос хэлцийн утгыг тайлах гэж оюун сэтгэхүйгээ хөвчлөн, ухаан бодлоо уралдуулсан сэтгүүлч, судлаач маань "Дээр Туулын Гурван улхунд Дэвсэх саглагар модны үзүүрээс..." гэсэн өчиг дуудлагын эхний мөрийг "Туул мөрний эхэн дэх гурван довцог толгой(арал толгой) дахь шүтээн удган модноос" гэсэн утга санаатай болохыг тогтоож, газар орны байршлыг тоймлон гаргасан байна. Мөн ч нөр их хөдөлмөр шүү. Гэхдээ энэ ном гагц "Туулын гурван улхан"-аар тогтохгүй Туулын сав газар бол эзэн Чингис хааны онцгой ивээлт нутаг гэдгийг олон баримтаар жишээлэн нотолж, Монголын нууц товчоонд дурдагддаг зарим газар усны нэрсийг тодруулж ТУУЛЫН ТҮН, ХУБА ХАЯА-ын талаар дэлгэрэнгүй харьцуулсан судалгаа хийж ХУБА ХАЯА -нь Туул мөрний сав газарт буйг тогтоосон байна.</p><p style="text-align: justify;">Өөр нэг онцлог нь ГУРВАН ЗУУН ТАЙЧУУДЫГ ДАРСАНД ДОМОГ-нь эзэн Богд Чингис хаан, түүний есөн өрлөг, хүлэг баатруудыг алдаршуулсан уран сайхны домог төдий бус бодит түүхэн үйл явдал болохыг бусад эх сурвалжаар харьцуулан судалж, шинэ тайлал гаргалгаа хийжээ. Бодит үйл явдлыг далд бэлгэдэл, зүүд, зөн совин, ид шид, домог зүйн өгүүлэмжээр хулдан халхалж эзэн Богд Чингис хаан бол тэнгэрийн хүү мөн болохыг батлан харуулах зорилготой байсны учрыг тодруулжээ. Өөр нэг сонин сайхан нь "найман шарга морьд"-түүнийг тойрсон зөрчил тэмцлийн далд шалтгааныг тэмтэрчээ. "Биесээ хөнөөх, зугатах, баривчлан баалах, мөшгөх, дээрэмдэх, аюул сөрөн мөшгөх, хамгаалан тулалдах зэрэг үйл явдлууд шарга агттан морьдын эргэн тойронд болжээ" гэж цохон тэмдэглэсэн нь "найман шарга агт" ердийн нэг уналга эдэлгээний морьд бус бэлгэдэл бүхий сүлд шүтээн байжээ гэдэг нь ойлгогдоно. Бэгтэрийг харван алсан нь сугас загас, бялзуухай мэт идэх хоол булаалдсан дээрэлхүү зангийн шалтаг бус "Сүлд сүрэг-эрх мэдлийн төлөөх" амь дүйсэн өрсөлдөөн байсныг өгүүлжээ. Нүүдэлчдийн ертөнцийг үзэх үзэл, философи нь далд бэлгэдэл, домог зүйгээр халхалагдсан тул хэт хялбарчлан үздэг сэтгэхүйгээр ойлгох боломжгүй болохыг дурдсан байна.</p><p style="text-align: justify;">Нууц судрын мөрөөр мөшгиж, нөр их хөдөлмөр, эрэл хайгуул, харьцуулсан судалгаа хийж, далд нууцыг тандаж нээсэн эл бүтээл түүх судлалд бас нэг шинэ зам мөр юмаа. Түүх бичлэг гэдэг эх сурвалжийн мэдээ баримтыг хуулан найруулах төдий буус түүнд түшиглэн харьцуулсан судалгаа хийж, анализ дүгнэлт, тайлал гаргалгаа хийх нь түүхээ баяжуулж буй сайхан хэрэг юм. Судлаач Ч.Эрдэнэ гуайн "Их гурвалжин" шиг уран сэтгэмжээр баялаг бүтээл туурвих, зохиолч Г.Аюурзанын "Тэнгэрийн судар" шиг Нууц товчоогоо өөр өнцгөөс тайлж унших, далд нууц түүхийг мөшгин сурвалжилж адал явдалт түүхэн зохиол бичих, кино хийж дэлхийн дэвжээнд гарах арвин их нөөц байгааг энэ бүтээл давхар харууллаа. "Түүхээ гээсэн үндэстэн", "Түүхээ хайж буй үндэстэн" гэх мэтээр өрнийн түүхчид бичээд байдаг нь өнө эртний баялаг түүхэн зам мөртэй Монголчужд өөрсдөө түүхээ огтхон ч мэдэхгүй тоохгүй явааг сануулсан хэрэг.</p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/монголыннууцтовчоо" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">монголыннууцтовчоо</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/ном" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ном</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/туг" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">туг</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/есөн хөлт цагаан туг" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">есөн хөлт цагаан