Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд... | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Төв аймгийн Баянхангай сумын Засаг дарга С.Баярмааг “Ярилцах танхим” буландаа урьж ярилцлаа. Түүнийг гадны компанид олон мянган га газар зарсан хэмээн сошиалд багагүй шүүмжилсэн бөгөөд энэ ямар учиртай шийдвэр байсан талаар болон цаг үеийн..." />
<meta name="keywords"
content="төв аймаг, эмэгтэйчүүд" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд... | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Төв аймгийн Баянхангай сумын Засаг дарга С.Баярмааг “Ярилцах танхим” буландаа урьж ярилцлаа. Түүнийг гадны компанид олон мянган га газар зарсан хэмээн сошиалд багагүй шүүмжилсэн бөгөөд энэ ямар учиртай шийдвэр байсан талаар болон цаг үеийн..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/c2384a9b03bbc43d35bee97863fd5874.png" />
<meta property="og:title"
content="С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд... | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/c2384a9b03bbc43d35bee97863fd5874.png" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Төв аймгийн Баянхангай сумын Засаг дарга С.Баярмааг “Ярилцах танхим” буландаа урьж ярилцлаа. Түүнийг гадны компанид олон мянган га газар зарсан хэмээн сошиалд багагүй шүүмжилсэн бөгөөд энэ ямар учиртай шийдвэр байсан талаар болон цаг үеийн..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд устахаар байна</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/de69166d7d2dbb319d0ce04db164f6d9.png">
</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD" class="uk-text-semi uk-link-text">Peak.mn</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">12 сарын 25, 2023</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa&text=С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд устахаар байна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/c2384a9b03bbc43d35bee97863fd5874.png" class="" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/c2384a9b03bbc43d35bee97863fd5874.png" alt=""/> </p>
<p>Төв аймгийн Баянхангай сумын Засаг дарга С.Баярмааг “Ярилцах танхим” буландаа урьж ярилцлаа. Түүнийг гадны компанид олон мянган га газар зарсан хэмээн сошиалд багагүй шүүмжилсэн бөгөөд энэ ямар учиртай шийдвэр байсан талаар болон цаг үеийн асуудлаар бид ярилцлаа.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> -Баянхангай сумд цас их унажээ. Өвөлжилтийн нөхцөл байдал ямар байна вэ. Малчид зутруу байна уу. Энэ сэдвээс ярилцлагаа эхлэе?</span></strong></p><p>-Өвөлжилт хүнд байна. Манай суманд 275 мал бүхий малчин иргэд байдаг. Мал тооллогоор 83 мянган мал тоологдсон. Өмнөх оны мөн үеэс 13 мянган толгой малаар буурсан үзүүлэлттэй байгаа. Зуны цагт ган, өвлийн цагт цас их унаж байна. Байгаль цаг уурын өөрчлөлтийн улмаас мал аж ахуй эрхлэхэд хүндрэлтэй боллоо.<br>Өнөө жил цасны зузаан талдаа 20-30 см. Гуу жалгадаа 80-100 см зузаан цасан бүрхүүл тогтсон. Малчид цагаан сар хүртэл малдаа өгөх өвс тэжээлээ бэлтгэсэн. Сумын Онцгой байдлын нөөцөд 60 тонн өвс тэжээл нөөцлөх ёстойгоос одоогийн байдлаар 20 орчим тонныг нөөцөлсөн.</p><p>Манай сумын хувьд тонн тэжээл сая төгрөг, ногоон тэжээл 15000, өвс 17000-18000 төгрөгийн үнэ ханштай байдаг. Нөгөө талдаа малчдын мал, махны үнэ хямд байна. Мал тооллогоор яваад малчдын ахуй байдалтай танилцахад ихэнх нь <span class="twittersharelink">өвөлжилт хүндэрнэ гээд малаа их хэмжээгээр нядалж, нөөцөлжээ. Тэгээд заръя гэхэд үнэ хүрэхгүй, нэг кг нь 7500-8000 төгрөг байгаа шүү дээ.</span> Арьс, шир ч үнэд хүрдэггүй, гуу жалганд хаягдаж байна. Малчдын ахуй амьдрал жилээс жилд муудаж байна. Орлого муу боллоо. Малын гаралтай бүтээгдэхүүний үнэ хамгийн доод түвшинд яваа учраас малчид цаашид амьдрахад бэрх болж байгааг нуух юун. </p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Бэлчээрийн доройтлоос болж тулгамдаж байгаа асуудал юу байна?</span></strong></p><p>-Цөлжилт, бэлчээрийн доройтол явагдаж байна. Манай сум 100733 га газар нутагтай. Үүнээс бэлчээр нь 54 мянган га байдаг юм. Гэтэл <span class="twittersharelink">83 мянган толгой мал гэдэг бол бэлчээрийн даац 3-4 дахин хэтэрсэн үзүүлэлт. </span></p><p>Цаашдаа малын тоо толгойг цөөрүүлж, чанаржуулахгүй бол ойрын таван жил, цаашлаад 10 жилд мал аж ахуйн салбар хүнд болохоор байгаа. Боломж байдаг бол эрчимжсэн мал аж ахуйг хослуулж, малынхаа үүлдэр угсааг анхаараач гэх саналыг тавьж байна, бид. </p><p class="txt-block2">Энэ жилээс манай сум “Мянгат малчин” цол тэмдгийг олгохгүй. “Аймгийн аварга” цолыг бол олгоно.</p><p>Ингэхдээ малын үүлдэр, угсаа чанарыг сайжруулсан малчин өрхөд шагналыг олгоно. Малын тоог бол харгалзаж үзэхгүй.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хөрш зэргэлдээ аймаг, сум руугаа оторлож байна уу. Эсрэгээр танай сумын газар нутагт отроор ирсэн малчин өрхийн байдал ямар байна?</span></strong></p><p>-Манай суманд одоогоор гадны малчин айл ирээгүй. Манайхаас Хэнтий, Дорнод руу таван өрхийн 2800 орчим мал отроор явсан байна. </p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хэд хоногийн өмнө аймгаас төсөвлөж өгсөн мөнгөө сум орон нутагтаа хэрхэн яаж зарцуулахаа эцэслэж батлах шиг боллоо. Энэ жил хийгээд ирэх онд орон нутагтаа ямар ажил хийж, Сум хөгжүүлэх сангийн хөрөнгөө яаж захиран зарцуулахаар төлөвлөв. Онцлох ямар ажил хийгдэхээр яригдаж байна вэ?</span></strong></p><p>-2023 оны тухайд манайх хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалттай ААН-үүдийг татаж, үйл ажиллагаа эхлүүлж байгаа гэдгээрээ бусад 27 сумаасаа онцлогтой байгаа. Сумандаа 16.8 тэрбум орчим төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг татаж, бүтээн байгуулалтын ажил эхлүүлсэн. 2024 оны хоёрдугаар улирал гэхэд эхнээсээ ашиглалтад орно. </p><p>Улс, аймгаас төсөв харж суухгүйгээр хувийн хэвшлийн салбарын хүмүүсийг сумандаа авчрах, бизнес хийх боломжоор нь хангах чиглэлээр ажилласан. Ирэх жил ч үргэлжлүүлэхээр төлөвлөж байна. Аймгаас төсвийн таван байгууллагын нийт урсгал зардалд тэрбум 500 орчим сая төгрөгийг төсөвлөсөн. </p><p>Орон нутгийн хөгжлийн санд 180 сая төгрөг хуваарилагдлаа. Энэ жил УИХ-аар өрөөсгөл төсөв батлагдсан гэж харж байгаа. </p><p class="txt-block1">Хүн амын тоо, газар нутгийн хэмжээ, ашигт малтмал олборлосон, хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшиж буй байдлаар нь итгэлцүүрээр хуваарилалт хийж байгаа нь ургуулдаг буюу газар тариалангийн баялагтай сумдын хуваарилалт тэгш бус байна. Хэтэрхий доогуур байна.</p><p>Мэдээж, байгалийн баялагаа ухуулж буй орон нутаг ашиг хүртэх ёстой, тэр нь зөв. Манай аймгийн 27 сумаас Орон нутгийн хөгжлийн санд хамгийн бага төсөв авсан нь манай сум. Хамгийн ихдээ 2.9 тэрбум төгрөгийн төсвийг авч байна. </p><p>Энэ хоёрын хооронд тэнгэр газар шиг зөрүүтэй. 