туг</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui&text=Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(1) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776596583.6797"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '12494';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '28997db9cff2e2d27593fbfbf03cd62d3afb6dd60873bd0731a20f4571d72b9d579375ca3925f05b55d48e68d493b77c30d88b2d09d7cef330e6003aac03f217');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '28997db9cff2e2d27593fbfbf03cd62d3afb6dd60873bd0731a20f4571d72b9d579375ca3925f05b55d48e68d493b77c30d88b2d09d7cef330e6003aac03f217');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '28997db9cff2e2d27593fbfbf03cd62d3afb6dd60873bd0731a20f4571d72b9d579375ca3925f05b55d48e68d493b77c30d88b2d09d7cef330e6003aac03f217');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/foto-mnt-tugeemel-ekh-nomiin-delgetsiin-khuwilbariig-olon-niited-taniltsuullaa">
<img src="https://peak.mn/files/e06d2e62-31d4-440c-9dc3-42d7ba91ab91/a728bdeca9a1461b4d5e3beca92c8b46_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e06d2e62-31d4-440c-9dc3-42d7ba91ab91/a728bdeca9a1461b4d5e3beca92c8b46.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/photo-news">
Фото мэдээ </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/foto-mnt-tugeemel-ekh-nomiin-delgetsiin-khuwilbariig-olon-niited-taniltsuullaa">
ФОТО: "МНТ түгээмэл эх" номын дэлгэцийн хувилбарыг олон нийтэд танилцууллаа </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
peak.mn </a> ・
09 сарын 04, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/on-tsagiin-khelkhees-buyuu-mongol-ulsiin-tuukh">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3c7200609ca5c3583d6338a6dd276205.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3c7200609ca5c3583d6338a6dd276205.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/on-tsagiin-khelkhees-buyuu-mongol-ulsiin-tuukh">
Он цагийн хэлхээс буюу “Монгол Улсын түүх” </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
05 сарын 19, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/bill-geits">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c874a4258ed893e8fdf8ccdbf27b6d4d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c874a4258ed893e8fdf8ccdbf27b6d4d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/bill-geits">
Билл Гейтс: Зөв сонголт хийвэл COVID-19-ийг дэлхийн сүүлчийн цар тахал болгож чадна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
02 сарын 10, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/fdostoewskiin-yos-zuin-khem-khemjeenii-tukhai-ergetsuulel">
<img src="https://peak.mn/files/c0d225b2-3964-4c7c-b8aa-1533db21cb39/e25e684dcc0d4940527c501d96806a4b_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/c0d225b2-3964-4c7c-b8aa-1533db21cb39/e25e684dcc0d4940527c501d96806a4b.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/fdostoewskiin-yos-zuin-khem-khemjeenii-tukhai-ergetsuulel">
Ф.Достоевскийн ёс зүйн хэм хэмжээний тухай эргэцүүлэл </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Хөх толбот Д.Төмөр-Очир </a> ・
02 сарын 02, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/shine-nom">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/d6ab4096ac400902a6bdb2bd2a0619b9.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/d6ab4096ac400902a6bdb2bd2a0619b9.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/shine-nom">
Шинэ ном: "Монгол соёл иргэншил судлал" </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
01 сарын 31, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/n9n2";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй Луу жанжин гүний цагаан тугын "Туг цэнгэх судар"- ориг эх нь Улсын төв музейгээс 1960-д оны төгсгөлд алга болсон энэ нууц судар одоо болтол сураг чимээгүй. Хэн, юуны учир, ямар зорилгоор хулгайлав гэдэг нь одоо ч бүрхэг..." />
<meta name="keywords"
content="монголыннууцтовчоо, ном, туг, есөн хөлт цагаан туг" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй Луу жанжин гүний цагаан тугын "Туг цэнгэх судар"- ориг эх нь Улсын төв музейгээс 1960-д оны төгсгөлд алга болсон энэ нууц судар одоо болтол сураг чимээгүй. Хэн, юуны учир, ямар зорилгоор хулгайлав гэдэг нь одоо ч бүрхэг..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3eba981d806fb94c82921ec94785a1fd.jpg" />
<meta property="og:title"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3eba981d806fb94c82921ec94785a1fd.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй Луу жанжин гүний цагаан тугын "Туг цэнгэх судар"- ориг эх нь Улсын төв музейгээс 1960-д оны төгсгөлд алга болсон энэ нууц судар одоо болтол сураг чимээгүй. Хэн, юуны учир, ямар зорилгоор хулгайлав гэдэг нь одоо ч бүрхэг..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/book">
Ном </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/%D0%A5%D3%A9%D1%85%20%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%BE%D1%82%20%D0%94.%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D3%A9%D1%80-%D0%9E%D1%87%D0%B8%D1%80">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="http://peak.mn/files/profile/26ca0598b615b0439946dc6ad0917983.jpg">
</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/%D0%A5%D3%A9%D1%85%20%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%BE%D1%82%20%D0%94.%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D3%A9%D1%80-%D0%9E%D1%87%D0%B8%D1%80" class="uk-text-semi uk-link-text">Хөх толбот Д.Төмөр-Очир</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">12 сарын 29, 2020</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui&text=Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3eba981d806fb94c82921ec94785a1fd.jpg" class="" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3eba981d806fb94c82921ec94785a1fd.jpg" alt=""/> </p>
<p style="text-align: justify;">Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй Луу жанжин гүний цагаан тугын "Туг цэнгэх судар"- ориг эх нь Улсын төв музейгээс 1960-д оны төгсгөлд алга болсон энэ нууц судар одоо болтол сураг чимээгүй. Хэн, юуны учир, ямар зорилгоор хулгайлав гэдэг нь одоо ч бүрхэг хэвээр. Азаар Тугч Мөнхдалай уг судрын гар бичмэлийг музейд хүлээлгэн өгөхөөс өмнө эрдэмтэн Б.Ринчен, Ц.Дамдинсүрэн нартай аминчлан уулзаж тус тусад нь хуулбарлан үлдээсэн аж.</p><p style="text-align: justify;">Эрт үеэс маш нууцын зэрэглэлд байсан "Туг цэнгэх судар"-ын Элжигэн, Ордос, Цахарын гурван хувилбарт "Дээр Туулын гурван улханы дэвсэх саглагар модноос үүдсэн" гэх үндсэн санаа бүхий мөр өчгийн эхэнд нэг ижил байгаад сэтгүүлч, судлаач Г.Бадамсамбуу онцгой анхаарч энэ нэг мөрийг судлан шинжилж, магад үнэнийг тогтоохын тулд тандалт шинжилгээний бүхэл бүтэн ном туурвижээ. </p><p style="text-align: justify;">Хар туганд Амбагай хааны хилэнт сүнсийг шингээж, Цагаан туганд Бодончар богдын сүнсийг залж СҮЛД болгосон тухай домог хууч байдаг аж. Мөнх тэнгэрийг шүтэх үзэл, хаан эзнээ дээдлэх хүндлэлээ туг сүлдэндээ шингээж маш нууц байдлаар тахин шүтэж ирсэн олон зууны уламжлал тасраагүй явсаар өдий хүрсэн ч нууц нь тайлагдаагүй хэвээрээ л байна. Хийсвэр бэлгэдэл, бодит утга аль нь болох нь үл мэдэгдэх, өөр эх сурвалж байхгүй судрын нэг л мөрийг шинжин тандаж, утгы нь тайлна гэдэг нэг талаар маш сонирхолтой ч яс хавталзам хүнд хэцүү хөдөлмөр гэдэг нь мэдрэгдэнэ. Олон түүхэн эх сурвалжуудыг харгуулан үзэж, гаргалгаа хийж, газар орны байдлыг шинжин судалж тайлал хийсэн нь сонирхол татна.</p><p style="text-align: justify;"><img src="https://peak.mn/files/c0d225b2-3964-4c7c-b8aa-1533db21cb39/aaad47c52ac7fd714e121ecd6a4ec2ee.