180 сая төгрөгөө ирэх онд юунд хүргэх вэ гэдэгт саналаа авч, төлөвлөсөн. Гэтэл санал аваагүй, хийх шаардлагатай асар олон бэрхшээл, шийдэх асуудлууд байдаг. </p><p><span class="twittersharelink">Хаанаа ч хүрэхгүй, эхлүүлэх төдий хуваарилалт орж ирж байгаа нь том зүйл төлөвлөж, сум удирдаад явж байгаа хүний хувьд чамлалттай байлаа</span>. Цаашдаа УИХ-д байгаа төсөв баталж байгаа хүмүүс анхаараасай.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хавар газар тариалан эхэлнэ. Газар тариалан эрхлэгчдийг дэмжих чиглэлд төрийн бодлого яаж явж байна вэ. Танай иргэдийн зүгээс ямар санал, санаачилга гаргав?</span></strong></p><p>-Манай суманд атрын сангийн аж ахуй 1977 онд байгуулагдсан. Уг нь атар газрыг эзэмшдэг анхны сумдын нэг атал 1990 онд САА дампуурсан. Яг одоогийн байдлаар манай суманд техник байхгүй болчихсон. Бүх 27000 га тариалангийн талбайтай боловч 4200 га газар л ашиглагддаг. </p><p>Нөгөө талд бүх талбай малчдын бэлчээр болсон. Малын тоо ихэссэн, малчид тариаланчдын хооронд зөрчилдөөн бий болчихсон. Газраа хагаллаа, гадны хүнд тариалангийн газраа эзэмшүүллээ гэсэн маргаан их байдаг.</p><p><br></p><p class="txt-block1">Ер нь байгалиасаа ургадаг ургамал ургахаа больж байна. Жил ирэх тусам багасч байгаа учраас хүссэн хүсээгүй ургуулдаг салбараа хөгжүүлэх ёстой юм байна гэсэн үүднээс сумын ИТХ-аас малчдын бүлэгт газар олгож эхэлсэн. </p><p>Манайх малчдын 10 бүлэгтэй. Нэг бүлэгт 12-13 өрх бий. Тэдэнд эхний ээлжинд 50 га газар олгож үзэж байгаа. Малчид өөрсдөө газар тариалангийн салбар руу орсноор ургахгүй бэлчээр харж сууснаас ургуулдаг тариалангийн талбайд тариалан эрхлүүлж үзэхээр нийтдээ 300 га газрыг малчдын бүлгүүдэд хуваарилсан. Мөн төмс, хүнсний ногоо тариалах зориулалтаар иргэдэд газар олгохоор төлөвлөсөн. Атар газар мөртлөө тариалангийн талбайгаасаа хүртэх ёстой ашиг шимээ хүртэж чадахгүй байгаа. </p><p>Дандаа л Улаанбаатараас нарийн ногоогоо худалдан авч байна. Яагаад бусад сум шигээ хүнсний ногоо тариалж болдоггүй юм.<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/f87b1c2f8f16b5e97ed9106aee0fcddd.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/f87b1c2f8f16b5e97ed9106aee0fcddd.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p>Энэ үүднээс газрыг нь шийдэж өгье, чадах нь чадаг, чадахгүй нь болиг. Хөдөлгөөнд оруулахгүй бол газраа хав дараад байвал нэг л мэдэхэд өөр хүний эзэмшилд очихыг үгүйсгэхгүй. Тиймээс анх удаа 50 га газрыг хүнсний ногоо тариалалтын чиглэлээр олгосон. Ойрын таван жилд иргэд ургуулсан хүнсний ногоо, газар тариалангийнхаа үр шимийг хүртэж, өөр төвшинд очих байх гэж харж байна.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Баянхангай сумын Засаг дарга баруун солгойгүй газар зарж байна гэсэн мэдээлэл нийгмийн сүлжээнд гарсан. Тийм учраас тодруулъя гэж зорьж ирлээ. Ямар зорилгоор газар олгосон юм бэ?</span></strong></p><p>-Сайны хажуугаар саар гэгчээр ийм асуудал үүссэн нь үнэн. Хорио цээр бүхий махны үйлдвэрийг манай суманд хэрэгжүүлэх боломжтой байна гээд төсөл санаачлагч, хэрэгжүүлэгч нар нь анх зургадугаар сард ирж уулзсан. Бид гэнэт сумын ИТХ-аар хэлэлцсэн юм биш. Тавдугаар сараас хойш багийн ИТХ, малчдын зөвлөгөөн, суманд үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа ААН, ажилгүй хүмүүс, банкны салбарынхныг оролцуулан танилцуулга хийсэн.</p><blockquote><p>Ямар үр өгөөжтэй төсөл вэ, хэнд хэрэгтэй юм бэ гэдэг төслийн танилцуулгыг 3-4 удаа хийж байж, хагас жилийн хурлаар оруулан 1100 га газрыг газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд тусгаж өгсөн.</p></blockquote><p>Зургадугаар сараас арванхоёрдугаар сар хүртэлх хагас жилийн хугацаанд Засаг даргын захирамж гаргаад өгвөл өгөх хугацаа хангалттай болсон. Гэхдээ яараагүй. Энэ хугацаанд эсэргүүцсэн хүмүүсийн төлөөлөлтэй уулзаж, тавьж буй шаардлагыг нь сонсож, боломжтой бол шийдье гэсэн үүднээс ажилласан.</p><p>Ингээд лхагва гарагийн хурлаар 1100 га газрыг 500 га газар болгон бууруулж, газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд оруулж өглөө. Яг одоогоор эцсийн шийдвэр гаргаж, олгосон асуудал байхгүй. </p><p><span class="twittersharelink">Газар зарна гэж яриад байгаа юм. Монгол Улсын хуульд газар зарна гэсэн ойлголт хууль байхгүй. </span>Засаг дарга хуулийн хүрээнд хууль хэрэгжүүлэх гэж ажиллаж байгаа. Хууль бус зүйл хийснийг шалгаж тогтоодог газар нь тогтоовол хариуцлага хүлээгээд явах нь тодорхой. Хуульд нийцүүлж ажиллах тангараг өргөсөн Төрийн албан хаагч учраас хуулийн дагуу л ажиллаж байгаа. </p><p>Хардаж байгаа бол намайг шалгуулж болно. Би айхгүй. Харин ч шалгуулмаар санагдаж байгаа. </p><p>Би бас нутаг усандаа төрж өссөн, миний аав ээж малын эмч нар байсан. Нэр, төртэй хүний хүүхэд. <span class="twittersharelink">Нутаг усаа өнгөтэй өөдтэй авч явахыг хүсэж ажиллаж байгаа болохоос биш газрыг нь зараад явах бодол байхгүй.</span></p><p>Баянхангай сум яагаад нэрээ гаргаж болохгүй юм бэ. Монгол Улсад анхны гэсэн үйлдвэр яагаад манай суманд баригдаж болохгүй байгаа юм. Том зүйл харж ажилладаг, манай баг ч дэмждэг. Энэ чинь миний шийдвэр ч биш Монгол Улсын Засгийн газрын “Алсын хараа-2050” хөтөлбөрийн хүрээнд хийгдэж буй том ажил. Дан ганц манай сумын ч бус Монгол Улсын хөгжилд хувь нэмэртэй том төсөл шүү дээ.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Жишиг фермийн аж ахуйгаар сая орж танилцсан. Ингэхэд татвар нь сумандаа үлдэнэ, нийгмийн хариуцлагын гэрээ байгуулна. Газраа хэдэн тэрбумаар өгсөн асуудал биш юм гэж ярьж байсан. Энэ фермүүд ингэж ажиллана, нийгмийн хариуцлагын хүрээнд ийм ажил хийнэ, ЗДТГ-ын зүгээс ийм асуудал ярих юм гэдэг талаар тайлбар өгөөч?</span></strong></p><p>-Хэсэг хүмүүсийн эсэргүүцэж буй махны үйлдвэрийн төсөл бол Монгол Улсын Засгийн газраас хэрэгжүүлэх төсөл хөтөлбөрийн жагсаалтад орсон ажил. </p><p>Энэ ажлыг хийлгэхэд сумын эдийн засгийн татварын орлогын бааз суурь 10 дахин нэмэгдэнэ. 400-450 сая төгрөгөөр татварын орлогын бааз суурь нэмэгдэнэ. Түүнчлэн, хамгийн багадаа 260 ажлын байр бий болно. Манай сум 1600 хүн амтай атлаа үйлдвэрт ажиллах 260 хүн байхгүй учраас зарим хүмүүс гадна дотноос ирнэ. Хүн ам нэмэгдэнэ. <span class="twittersharelink">Хамгийн багадаа 2.500.000 төгрөгөөс цалин нь эхэлнэ гэж байгаа. Тэгэхээр сардаа 700-800 сая төгрөгийн мөнгөний урсгал манай суманд орж ирнэ. </span></p><p>Энэ хэрээр банкны систем, үйлдвэрлэл үйлчилгээний салбарын орлого, өрхийн амьжиргаанд нөлөөнө. Одоо сум өөрөө орлогоо ол, тэрийгээ өөрөө захирал зарцуул гэдэг бодлогыг барих болсон. Бүх татвар аймаг руу өмнө нь явдаг байсан бол одоо сумандаа шингэдэг болсон. Тэгэхээр махны үйлдвэр баригдлаа гэхэд хэдэн тэрбумаар үнэлэгдэх татвар нь суманд орж байх ёстой. Та бид хоёрын орж танилцсан сүүний ферм мөн адил. </p><p>Зургаан тэрбум төгрөгөөр баригдлаа гэхэд түүний 0.2 хувь нь татвар хэлбэрээр сумандаа шингэнэ. Манай сум одоогийн байдлаар 143 сая төгрөгийн орлого тасарчихсан байгаа. </p><p>Цалингаа тавьж чадахгүй, шатахуунаа хаалгачихсан, цахилгаан, түлш халаалтныхаа зардлыг өгч чадахгүй, зогсчихсон байна. Дараа, дараагийн он жилүүдэд ийм байдал битгий үүсээсэй, илүү чадавхтай, асуудлаа шийдэх бүрэн чадамжтай болгож хөгжүүлэхийн төлөө газраа зарах биш, ашигтайгаар ажиллуулах, эзэмшүүлэх, орон нутагт хэрэгтэй, иргэдэд өгөөжтэй байдлаар хийхийг зорьж байгаа. Махны үйлдвэр баригдсанаас энэ компани ганцаараа ашиг олохгүй, малчидтай нийлж орлого олно. <span class="twittersharelink">Стандартын шаардлага хангасан малын мах, сүүг хэдэн төгрөг ч байсан хамаагүй эрүүл л бол худалдаж авна гэдэг хүмүүс бий болчихсон.</span></p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Малчид малаа нядлаад хадгалах бус, махны үйлдвэрт өгдөг болно гэсэн үг үү?</span></strong></p><p>-Тийм. Эргээд энэ махаа дэлхийд, экспортод гаргая л даа. Арабын баячууд монгол малын мах идэхийг хүслээ ч, өвчтэй гээд авахгүй байна. Бид эрүүл гэдгээ нотлоод гадагшаа гаргахад малчдын мах үнэд хүрнэ. Үүнийг л зорьж байгаа юм. </p><p>Антибиотик, вакцины үлдэгдэлтэй, хэзээ тарьсан нь тодорхойгүй малын махны асуудал тулгамдаж байгаа. Бүх малчид өөрсдөө малын эмч болчихсон. Манайх хоёр малын эмнэлэгтэй боловч, малчдад хүрч ажиллаж чадахгүй байна. </p><p>Малчид дор бүрнээ дураараа антибиотик хэрэглэдгээс малын өвчин нэмэгдэх хандлагатай болсон. Баянхангай сумын малчид махныхаа үйлдвэртэй нийлээд эрүүл бүс болчихвол малчид Эмээлт дээр 250 мянган төгрөгт л малаа өгье гээд гуйх биш гадагшаа гарна гэдгийг ойлгох ёстой. </p><p>Махны үйлдвэр зөвхөн ганц мах нядлаад экспортод гаргахаас гадна малчидтай хамтраад бизнес хийе гэж байгаа юм.</p><p>Өөрөөр хэлбэл, малаас гарч буй дайвар бүтээгдэхүүнийг дахин боловсруулах жижиг цехүүд байгуулна аа. Тэрийг танай сумын малчин хоршоод хариуцаад яваач гэж байгаа юм. Хож, хож гэсэн зарчмаар явах боломж байна шүү дээ. </p><p>Жижиг цехийг манай малчдын 12 хоршоо хуваагаад авчихвал орлого хэр их нэмэгдэх билээ. Малчдынхаа орлогыг яаж нэмэх вэ гэдэг л миний хамгийн гол санаа зовоосон асуудал болсон. Цаашлаад бүх малаа чиптэй болгох ээмэгжүүлэх шаардлага ч бий.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Бэлчээрийн хомсдол ганц танай суманд биш, улс даяар асуудал болж байна. Засгийн газрын 50, 100 хөтөлбөрөөр цаашдаа эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэх чиглэлд анхааръя гэж байгаа. Үүнийг танай сум олж хараад 10 айлын кластер сүүний ферм байгуулах төслийг өөрийн орон нутагтаа хэрэгжүүлж байгаа нь сайн жишиг. Бусад сум орон нутгийн удирдлагад санаа өгөх үүднээс энэ төслийг яаж хэрэгжүүлж байгаа талаараа туршлага хуваалцаач?</span></strong></p><p>-Манай аймгийн 27 сумын гуравт нь кластер сүүний төсөл хэрэгжиж байгаа. Үүнийг малчдад аль болох ойлгуулах хэрэгтэй байгаа юм. Малчдыг урьдчилгаа 80 сая төгрөг өгөөд сүүний ферм рүү орооч гэхэд мөнгөө тоолоод ирэх малчин ховор байна. Тиймээс аймаг, орон нутгийн төсвөөс тодорхой хөнгөлөлт эдлүүлэх, сүүний танк дээр нь дэмжлэг үзүүлэх ч гэх юмуу ийм байдлаар дэмжээд өгвөл орж ирэх шинэ үеийн залуус байна. Зарим настай малчид үр хүүхдээ оруулъя гэж талархан хүлээн авч ирж байна. </p><blockquote><p>Манай сум “Эко натур” гээд бэлчээрийн доройтлыг судалдаг компаниар 2022 онд бэлчээрийн даацын судалгаа хийлгэсэн юм. Ингэхэд харамсалтай дүн сонссон.</p></blockquote><p>Мэргэжлийн байгууллагын зөвлөмжөөр сумын долоон цэгт үнэлгээ хийлгэхэд 2-3 дугаар хөрсний үе хүртлээ цөлжилт явагдсан байна гэсэн дүн гарсан. Өмнө нь 20 гаруй төрлийн ургамал ургадаг байсан бол одоо хоёр, гуравхан нэр төрлийн ургамал ургадаг болсон байна. Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол таван жилдээ бэлчээр устана. </p><p class="txt-block1">Нэгэнт цөлжсөн бэлчээр сэргэхэд маш олон жилийн хугацаа шаарддаг. Тэнд ямар ч мал бэлчээрлүүлэхгүй хашиж хамгаалж байж олон жилийн дараа сэргэнэ. </p><p>Бэлчээр байхгүй бол мал байхгүй, мал байхгүй бол малчин байхгүй. Ийм л дүр зураг харагдаж байна гэсэн дүгнэлт сонссон хүний хувьд дараагийн шийдэл ямар байх вэ гэдэг үүднээс эрчимжсэн мал аж ахуй, махны үйлдвэрүүдийг байгуулах юм байна, ингэж байж малчдынхаа орлогыг нэмэх юм байна, малынхаа тоо толгойг цөөрүүлэх юм байна гэж харж, хөрөнгө оруулалт татаж ажиллаж байгаа.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Сүүний кластер фермийн төсөлд малчид орлоо гэхэд банкны зээлийн дэмжлэг байдаг уу?</span></strong></p><p>-Нүүдэлчин Агар ферм “Хаан” банктай хамтарч ажилладаг. Хаан банкны гурван хувийн зээл рүү оруулахаар ХХААЯ болон Засгийн газар, Сангийн яаманд хүсэлт тавьсан. Яамдуудын хувьд ойлгож дэмжиж байгаа. Одоо банкны салбартай ойлголцох ажлыг эхлүүлээд явж байгаа. Саяхан Хаан банкны удирдлагууд манай суманд ажиллаж, фермийн үйл ажиллагааг хараад, дэмжинэ гэсэн хариу хэлээд явсан.</p><p>Манай аймаг “ХАА стратеги 24” гээд хөтөлбөр боловсруулсан. Энэ дагуу 27 сумаа хөгжлийн таван тойрог болгосон. Манай сум дөрөв дэх тойрог буюу МАА, Газар тариаланг хөгжүүлж байж хөгжинө. Засгийн газраас тариалангийн бүс нутаг гээд тогтоогоод өгчихсөн. <span class="twittersharelink">Хүссэн, хүсээгүй манайх газар тариалангийн бүс нутаг орж байна. Газар тариалангийн бүс нутагт малын тоо толгойг багасгах, тариалалтыг нэмэгдүүлэх, эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэх ёстой.</span></p><p>Засгийн газраас гаргасан бодлого шийдвэртэй, аймгаас гаргасан бодлого шийдвэр уялдаж, сүүний кластер төсөл, хорио цээр бүхий махны цогцолбор төсөл, “Харүмафүжи” хүний оролцоо багатай сүүлийн үеийн дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлсэн ферм баригдаж байгаа. Ийм зүйлийг харж, хооронд нь уяж хэрэгжүүлэхээр зорьж байна. </p><p>Бид малчид, иргэдэд мэдээлэл өгөх, хүргэх ажлаа дутуу хийсэн. Хажуугаар нь улстөржилт байгаа учраас ташаа мэдээлэл, хардлага их гарч байна. Манай суманд ерөнхийдөө найман жил АН дангаараа засаг барьсан. Энэ хугацаанд 2000 гаруй га газрыг гадны хүмүүст олгосон байдаг. </p><p>Өнөөдөр тэр ААН-үүд манай суманд нэг ч төгрөгийн татвар төлдөггүй. Найман жилийн өмнө засаг барьж байсан хүмүүс алсаа харж байсан бол өнөөдөр тийм шийдвэр гаргахгүй байлаа. </p><p>Гадны ААН-үүдэд ямар ч үр дүнгүй газар олгосон. Улаанбаатар хотод бүртгэлтэй учраас тэндээ л татвараа төлнө. Сумын төсөвт нэг ч төгрөгийн татаас өгөхгүй, ажиллах хүчээ ч авдаггүй. Өнөөдрийн бидний олгосон газрууд таван жилийн дараа Баянхангай сумыг эдийн засгийн хувьд хараат бус, чадавхитай сум болгоно. Үүний төлөө л хийсэн юм. </p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/төв аймаг" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">төв аймаг</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/эмэгтэйчүүд" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">эмэгтэйчүүд</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa&text=С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд устахаар байна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(3) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776483039.6002"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="c84b66dc-9fa6-4b52-8a01-7eb07cef2d1c">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [139.5.219.57] ・ 2023.12.25</span>