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="687,960" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/c0d225b2-3964-4c7c-b8aa-1533db21cb39/aaad47c52ac7fd714e121ecd6a4ec2ee.jpg"></p><p style="text-align: justify;">ДЭЭД ТУУЛ, ГУРВАН УЛХАН, САГЛАГАР МОД -гэсэн энэ гурван үгийн жинхэнэ утгыг тодруулах, газар орныг тогтоох гэдэг үнэндээ л өвсөнд хаясан зүү хайхаас хэцүү мэт санагдлаа. Учир нь өөр харьцуулан үзэх эх сурвалж үгүй бүдэг балархай, нууцлагдмал байгаад хүнд хэцүү нь оршино. Тэнгэр үзэлт Монголчуудын хамгийн амин чухал сүлд шүтээн болох "туг сүлд"-ээ анх үүсгэн цэнгүүлсэн онцгой эрчим хүчтэй, бэлгэдэл шингэсэн, шидээн чанар бүхий газрыг олж тогтооно гэдэг гайхамшиг шүү дээ. Эртний үг хэллэг бүхий судрын зөвхөн ганц мөрийг тайлж унших гэж чөмгөө дундартал зүтгэхийн учир нь энэ бол Монгол угсаатны түүх соёлын хосгүй үзэгдэл, нууцын нууц учраас тэр юм. Эзэн Богд Чингис хааны есөн хөлт цагаан тугийг Элжигэн, Цахар тугчид цэнгүүлдэг бол домогт хувилгаан жанжинМухулайн эрхшээсэн дайны дөрвөн хөлт догшин хар сүлдийг Ордосын Дархадууд догшуулдаг эртний уламжлалтай аж. Туг сүлдийн өчгийг дуудаж, тахилга үйлдэх үед гадны хүн байлгадаггүй зөвхөн алтан ургийн ихэс дээдэс оролцох учиртай маш нууц ёслол байж. Төрийн нууцын зэрэгт үзэж буй тул туг сүлд тахих ёслолын тухай мэдээ баримт ховор хомс байдаг ийм учир жанцантай юм байна. Дайн байлдаан, үймээн самуунтай хүнд хэцүү цаг үед, мөрдлөг хавчлага заналхийлэл дунд зовлон бэрхшээлийг туулан туг сүлдээ хамгаалж , үе уламжлан тахиж ирсэн "тугчид" бол өргөсөн андгайндаа үнэнч, шударга, эр зоригтой үнэндээ л сөгдөж мөргөмөөр "хүн судар"-ууд юм даа. </p><p style="text-align: justify;">Нэг үгээс түмэн утга цацармуй хэмээсэн эртний үг буй. Нэг л мөр холбоос хэлцийн утгыг тайлах гэж оюун сэтгэхүйгээ хөвчлөн, ухаан бодлоо уралдуулсан сэтгүүлч, судлаач маань "Дээр Туулын Гурван улхунд Дэвсэх саглагар модны үзүүрээс..." гэсэн өчиг дуудлагын эхний мөрийг "Туул мөрний эхэн дэх гурван довцог толгой(арал толгой) дахь шүтээн удган модноос" гэсэн утга санаатай болохыг тогтоож, газар орны байршлыг тоймлон гаргасан байна. Мөн ч нөр их хөдөлмөр шүү. Гэхдээ энэ ном гагц "Туулын гурван улхан"-аар тогтохгүй Туулын сав газар бол эзэн Чингис хааны онцгой ивээлт нутаг гэдгийг олон баримтаар жишээлэн нотолж, Монголын нууц товчоонд дурдагддаг зарим газар усны нэрсийг тодруулж ТУУЛЫН ТҮН, ХУБА ХАЯА-ын талаар дэлгэрэнгүй харьцуулсан судалгаа хийж ХУБА ХАЯА -нь Туул мөрний сав газарт буйг тогтоосон байна.</p><p style="text-align: justify;">Өөр нэг онцлог нь ГУРВАН ЗУУН ТАЙЧУУДЫГ ДАРСАНД ДОМОГ-нь эзэн Богд Чингис хаан, түүний есөн өрлөг, хүлэг баатруудыг алдаршуулсан уран сайхны домог төдий бус бодит түүхэн үйл явдал болохыг бусад эх сурвалжаар харьцуулан судалж, шинэ тайлал гаргалгаа хийжээ. Бодит үйл явдлыг далд бэлгэдэл, зүүд, зөн совин, ид шид, домог зүйн өгүүлэмжээр хулдан халхалж эзэн Богд Чингис хаан бол тэнгэрийн хүү мөн болохыг батлан харуулах зорилготой байсны учрыг тодруулжээ. Өөр нэг сонин сайхан нь "найман шарга морьд"-түүнийг тойрсон зөрчил тэмцлийн далд шалтгааныг тэмтэрчээ. "Биесээ хөнөөх, зугатах, баривчлан баалах, мөшгөх, дээрэмдэх, аюул сөрөн мөшгөх, хамгаалан тулалдах зэрэг үйл явдлууд шарга агттан морьдын эргэн тойронд болжээ" гэж цохон тэмдэглэсэн нь "найман шарга агт" ердийн нэг уналга эдэлгээний морьд бус бэлгэдэл бүхий сүлд шүтээн байжээ гэдэг нь ойлгогдоно. Бэгтэрийг харван алсан нь сугас загас, бялзуухай мэт идэх хоол булаалдсан дээрэлхүү зангийн шалтаг бус "Сүлд сүрэг-эрх мэдлийн төлөөх" амь дүйсэн өрсөлдөөн байсныг өгүүлжээ. Нүүдэлчдийн ертөнцийг үзэх үзэл, философи нь далд бэлгэдэл, домог зүйгээр халхалагдсан тул хэт хялбарчлан үздэг сэтгэхүйгээр ойлгох боломжгүй болохыг дурдсан байна.