<a onclick="addReply('c84b66dc-9fa6-4b52-8a01-7eb07cef2d1c')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Газар нутгаа л авъя чамаас Шагнал энэ тэрийн нэр чухал биш юм </p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="1214777e-f281-4e57-9ada-d6a3235e4584">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [103.57.92.217] ・ 2023.12.25</span>
<a onclick="addReply('1214777e-f281-4e57-9ada-d6a3235e4584')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Аав ээж нь айхтар улс байсан юм. Энэ охин чинь бас хичээж л байгаа. Амжилт шүү</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="479053ee-c463-4ec1-9642-b6c1588adc01">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [103.57.94.131] ・ 2023.12.25</span>
<a onclick="addReply('479053ee-c463-4ec1-9642-b6c1588adc01')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Худ гар</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '44059';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4319db3fbb8b64961e774f6b8afabf37abbe655d196d42699074760721d1d3a5f416bb396cc64b0308011a9cc2239e9a577d42e85c26c58f90ec6485f546d8b2');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4319db3fbb8b64961e774f6b8afabf37abbe655d196d42699074760721d1d3a5f416bb396cc64b0308011a9cc2239e9a577d42e85c26c58f90ec6485f546d8b2');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4319db3fbb8b64961e774f6b8afabf37abbe655d196d42699074760721d1d3a5f416bb396cc64b0308011a9cc2239e9a577d42e85c26c58f90ec6485f546d8b2');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/news10l39">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35772dfd8cf03e264ef9f5ff48e3f391.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35772dfd8cf03e264ef9f5ff48e3f391.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/news10l39">
Л.Оюун-Эрдэнэ: Хөшигийн хөндийг хоёр дахь Улаанбаатар болгоно </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
08 сарын 24, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/solongos-emegteichuudiin-udur-tutmiin-aris-archilgaa">
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/dc2447329d166089bb2678bcfd9e8de0.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/dc2447329d166089bb2678bcfd9e8de0.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/solongos-emegteichuudiin-udur-tutmiin-aris-archilgaa">
Солонгос эмэгтэйчүүдийн өдөрт 20 минут зарцуулж арьсаа тольгор болгодог аргууд </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
04 сарын 22, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/gmisheel-tekhnologiig-iluu-olon-khund-khurteemjtei-khurgekhiin-tuld-uxui-dizaineruud-ajilladag">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/7ed45667440188c06db30d8d0e024c19.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/7ed45667440188c06db30d8d0e024c19.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/gmisheel-tekhnologiig-iluu-olon-khund-khurteemjtei-khurgekhiin-tuld-uxui-dizaineruud-ajilladag">
Г.Мишээл: Технологийг илүү олон хүнд, хүртээмжтэй хүргэхийн тулд UXUI дизайнерууд ажилладаг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
11 сарын 06, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/dbudkhand-uxui-dizainii-salbart-asar-ikh-bolomj-bii">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/cc22f388aaa5cfc6182609d37c0bfa02.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/cc22f388aaa5cfc6182609d37c0bfa02.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/dbudkhand-uxui-dizainii-salbart-asar-ikh-bolomj-bii">
Д.Будханд: UXUI дизайны салбарт асар их боломж бий </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
10 сарын 31, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/khorgo-duuren-muumnii-uchir">
<img src="https://peak.mn/files/24cd719c-1e58-4e66-8459-cc937a49083b/370379db6d8d4083d8f901f2d5d53a4b.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/24cd719c-1e58-4e66-8459-cc937a49083b/370379db6d8d4083d8f901f2d5d53a4b.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/healthy">
Эрүүл мэнд </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/khorgo-duuren-muumnii-uchir">
Хорго дүүрэн мөөмний учир </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
П.Мөнгөнсор </a> ・
10 сарын 27, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nxzv";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд... | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Төв аймгийн Баянхангай сумын Засаг дарга С.Баярмааг “Ярилцах танхим” буландаа урьж ярилцлаа. Түүнийг гадны компанид олон мянган га газар зарсан хэмээн сошиалд багагүй шүүмжилсэн бөгөөд энэ ямар учиртай шийдвэр байсан талаар болон цаг үеийн..." />
<meta name="keywords"
content="төв аймаг, эмэгтэйчүүд" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд... | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Төв аймгийн Баянхангай сумын Засаг дарга С.Баярмааг “Ярилцах танхим” буландаа урьж ярилцлаа. Түүнийг гадны компанид олон мянган га газар зарсан хэмээн сошиалд багагүй шүүмжилсэн бөгөөд энэ ямар учиртай шийдвэр байсан талаар болон цаг үеийн..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/c2384a9b03bbc43d35bee97863fd5874.png" />
<meta property="og:title"
content="С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд... | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/c2384a9b03bbc43d35bee97863fd5874.png" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Төв аймгийн Баянхангай сумын Засаг дарга С.Баярмааг “Ярилцах танхим” буландаа урьж ярилцлаа. Түүнийг гадны компанид олон мянган га газар зарсан хэмээн сошиалд багагүй шүүмжилсэн бөгөөд энэ ямар учиртай шийдвэр байсан талаар болон цаг үеийн..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд устахаар байна</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/de69166d7d2dbb319d0ce04db164f6d9.png">
</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD" class="uk-text-semi uk-link-text">Peak.mn</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">12 сарын 25, 2023</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa&text=С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд устахаар байна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/c2384a9b03bbc43d35bee97863fd5874.png" class="" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/c2384a9b03bbc43d35bee97863fd5874.png" alt=""/> </p>
<p>Төв аймгийн Баянхангай сумын Засаг дарга С.Баярмааг “Ярилцах танхим” буландаа урьж ярилцлаа. Түүнийг гадны компанид олон мянган га газар зарсан хэмээн сошиалд багагүй шүүмжилсэн бөгөөд энэ ямар учиртай шийдвэр байсан талаар болон цаг үеийн асуудлаар бид ярилцлаа.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> -Баянхангай сумд цас их унажээ. Өвөлжилтийн нөхцөл байдал ямар байна вэ. Малчид зутруу байна уу. Энэ сэдвээс ярилцлагаа эхлэе?</span></strong></p><p>-Өвөлжилт хүнд байна. Манай суманд 275 мал бүхий малчин иргэд байдаг. Мал тооллогоор 83 мянган мал тоологдсон. Өмнөх оны мөн үеэс 13 мянган толгой малаар буурсан үзүүлэлттэй байгаа. Зуны цагт ган, өвлийн цагт цас их унаж байна. Байгаль цаг уурын өөрчлөлтийн улмаас мал аж ахуй эрхлэхэд хүндрэлтэй боллоо.<br>Өнөө жил цасны зузаан талдаа 20-30 см. Гуу жалгадаа 80-100 см зузаан цасан бүрхүүл тогтсон. Малчид цагаан сар хүртэл малдаа өгөх өвс тэжээлээ бэлтгэсэн. Сумын Онцгой байдлын нөөцөд 60 тонн өвс тэжээл нөөцлөх ёстойгоос одоогийн байдлаар 20 орчим тонныг нөөцөлсөн.</p><p>Манай сумын хувьд тонн тэжээл сая төгрөг, ногоон тэжээл 15000, өвс 17000-18000 төгрөгийн үнэ ханштай байдаг. Нөгөө талдаа малчдын мал, махны үнэ хямд байна. Мал тооллогоор яваад малчдын ахуй байдалтай танилцахад ихэнх нь <span class="twittersharelink">өвөлжилт хүндэрнэ гээд малаа их хэмжээгээр нядалж, нөөцөлжээ. Тэгээд заръя гэхэд үнэ хүрэхгүй, нэг кг нь 7500-8000 төгрөг байгаа шүү дээ.</span> Арьс, шир ч үнэд хүрдэггүй, гуу жалганд хаягдаж байна. Малчдын ахуй амьдрал жилээс жилд муудаж байна. Орлого муу боллоо. Малын гаралтай бүтээгдэхүүний үнэ хамгийн доод түвшинд яваа учраас малчид цаашид амьдрахад бэрх болж байгааг нуух юун. </p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Бэлчээрийн доройтлоос болж тулгамдаж байгаа асуудал юу байна?</span></strong></p><p>-Цөлжилт, бэлчээрийн доройтол явагдаж байна. Манай сум 100733 га газар нутагтай. Үүнээс бэлчээр нь 54 мянган га байдаг юм. Гэтэл <span class="twittersharelink">83 мянган толгой мал гэдэг бол бэлчээрийн даац 3-4 дахин хэтэрсэн үзүүлэлт. </span></p><p>Цаашдаа малын тоо толгойг цөөрүүлж, чанаржуулахгүй бол ойрын таван жил, цаашлаад 10 жилд мал аж ахуйн салбар хүнд болохоор байгаа. Боломж байдаг бол эрчимжсэн мал аж ахуйг хослуулж, малынхаа үүлдэр угсааг анхаараач гэх саналыг тавьж байна, бид. </p><p class="txt-block2">Энэ жилээс манай сум “Мянгат малчин” цол тэмдгийг олгохгүй. “Аймгийн аварга” цолыг бол олгоно.</p><p>Ингэхдээ малын үүлдэр, угсаа чанарыг сайжруулсан малчин өрхөд шагналыг олгоно. Малын тоог бол харгалзаж үзэхгүй.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хөрш зэргэлдээ аймаг, сум руугаа оторлож байна уу. Эсрэгээр танай сумын газар нутагт отроор ирсэн малчин өрхийн байдал ямар байна?</span></strong></p><p>-Манай суманд одоогоор гадны малчин айл ирээгүй. Манайхаас Хэнтий, Дорнод руу таван өрхийн 2800 орчим мал отроор явсан байна. </p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хэд хоногийн өмнө аймгаас төсөвлөж өгсөн мөнгөө сум орон нутагтаа хэрхэн яаж зарцуулахаа эцэслэж батлах шиг боллоо. Энэ жил хийгээд ирэх онд орон нутагтаа ямар ажил хийж, Сум хөгжүүлэх сангийн хөрөнгөө яаж захиран зарцуулахаар төлөвлөв. Онцлох ямар ажил хийгдэхээр яригдаж байна вэ?</span></strong></p><p>-2023 оны тухайд манайх хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалттай ААН-үүдийг татаж, үйл ажиллагаа эхлүүлж байгаа гэдгээрээ бусад 27 сумаасаа онцлогтой байгаа. Сумандаа 16.8 тэрбум орчим төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг татаж, бүтээн байгуулалтын ажил эхлүүлсэн. 2024 оны хоёрдугаар улирал гэхэд эхнээсээ ашиглалтад орно. </p><p>Улс, аймгаас төсөв харж суухгүйгээр хувийн хэвшлийн салбарын хүмүүсийг сумандаа авчрах, бизнес хийх боломжоор нь хангах чиглэлээр ажилласан. Ирэх жил ч үргэлжлүүлэхээр төлөвлөж байна. Аймгаас төсвийн таван байгууллагын нийт урсгал зардалд тэрбум 500 орчим сая төгрөгийг төсөвлөсөн. </p><p>Орон нутгийн хөгжлийн санд 180 сая төгрөг хуваарилагдлаа. Энэ жил УИХ-аар өрөөсгөл төсөв батлагдсан гэж харж байгаа. </p><p class="txt-block1">Хүн амын тоо, газар нутгийн хэмжээ, ашигт малтмал олборлосон, хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшиж буй байдлаар нь итгэлцүүрээр хуваарилалт хийж байгаа нь ургуулдаг буюу газар тариалангийн баялагтай сумдын хуваарилалт тэгш бус байна. Хэтэрхий доогуур байна.</p><p>Мэдээж, байгалийн баялагаа ухуулж буй орон нутаг ашиг хүртэх ёстой, тэр нь зөв. Манай аймгийн 27 сумаас Орон нутгийн хөгжлийн санд хамгийн бага төсөв авсан нь манай сум. Хамгийн ихдээ 2.9 тэрбум төгрөгийн төсвийг авч байна. </p><p>Энэ хоёрын хооронд тэнгэр газар шиг зөрүүтэй. 180 сая төгрөгөө ирэх онд юунд хүргэх вэ гэдэгт саналаа авч, төлөвлөсөн. Гэтэл санал аваагүй, хийх шаардлагатай асар олон бэрхшээл, шийдэх асуудлууд байдаг. </p><p><span class="twittersharelink">Хаанаа ч хүрэхгүй, эхлүүлэх төдий хуваарилалт орж ирж байгаа нь том зүйл төлөвлөж, сум удирдаад явж байгаа хүний хувьд чамлалттай байлаа</span>. Цаашдаа УИХ-д байгаа төсөв баталж байгаа хүмүүс анхаараасай.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хавар газар тариалан эхэлнэ. Газар тариалан эрхлэгчдийг дэмжих чиглэлд төрийн бодлого яаж явж байна вэ. Танай иргэдийн зүгээс ямар санал, санаачилга гаргав?</span></strong></p><p>-Манай суманд атрын сангийн аж ахуй 1977 онд байгуулагдсан. Уг нь атар газрыг эзэмшдэг анхны сумдын нэг атал 1990 онд САА дампуурсан. Яг одоогийн байдлаар манай суманд техник байхгүй болчихсон. Бүх 27000 га тариалангийн талбайтай боловч 4200 га газар л ашиглагддаг. </p><p>Нөгөө талд бүх талбай малчдын бэлчээр болсон. Малын тоо ихэссэн, малчид тариаланчдын хооронд зөрчилдөөн бий болчихсон. Газраа хагаллаа, гадны хүнд тариалангийн газраа эзэмшүүллээ гэсэн маргаан их байдаг.</p><p><br></p><p class="txt-block1">Ер нь байгалиасаа ургадаг ургамал ургахаа больж байна. Жил ирэх тусам багасч байгаа учраас хүссэн хүсээгүй ургуулдаг салбараа хөгжүүлэх ёстой юм байна гэсэн үүднээс сумын ИТХ-аас малчдын бүлэгт газар олгож эхэлсэн. </p><p>Манайх малчдын 10 бүлэгтэй. Нэг бүлэгт 12-13 өрх бий. Тэдэнд эхний ээлжинд 50 га газар олгож үзэж байгаа. Малчид өөрсдөө газар тариалангийн салбар руу орсноор ургахгүй бэлчээр харж сууснаас ургуулдаг тариалангийн талбайд тариалан эрхлүүлж үзэхээр нийтдээ 300 га газрыг малчдын бүлгүүдэд хуваарилсан. Мөн төмс, хүнсний ногоо тариалах зориулалтаар иргэдэд газар олгохоор төлөвлөсөн. Атар газар мөртлөө тариалангийн талбайгаасаа хүртэх ёстой ашиг шимээ хүртэж чадахгүй байгаа. </p><p>Дандаа л Улаанбаатараас нарийн ногоогоо худалдан авч байна. Яагаад бусад сум шигээ хүнсний ногоо тариалж болдоггүй юм.<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/f87b1c2f8f16b5e97ed9106aee0fcddd.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/f87b1c2f8f16b5e97ed9106aee0fcddd.