</p><p style="text-align: justify;">Нууц судрын мөрөөр мөшгиж, нөр их хөдөлмөр, эрэл хайгуул, харьцуулсан судалгаа хийж, далд нууцыг тандаж нээсэн эл бүтээл түүх судлалд бас нэг шинэ зам мөр юмаа. Түүх бичлэг гэдэг эх сурвалжийн мэдээ баримтыг хуулан найруулах төдий буус түүнд түшиглэн харьцуулсан судалгаа хийж, анализ дүгнэлт, тайлал гаргалгаа хийх нь түүхээ баяжуулж буй сайхан хэрэг юм. Судлаач Ч.Эрдэнэ гуайн "Их гурвалжин" шиг уран сэтгэмжээр баялаг бүтээл туурвих, зохиолч Г.Аюурзанын "Тэнгэрийн судар" шиг Нууц товчоогоо өөр өнцгөөс тайлж унших, далд нууц түүхийг мөшгин сурвалжилж адал явдалт түүхэн зохиол бичих, кино хийж дэлхийн дэвжээнд гарах арвин их нөөц байгааг энэ бүтээл давхар харууллаа. "Түүхээ гээсэн үндэстэн", "Түүхээ хайж буй үндэстэн" гэх мэтээр өрнийн түүхчид бичээд байдаг нь өнө эртний баялаг түүхэн зам мөртэй Монголчужд өөрсдөө түүхээ огтхон ч мэдэхгүй тоохгүй явааг сануулсан хэрэг.</p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/монголыннууцтовчоо" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">монголыннууцтовчоо</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/ном" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">ном</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/туг" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">туг</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/есөн хөлт цагаан туг" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">есөн хөлт цагаан туг</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui&text=Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://www.test.peak.mn/news/nuuts-sudriin-muruur-mushgukhui"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(1) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776596583.6797"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '12494';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '28997db9cff2e2d27593fbfbf03cd62d3afb6dd60873bd0731a20f4571d72b9d579375ca3925f05b55d48e68d493b77c30d88b2d09d7cef330e6003aac03f217');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '28997db9cff2e2d27593fbfbf03cd62d3afb6dd60873bd0731a20f4571d72b9d579375ca3925f05b55d48e68d493b77c30d88b2d09d7cef330e6003aac03f217');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '28997db9cff2e2d27593fbfbf03cd62d3afb6dd60873bd0731a20f4571d72b9d579375ca3925f05b55d48e68d493b77c30d88b2d09d7cef330e6003aac03f217');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/foto-mnt-tugeemel-ekh-nomiin-delgetsiin-khuwilbariig-olon-niited-taniltsuullaa">
<img src="https://peak.mn/files/e06d2e62-31d4-440c-9dc3-42d7ba91ab91/a728bdeca9a1461b4d5e3beca92c8b46_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e06d2e62-31d4-440c-9dc3-42d7ba91ab91/a728bdeca9a1461b4d5e3beca92c8b46.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/photo-news">
Фото мэдээ </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/foto-mnt-tugeemel-ekh-nomiin-delgetsiin-khuwilbariig-olon-niited-taniltsuullaa">
ФОТО: "МНТ түгээмэл эх" номын дэлгэцийн хувилбарыг олон нийтэд танилцууллаа </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
peak.mn </a> ・
09 сарын 04, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/on-tsagiin-khelkhees-buyuu-mongol-ulsiin-tuukh">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3c7200609ca5c3583d6338a6dd276205.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/3c7200609ca5c3583d6338a6dd276205.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/on-tsagiin-khelkhees-buyuu-mongol-ulsiin-tuukh">
Он цагийн хэлхээс буюу “Монгол Улсын түүх” </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