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p>Энэ үүднээс газрыг нь шийдэж өгье, чадах нь чадаг, чадахгүй нь болиг. Хөдөлгөөнд оруулахгүй бол газраа хав дараад байвал нэг л мэдэхэд өөр хүний эзэмшилд очихыг үгүйсгэхгүй. Тиймээс анх удаа 50 га газрыг хүнсний ногоо тариалалтын чиглэлээр олгосон. Ойрын таван жилд иргэд ургуулсан хүнсний ногоо, газар тариалангийнхаа үр шимийг хүртэж, өөр төвшинд очих байх гэж харж байна.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Баянхангай сумын Засаг дарга баруун солгойгүй газар зарж байна гэсэн мэдээлэл нийгмийн сүлжээнд гарсан. Тийм учраас тодруулъя гэж зорьж ирлээ. Ямар зорилгоор газар олгосон юм бэ?</span></strong></p><p>-Сайны хажуугаар саар гэгчээр ийм асуудал үүссэн нь үнэн. Хорио цээр бүхий махны үйлдвэрийг манай суманд хэрэгжүүлэх боломжтой байна гээд төсөл санаачлагч, хэрэгжүүлэгч нар нь анх зургадугаар сард ирж уулзсан. Бид гэнэт сумын ИТХ-аар хэлэлцсэн юм биш. Тавдугаар сараас хойш багийн ИТХ, малчдын зөвлөгөөн, суманд үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа ААН, ажилгүй хүмүүс, банкны салбарынхныг оролцуулан танилцуулга хийсэн.</p><blockquote><p>Ямар үр өгөөжтэй төсөл вэ, хэнд хэрэгтэй юм бэ гэдэг төслийн танилцуулгыг 3-4 удаа хийж байж, хагас жилийн хурлаар оруулан 1100 га газрыг газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд тусгаж өгсөн.</p></blockquote><p>Зургадугаар сараас арванхоёрдугаар сар хүртэлх хагас жилийн хугацаанд Засаг даргын захирамж гаргаад өгвөл өгөх хугацаа хангалттай болсон. Гэхдээ яараагүй. Энэ хугацаанд эсэргүүцсэн хүмүүсийн төлөөлөлтэй уулзаж, тавьж буй шаардлагыг нь сонсож, боломжтой бол шийдье гэсэн үүднээс ажилласан.</p><p>Ингээд лхагва гарагийн хурлаар 1100 га газрыг 500 га газар болгон бууруулж, газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд оруулж өглөө. Яг одоогоор эцсийн шийдвэр гаргаж, олгосон асуудал байхгүй. </p><p><span class="twittersharelink">Газар зарна гэж яриад байгаа юм. Монгол Улсын хуульд газар зарна гэсэн ойлголт хууль байхгүй. </span>Засаг дарга хуулийн хүрээнд хууль хэрэгжүүлэх гэж ажиллаж байгаа. Хууль бус зүйл хийснийг шалгаж тогтоодог газар нь тогтоовол хариуцлага хүлээгээд явах нь тодорхой. Хуульд нийцүүлж ажиллах тангараг өргөсөн Төрийн албан хаагч учраас хуулийн дагуу л ажиллаж байгаа. </p><p>Хардаж байгаа бол намайг шалгуулж болно. Би айхгүй. Харин ч шалгуулмаар санагдаж байгаа. </p><p>Би бас нутаг усандаа төрж өссөн, миний аав ээж малын эмч нар байсан. Нэр, төртэй хүний хүүхэд. <span class="twittersharelink">Нутаг усаа өнгөтэй өөдтэй авч явахыг хүсэж ажиллаж байгаа болохоос биш газрыг нь зараад явах бодол байхгүй.</span></p><p>Баянхангай сум яагаад нэрээ гаргаж болохгүй юм бэ. Монгол Улсад анхны гэсэн үйлдвэр яагаад манай суманд баригдаж болохгүй байгаа юм. Том зүйл харж ажилладаг, манай баг ч дэмждэг. Энэ чинь миний шийдвэр ч биш Монгол Улсын Засгийн газрын “Алсын хараа-2050” хөтөлбөрийн хүрээнд хийгдэж буй том ажил. Дан ганц манай сумын ч бус Монгол Улсын хөгжилд хувь нэмэртэй том төсөл шүү дээ.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Жишиг фермийн аж ахуйгаар сая орж танилцсан. Ингэхэд татвар нь сумандаа үлдэнэ, нийгмийн хариуцлагын гэрээ байгуулна. Газраа хэдэн тэрбумаар өгсөн асуудал биш юм гэж ярьж байсан. Энэ фермүүд ингэж ажиллана, нийгмийн хариуцлагын хүрээнд ийм ажил хийнэ, ЗДТГ-ын зүгээс ийм асуудал ярих юм гэдэг талаар тайлбар өгөөч?</span></strong></p><p>-Хэсэг хүмүүсийн эсэргүүцэж буй махны үйлдвэрийн төсөл бол Монгол Улсын Засгийн газраас хэрэгжүүлэх төсөл хөтөлбөрийн жагсаалтад орсон ажил. </p><p>Энэ ажлыг хийлгэхэд сумын эдийн засгийн татварын орлогын бааз суурь 10 дахин нэмэгдэнэ. 400-450 сая төгрөгөөр татварын орлогын бааз суурь нэмэгдэнэ. Түүнчлэн, хамгийн багадаа 260 ажлын байр бий болно. Манай сум 1600 хүн амтай атлаа үйлдвэрт ажиллах 260 хүн байхгүй учраас зарим хүмүүс гадна дотноос ирнэ. Хүн ам нэмэгдэнэ. <span class="twittersharelink">Хамгийн багадаа 2.500.000 төгрөгөөс цалин нь эхэлнэ гэж байгаа. Тэгэхээр сардаа 700-800 сая төгрөгийн мөнгөний урсгал манай суманд орж ирнэ. </span></p><p>Энэ хэрээр банкны систем, үйлдвэрлэл үйлчилгээний салбарын орлого, өрхийн амьжиргаанд нөлөөнө. Одоо сум өөрөө орлогоо ол, тэрийгээ өөрөө захирал зарцуул гэдэг бодлогыг барих болсон. Бүх татвар аймаг руу өмнө нь явдаг байсан бол одоо сумандаа шингэдэг болсон. Тэгэхээр махны үйлдвэр баригдлаа гэхэд хэдэн тэрбумаар үнэлэгдэх татвар нь суманд орж байх ёстой. Та бид хоёрын орж танилцсан сүүний ферм мөн адил. </p><p>Зургаан тэрбум төгрөгөөр баригдлаа гэхэд түүний 0.2 хувь нь татвар хэлбэрээр сумандаа шингэнэ. Манай сум одоогийн байдлаар 143 сая төгрөгийн орлого тасарчихсан байгаа. </p><p>Цалингаа тавьж чадахгүй, шатахуунаа хаалгачихсан, цахилгаан, түлш халаалтныхаа зардлыг өгч чадахгүй, зогсчихсон байна. Дараа, дараагийн он жилүүдэд ийм байдал битгий үүсээсэй, илүү чадавхтай, асуудлаа шийдэх бүрэн чадамжтай болгож хөгжүүлэхийн төлөө газраа зарах биш, ашигтайгаар ажиллуулах, эзэмшүүлэх, орон нутагт хэрэгтэй, иргэдэд өгөөжтэй байдлаар хийхийг зорьж байгаа. Махны үйлдвэр баригдсанаас энэ компани ганцаараа ашиг олохгүй, малчидтай нийлж орлого олно. <span class="twittersharelink">Стандартын шаардлага хангасан малын мах, сүүг хэдэн төгрөг ч байсан хамаагүй эрүүл л бол худалдаж авна гэдэг хүмүүс бий болчихсон.</span></p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Малчид малаа нядлаад хадгалах бус, махны үйлдвэрт өгдөг болно гэсэн үг үү?</span></strong></p><p>-Тийм. Эргээд энэ махаа дэлхийд, экспортод гаргая л даа. Арабын баячууд монгол малын мах идэхийг хүслээ ч, өвчтэй гээд авахгүй байна. Бид эрүүл гэдгээ нотлоод гадагшаа гаргахад малчдын мах үнэд хүрнэ. Үүнийг л зорьж байгаа юм. </p><p>Антибиотик, вакцины үлдэгдэлтэй, хэзээ тарьсан нь тодорхойгүй малын махны асуудал тулгамдаж байгаа. Бүх малчид өөрсдөө малын эмч болчихсон. Манайх хоёр малын эмнэлэгтэй боловч, малчдад хүрч ажиллаж чадахгүй байна. </p><p>Малчид дор бүрнээ дураараа антибиотик хэрэглэдгээс малын өвчин нэмэгдэх хандлагатай болсон. Баянхангай сумын малчид махныхаа үйлдвэртэй нийлээд эрүүл бүс болчихвол малчид Эмээлт дээр 250 мянган төгрөгт л малаа өгье гээд гуйх биш гадагшаа гарна гэдгийг ойлгох ёстой. </p><p>Махны үйлдвэр зөвхөн ганц мах нядлаад экспортод гаргахаас гадна малчидтай хамтраад бизнес хийе гэж байгаа юм.</p><p>Өөрөөр хэлбэл, малаас гарч буй дайвар бүтээгдэхүүнийг дахин боловсруулах жижиг цехүүд байгуулна аа. Тэрийг танай сумын малчин хоршоод хариуцаад яваач гэж байгаа юм. Хож, хож гэсэн зарчмаар явах боломж байна шүү дээ. </p><p>Жижиг цехийг манай малчдын 12 хоршоо хуваагаад авчихвал орлого хэр их нэмэгдэх билээ. Малчдынхаа орлогыг яаж нэмэх вэ гэдэг л миний хамгийн гол санаа зовоосон асуудал болсон. Цаашлаад бүх малаа чиптэй болгох ээмэгжүүлэх шаардлага ч бий.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Бэлчээрийн хомсдол ганц танай суманд биш, улс даяар асуудал болж байна. Засгийн газрын 50, 100 хөтөлбөрөөр цаашдаа эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэх чиглэлд анхааръя гэж байгаа. Үүнийг танай сум олж хараад 10 айлын кластер сүүний ферм байгуулах төслийг өөрийн орон нутагтаа хэрэгжүүлж байгаа нь сайн жишиг. Бусад сум орон нутгийн удирдлагад санаа өгөх үүднээс энэ төслийг яаж хэрэгжүүлж байгаа талаараа туршлага хуваалцаач?</span></strong></p><p>-Манай аймгийн 27 сумын гуравт нь кластер сүүний төсөл хэрэгжиж байгаа. Үүнийг малчдад аль болох ойлгуулах хэрэгтэй байгаа юм. Малчдыг урьдчилгаа 80 сая төгрөг өгөөд сүүний ферм рүү орооч гэхэд мөнгөө тоолоод ирэх малчин ховор байна. Тиймээс аймаг, орон нутгийн төсвөөс тодорхой хөнгөлөлт эдлүүлэх, сүүний танк дээр нь дэмжлэг үзүүлэх ч гэх юмуу ийм байдлаар дэмжээд өгвөл орж ирэх шинэ үеийн залуус байна. Зарим настай малчид үр хүүхдээ оруулъя гэж талархан хүлээн авч ирж байна. </p><blockquote><p>Манай сум “Эко натур” гээд бэлчээрийн доройтлыг судалдаг компаниар 2022 онд бэлчээрийн даацын судалгаа хийлгэсэн юм. Ингэхэд харамсалтай дүн сонссон.</p></blockquote><p>Мэргэжлийн байгууллагын зөвлөмжөөр сумын долоон цэгт үнэлгээ хийлгэхэд 2-3 дугаар хөрсний үе хүртлээ цөлжилт явагдсан байна гэсэн дүн гарсан. Өмнө нь 20 гаруй төрлийн ургамал ургадаг байсан бол одоо хоёр, гуравхан нэр төрлийн ургамал ургадаг болсон байна. Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол таван жилдээ бэлчээр устана. </p><p class="txt-block1">Нэгэнт цөлжсөн бэлчээр сэргэхэд маш олон жилийн хугацаа шаарддаг. Тэнд ямар ч мал бэлчээрлүүлэхгүй хашиж хамгаалж байж олон жилийн дараа сэргэнэ. </p><p>Бэлчээр байхгүй бол мал байхгүй, мал байхгүй бол малчин байхгүй. Ийм л дүр зураг харагдаж байна гэсэн дүгнэлт сонссон хүний хувьд дараагийн шийдэл ямар байх вэ гэдэг үүднээс эрчимжсэн мал аж ахуй, махны үйлдвэрүүдийг байгуулах юм байна, ингэж байж малчдынхаа орлогыг нэмэх юм байна, малынхаа тоо толгойг цөөрүүлэх юм байна гэж харж, хөрөнгө оруулалт татаж ажиллаж байгаа.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Сүүний кластер фермийн төсөлд малчид орлоо гэхэд банкны зээлийн дэмжлэг байдаг уу?</span></strong></p><p>-Нүүдэлчин Агар ферм “Хаан” банктай хамтарч ажилладаг. Хаан банкны гурван хувийн зээл рүү оруулахаар ХХААЯ болон Засгийн газар, Сангийн яаманд хүсэлт тавьсан. Яамдуудын хувьд ойлгож дэмжиж байгаа. Одоо банкны салбартай ойлголцох ажлыг эхлүүлээд явж байгаа. Саяхан Хаан банкны удирдлагууд манай суманд ажиллаж, фермийн үйл ажиллагааг хараад, дэмжинэ гэсэн хариу хэлээд явсан.</p><p>Манай аймаг “ХАА стратеги 24” гээд хөтөлбөр боловсруулсан. Энэ дагуу 27 сумаа хөгжлийн таван тойрог болгосон. Манай сум дөрөв дэх тойрог буюу МАА, Газар тариаланг хөгжүүлж байж хөгжинө. Засгийн газраас тариалангийн бүс нутаг гээд тогтоогоод өгчихсөн. <span class="twittersharelink">Хүссэн, хүсээгүй манайх газар тариалангийн бүс нутаг орж байна. Газар тариалангийн бүс нутагт малын тоо толгойг багасгах, тариалалтыг нэмэгдүүлэх, эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэх ёстой.</span></p><p>Засгийн газраас гаргасан бодлого шийдвэртэй, аймгаас гаргасан бодлого шийдвэр уялдаж, сүүний кластер төсөл, хорио цээр бүхий махны цогцолбор төсөл, “Харүмафүжи” хүний оролцоо багатай сүүлийн үеийн дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлсэн ферм баригдаж байгаа. Ийм зүйлийг харж, хооронд нь уяж хэрэгжүүлэхээр зорьж байна. </p><p>Бид малчид, иргэдэд мэдээлэл өгөх, хүргэх ажлаа дутуу хийсэн. Хажуугаар нь улстөржилт байгаа учраас ташаа мэдээлэл, хардлага их гарч байна. Манай суманд ерөнхийдөө найман жил АН дангаараа засаг барьсан. Энэ хугацаанд 2000 гаруй га газрыг гадны хүмүүст олгосон байдаг. </p><p>Өнөөдөр тэр ААН-үүд манай суманд нэг ч төгрөгийн татвар төлдөггүй. Найман жилийн өмнө засаг барьж байсан хүмүүс алсаа харж байсан бол өнөөдөр тийм шийдвэр гаргахгүй байлаа. </p><p>Гадны ААН-үүдэд ямар ч үр дүнгүй газар олгосон. Улаанбаатар хотод бүртгэлтэй учраас тэндээ л татвараа төлнө. Сумын төсөвт нэг ч төгрөгийн татаас өгөхгүй, ажиллах хүчээ ч авдаггүй. Өнөөдрийн бидний олгосон газрууд таван жилийн дараа Баянхангай сумыг эдийн засгийн хувьд хараат бус, чадавхитай сум болгоно. Үүний төлөө л хийсэн юм. </p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/төв аймаг" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">төв аймаг</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/эмэгтэйчүүд" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">эмэгтэйчүүд</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa&text=С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд устахаар байна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(3) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776483039.6002"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="c84b66dc-9fa6-4b52-8a01-7eb07cef2d1c">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [139.5.219.57] ・ 2023.12.25</span>
<a onclick="addReply('c84b66dc-9fa6-4b52-8a01-7eb07cef2d1c')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Газар нутгаа л авъя чамаас Шагнал энэ тэрийн нэр чухал биш юм </p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="1214777e-f281-4e57-9ada-d6a3235e4584">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [103.57.92.217] ・ 2023.12.25</span>
<a onclick="addReply('1214777e-f281-4e57-9ada-d6a3235e4584')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Аав ээж нь айхтар улс байсан юм. Энэ охин чинь бас хичээж л байгаа. Амжилт шүү</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="479053ee-c463-4ec1-9642-b6c1588adc01">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [103.57.94.131] ・ 2023.12.25</span>
<a onclick="addReply('479053ee-c463-4ec1-9642-b6c1588adc01')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Худ гар</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '44059';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4319db3fbb8b64961e774f6b8afabf37abbe655d196d42699074760721d1d3a5f416bb396cc64b0308011a9cc2239e9a577d42e85c26c58f90ec6485f546d8b2');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4319db3fbb8b64961e774f6b8afabf37abbe655d196d42699074760721d1d3a5f416bb396cc64b0308011a9cc2239e9a577d42e85c26c58f90ec6485f546d8b2');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4319db3fbb8b64961e774f6b8afabf37abbe655d196d42699074760721d1d3a5f416bb396cc64b0308011a9cc2239e9a577d42e85c26c58f90ec6485f546d8b2');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/news10l39">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35772dfd8cf03e264ef9f5ff48e3f391.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35772dfd8cf03e264ef9f5ff48e3f391.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/news10l39">
Л.Оюун-Эрдэнэ: Хөшигийн хөндийг хоёр дахь Улаанбаатар болгоно </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
08 сарын 24, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/solongos-emegteichuudiin-udur-tutmiin-aris-archilgaa">