05 сарын 19, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/bill-geits">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c874a4258ed893e8fdf8ccdbf27b6d4d.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/c874a4258ed893e8fdf8ccdbf27b6d4d.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/bill-geits">
Билл Гейтс: Зөв сонголт хийвэл COVID-19-ийг дэлхийн сүүлчийн цар тахал болгож чадна </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
02 сарын 10, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/fdostoewskiin-yos-zuin-khem-khemjeenii-tukhai-ergetsuulel">
<img src="https://peak.mn/files/c0d225b2-3964-4c7c-b8aa-1533db21cb39/e25e684dcc0d4940527c501d96806a4b_progressive.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/c0d225b2-3964-4c7c-b8aa-1533db21cb39/e25e684dcc0d4940527c501d96806a4b.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/fdostoewskiin-yos-zuin-khem-khemjeenii-tukhai-ergetsuulel">
Ф.Достоевскийн ёс зүйн хэм хэмжээний тухай эргэцүүлэл </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Хөх толбот Д.Төмөр-Очир </a> ・
02 сарын 02, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/shine-nom">
<img src="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/d6ab4096ac400902a6bdb2bd2a0619b9.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/f551c63b-8ded-4a81-bca0-d40f0f3e032c/d6ab4096ac400902a6bdb2bd2a0619b9.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/shine-nom">
Шинэ ном: "Монгол соёл иргэншил судлал" </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Х.Оргил </a> ・
01 сарын 31, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/n9n2";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => '28997db9cff2e2d27593fbfbf03cd62d3afb6dd60873bd0731a20f4571d72b9d579375ca3925f05b55d48e68d493b77c30d88b2d09d7cef330e6003aac03f217',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.NDhiNTE0YWNlYmNmODAwZDhmMWNmYWJmZTM2OTk5NzMyOTg0OWYzNjAyNTdkMzU3YjFkMzg3ODIyM2QwNjg5Zi7IotU6nYIBMTqJae2muIBLR4ZtCY3K+0OWIPFxA6Ko',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1779188583',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.YTA2NGY5ZDhjNGQzMWEwZGZkY2E1Yzk2YTY2M2YxMmE3NTFmMmU4OGE5ZjgwNTE0OTdhMTQ2NzQyZjgxOWVjM2mxgs8ch2SFreCz0opIZNGOIXd5U927QgDkztSDshpl0t3LiEgQ1vmgYEZFe2zEy3ZmLOM9Ks9T2AZ+boNw1G8=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1779188583',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = '28997db9cff2e2d27593fbfbf03cd62d3afb6dd60873bd0731a20f4571d72b9d579375ca3925f05b55d48e68d493b77c30d88b2d09d7cef330e6003aac03f217'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.NDhiNTE0YWNlYmNmODAwZDhmMWNmYWJmZTM2OTk5NzMyOTg0OWYzNjAyNTdkMzU3YjFkMzg3ODIyM2QwNjg5Zi7IotU6nYIBMTqJae2muIBLR4ZtCY3K+0OWIPFxA6Ko'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1779188583'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.YTA2NGY5ZDhjNGQzMWEwZGZkY2E1Yzk2YTY2M2YxMmE3NTFmMmU4OGE5ZjgwNTE0OTdhMTQ2NzQyZjgxOWVjM2mxgs8ch2SFreCz0opIZNGOIXd5U927QgDkztSDshpl0t3LiEgQ1vmgYEZFe2zEy3ZmLOM9Ks9T2AZ+boNw1G8='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1779188583'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй | Peak News
Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй
Нууц судрын мөрөөр мөшгөхүй Луу жанжин гүний цагаан тугын "Туг цэнгэх судар"- ориг эх нь Улсын төв музейгээс 1960-д оны төгсгөлд алга болсон энэ нууц судар одоо болтол сураг чимээгүй. Хэн, юуны учир, ямар зорилгоор хулгайлав гэдэг нь одоо ч бүрхэг хэвээр. Азаар Тугч Мөнхдалай уг судрын гар бичмэлийг музейд хүлээлгэн өгөхөөс өмнө эрдэмтэн Б.Ринчен, Ц.Дамдинсүрэн нартай аминчлан уулзаж тус тусад нь хуулбарлан үлдээсэн аж.
Эрт үеэс маш нууцын зэрэглэлд байсан "Туг цэнгэх судар"-ын Элжигэн, Ордос, Цахарын гурван хувилбарт "Дээр Туулын гурван улханы дэвсэх саглагар модноос үүдсэн" гэх үндсэн санаа бүхий мөр өчгийн эхэнд нэг ижил байгаад сэтгүүлч, судлаач Г.Бадамсамбуу онцгой анхаарч энэ нэг мөрийг судлан шинжилж, магад үнэнийг тогтоохын тулд тандалт шинжилгээний бүхэл бүтэн ном туурвижээ.
Хар туганд Амбагай хааны хилэнт сүнсийг шингээж, Цагаан туганд Бодончар богдын сүнсийг залж СҮЛД болгосон тухай домог хууч байдаг аж. Мөнх тэнгэрийг шүтэх үзэл, хаан эзнээ дээдлэх хүндлэлээ туг сүлдэндээ шингээж маш нууц байдлаар тахин шүтэж ирсэн олон зууны уламжлал тасраагүй явсаар өдий хүрсэн ч нууц нь тайлагдаагүй хэвээрээ л байна. Хийсвэр бэлгэдэл, бодит утга аль нь болох нь үл мэдэгдэх, өөр эх сурвалж байхгүй судрын нэг л мөрийг шинжин тандаж, утгы нь тайлна гэдэг нэг талаар маш сонирхолтой ч яс хавталзам хүнд хэцүү хөдөлмөр гэдэг нь мэдрэгдэнэ. Олон түүхэн эх сурвалжуудыг харгуулан үзэж, гаргалгаа хийж, газар орны байдлыг шинжин судалж тайлал хийсэн нь сонирхол татна.
ДЭЭД ТУУЛ, ГУРВАН УЛХАН, САГЛАГАР МОД -гэсэн энэ гурван үгийн жинхэнэ утгыг тодруулах, газар орныг тогтоох гэдэг үнэндээ л өвсөнд хаясан зүү хайхаас хэцүү мэт санагдлаа. Учир нь өөр харьцуулан үзэх эх сурвалж үгүй бүдэг балархай, нууцлагдмал байгаад хүнд хэцүү нь оршино. Тэнгэр үзэлт Монголчуудын хамгийн амин чухал сүлд шүтээн болох "туг сүлд"-ээ анх үүсгэн цэнгүүлсэн онцгой эрчим хүчтэй, бэлгэдэл шингэсэн, шидээн чанар бүхий газрыг олж тогтооно гэдэг гайхамшиг шүү дээ. Эртний үг хэллэг бүхий судрын зөвхөн ганц мөрийг тайлж унших гэж чөмгөө дундартал зүтгэхийн учир нь энэ бол Монгол угсаатны түүх соёлын хосгүй үзэгдэл, нууцын нууц учраас тэр юм. Эзэн Богд Чингис хааны есөн хөлт цагаан тугийг Элжигэн, Цахар тугчид цэнгүүлдэг бол домогт хувилгаан жанжинМухулайн эрхшээсэн дайны дөрвөн хөлт догшин хар сүлдийг Ордосын Дархадууд догшуулдаг эртний уламжлалтай аж. Туг сүлдийн өчгийг дуудаж, тахилга үйлдэх үед гадны хүн байлгадаггүй зөвхөн алтан ургийн ихэс дээдэс оролцох учиртай маш нууц ёслол байж. Төрийн нууцын зэрэгт үзэж буй тул туг сүлд тахих ёслолын тухай мэдээ баримт ховор хомс байдаг ийм учир жанцантай юм байна. Дайн байлдаан, үймээн самуунтай хүнд хэцүү цаг үед, мөрдлөг хавчлага заналхийлэл дунд зовлон бэрхшээлийг туулан туг сүлдээ хамгаалж , үе уламжлан тахиж ирсэн "тугчид" бол өргөсөн андгайндаа үнэнч, шударга, эр зоригтой үнэндээ л сөгдөж мөргөмөөр "хүн судар"-ууд юм даа.
Нэг үгээс түмэн утга цацармуй хэмээсэн эртний үг буй. Нэг л мөр холбоос хэлцийн утгыг тайлах гэж оюун сэтгэхүйгээ хөвчлөн, ухаан бодлоо уралдуулсан сэтгүүлч, судлаач маань "Дээр Туулын Гурван улхунд Дэвсэх саглагар модны үзүүрээс..." гэсэн өчиг дуудлагын эхний мөрийг "Туул мөрний эхэн дэх гурван довцог толгой(арал толгой) дахь шүтээн удган модноос" гэсэн утга санаатай болохыг тогтоож, газар орны байршлыг тоймлон гаргасан байна. Мөн ч нөр их хөдөлмөр шүү. Гэхдээ энэ ном гагц "Туулын гурван улхан"-аар тогтохгүй Туулын сав газар бол эзэн Чингис хааны онцгой ивээлт нутаг гэдгийг олон баримтаар жишээлэн нотолж, Монголын нууц товчоонд дурдагддаг зарим газар усны нэрсийг тодруулж ТУУЛЫН ТҮН, ХУБА ХАЯА-ын талаар дэлгэрэнгүй харьцуулсан судалгаа хийж ХУБА ХАЯА -нь Туул мөрний сав газарт буйг тогтоосон байна.
Өөр нэг онцлог нь ГУРВАН ЗУУН ТАЙЧУУДЫГ ДАРСАНД ДОМОГ-нь эзэн Богд Чингис хаан, түүний есөн өрлөг, хүлэг баатруудыг алдаршуулсан уран сайхны домог төдий бус бодит түүхэн үйл явдал болохыг бусад эх сурвалжаар харьцуулан судалж, шинэ тайлал гаргалгаа хийжээ. Бодит үйл явдлыг далд бэлгэдэл, зүүд, зөн совин, ид шид, домог зүйн өгүүлэмжээр хулдан халхалж эзэн Богд Чингис хаан бол тэнгэрийн хүү мөн болохыг батлан харуулах зорилготой байсны учрыг тодруулжээ. Өөр нэг сонин сайхан нь "найман шарга морьд"-түүнийг тойрсон зөрчил тэмцлийн далд шалтгааныг тэмтэрчээ. "Биесээ хөнөөх, зугатах, баривчлан баалах, мөшгөх, дээрэмдэх, аюул сөрөн мөшгөх, хамгаалан тулалдах зэрэг үйл явдлууд шарга агттан морьдын эргэн тойронд болжээ" гэж цохон тэмдэглэсэн нь "найман шарга агт" ердийн нэг уналга эдэлгээний морьд бус бэлгэдэл бүхий сүлд шүтээн байжээ гэдэг нь ойлгогдоно. Бэгтэрийг харван алсан нь сугас загас, бялзуухай мэт идэх хоол булаалдсан дээрэлхүү зангийн шалтаг бус "Сүлд сүрэг-эрх мэдлийн төлөөх" амь дүйсэн өрсөлдөөн байсныг өгүүлжээ. Нүүдэлчдийн ертөнцийг үзэх үзэл, философи нь далд бэлгэдэл, домог зүйгээр халхалагдсан тул хэт хялбарчлан үздэг сэтгэхүйгээр ойлгох боломжгүй болохыг дурдсан байна.
Нууц судрын мөрөөр мөшгиж, нөр их хөдөлмөр, эрэл хайгуул, харьцуулсан судалгаа хийж, далд нууцыг тандаж нээсэн эл бүтээл түүх судлалд бас нэг шинэ зам мөр юмаа. Түүх бичлэг гэдэг эх сурвалжийн мэдээ баримтыг хуулан найруулах төдий буус түүнд түшиглэн харьцуулсан судалгаа хийж, анализ дүгнэлт, тайлал гаргалгаа хийх нь түүхээ баяжуулж буй сайхан хэрэг юм. Судлаач Ч.Эрдэнэ гуайн "Их гурвалжин" шиг уран сэтгэмжээр баялаг бүтээл туурвих, зохиолч Г.Аюурзанын "Тэнгэрийн судар" шиг Нууц товчоогоо өөр өнцгөөс тайлж унших, далд нууц түүхийг мөшгин сурвалжилж адал явдалт түүхэн зохиол бичих, кино хийж дэлхийн дэвжээнд гарах арвин их нөөц байгааг энэ бүтээл давхар харууллаа. "Түүхээ гээсэн үндэстэн", "Түүхээ хайж буй үндэстэн" гэх мэтээр өрнийн түүхчид бичээд байдаг нь өнө эртний баялаг түүхэн зам мөртэй Монголчужд өөрсдөө түүхээ огтхон ч мэдэхгүй тоохгүй явааг сануулсан хэрэг.
Хөх толбот Д.Төмөр-Очир
Сэтгэгдэл бичих (1)
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.