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/dc2447329d166089bb2678bcfd9e8de0.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/dc2447329d166089bb2678bcfd9e8de0.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/solongos-emegteichuudiin-udur-tutmiin-aris-archilgaa">
Солонгос эмэгтэйчүүдийн өдөрт 20 минут зарцуулж арьсаа тольгор болгодог аргууд </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
04 сарын 22, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/gmisheel-tekhnologiig-iluu-olon-khund-khurteemjtei-khurgekhiin-tuld-uxui-dizaineruud-ajilladag">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/7ed45667440188c06db30d8d0e024c19.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/7ed45667440188c06db30d8d0e024c19.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/gmisheel-tekhnologiig-iluu-olon-khund-khurteemjtei-khurgekhiin-tuld-uxui-dizaineruud-ajilladag">
Г.Мишээл: Технологийг илүү олон хүнд, хүртээмжтэй хүргэхийн тулд UXUI дизайнерууд ажилладаг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
11 сарын 06, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/dbudkhand-uxui-dizainii-salbart-asar-ikh-bolomj-bii">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/cc22f388aaa5cfc6182609d37c0bfa02.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/cc22f388aaa5cfc6182609d37c0bfa02.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/dbudkhand-uxui-dizainii-salbart-asar-ikh-bolomj-bii">
Д.Будханд: UXUI дизайны салбарт асар их боломж бий </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
10 сарын 31, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/khorgo-duuren-muumnii-uchir">
<img src="https://peak.mn/files/24cd719c-1e58-4e66-8459-cc937a49083b/370379db6d8d4083d8f901f2d5d53a4b.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/24cd719c-1e58-4e66-8459-cc937a49083b/370379db6d8d4083d8f901f2d5d53a4b.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/healthy">
Эрүүл мэнд </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/khorgo-duuren-muumnii-uchir">
Хорго дүүрэн мөөмний учир </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
П.Мөнгөнсор </a> ・
10 сарын 27, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nxzv";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд... | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Төв аймгийн Баянхангай сумын Засаг дарга С.Баярмааг “Ярилцах танхим” буландаа урьж ярилцлаа. Түүнийг гадны компанид олон мянган га газар зарсан хэмээн сошиалд багагүй шүүмжилсэн бөгөөд энэ ямар учиртай шийдвэр байсан талаар болон цаг үеийн..." />
<meta name="keywords"
content="төв аймаг, эмэгтэйчүүд" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд... | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Төв аймгийн Баянхангай сумын Засаг дарга С.Баярмааг “Ярилцах танхим” буландаа урьж ярилцлаа. Түүнийг гадны компанид олон мянган га газар зарсан хэмээн сошиалд багагүй шүүмжилсэн бөгөөд энэ ямар учиртай шийдвэр байсан талаар болон цаг үеийн..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/c2384a9b03bbc43d35bee97863fd5874.png" />
<meta property="og:title"
content="С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд... | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/c2384a9b03bbc43d35bee97863fd5874.png" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Төв аймгийн Баянхангай сумын Засаг дарга С.Баярмааг “Ярилцах танхим” буландаа урьж ярилцлаа. Түүнийг гадны компанид олон мянган га газар зарсан хэмээн сошиалд багагүй шүүмжилсэн бөгөөд энэ ямар учиртай шийдвэр байсан талаар болон цаг үеийн..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/society">
Нийгэм </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд устахаар байна</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/de69166d7d2dbb319d0ce04db164f6d9.png">
</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD" class="uk-text-semi uk-link-text">Peak.mn</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">12 сарын 25, 2023</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa&text=С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд устахаар байна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/c2384a9b03bbc43d35bee97863fd5874.png" class="" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/c2384a9b03bbc43d35bee97863fd5874.png" alt=""/> </p>
<p>Төв аймгийн Баянхангай сумын Засаг дарга С.Баярмааг “Ярилцах танхим” буландаа урьж ярилцлаа. Түүнийг гадны компанид олон мянган га газар зарсан хэмээн сошиалд багагүй шүүмжилсэн бөгөөд энэ ямар учиртай шийдвэр байсан талаар болон цаг үеийн асуудлаар бид ярилцлаа.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);"> -Баянхангай сумд цас их унажээ. Өвөлжилтийн нөхцөл байдал ямар байна вэ. Малчид зутруу байна уу. Энэ сэдвээс ярилцлагаа эхлэе?</span></strong></p><p>-Өвөлжилт хүнд байна. Манай суманд 275 мал бүхий малчин иргэд байдаг. Мал тооллогоор 83 мянган мал тоологдсон. Өмнөх оны мөн үеэс 13 мянган толгой малаар буурсан үзүүлэлттэй байгаа. Зуны цагт ган, өвлийн цагт цас их унаж байна. Байгаль цаг уурын өөрчлөлтийн улмаас мал аж ахуй эрхлэхэд хүндрэлтэй боллоо.<br>Өнөө жил цасны зузаан талдаа 20-30 см. Гуу жалгадаа 80-100 см зузаан цасан бүрхүүл тогтсон. Малчид цагаан сар хүртэл малдаа өгөх өвс тэжээлээ бэлтгэсэн. Сумын Онцгой байдлын нөөцөд 60 тонн өвс тэжээл нөөцлөх ёстойгоос одоогийн байдлаар 20 орчим тонныг нөөцөлсөн.</p><p>Манай сумын хувьд тонн тэжээл сая төгрөг, ногоон тэжээл 15000, өвс 17000-18000 төгрөгийн үнэ ханштай байдаг. Нөгөө талдаа малчдын мал, махны үнэ хямд байна. Мал тооллогоор яваад малчдын ахуй байдалтай танилцахад ихэнх нь <span class="twittersharelink">өвөлжилт хүндэрнэ гээд малаа их хэмжээгээр нядалж, нөөцөлжээ. Тэгээд заръя гэхэд үнэ хүрэхгүй, нэг кг нь 7500-8000 төгрөг байгаа шүү дээ.</span> Арьс, шир ч үнэд хүрдэггүй, гуу жалганд хаягдаж байна. Малчдын ахуй амьдрал жилээс жилд муудаж байна. Орлого муу боллоо. Малын гаралтай бүтээгдэхүүний үнэ хамгийн доод түвшинд яваа учраас малчид цаашид амьдрахад бэрх болж байгааг нуух юун. </p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Бэлчээрийн доройтлоос болж тулгамдаж байгаа асуудал юу байна?</span></strong></p><p>-Цөлжилт, бэлчээрийн доройтол явагдаж байна. Манай сум 100733 га газар нутагтай. Үүнээс бэлчээр нь 54 мянган га байдаг юм. Гэтэл <span class="twittersharelink">83 мянган толгой мал гэдэг бол бэлчээрийн даац 3-4 дахин хэтэрсэн үзүүлэлт. </span></p><p>Цаашдаа малын тоо толгойг цөөрүүлж, чанаржуулахгүй бол ойрын таван жил, цаашлаад 10 жилд мал аж ахуйн салбар хүнд болохоор байгаа. Боломж байдаг бол эрчимжсэн мал аж ахуйг хослуулж, малынхаа үүлдэр угсааг анхаараач гэх саналыг тавьж байна, бид. </p><p class="txt-block2">Энэ жилээс манай сум “Мянгат малчин” цол тэмдгийг олгохгүй. “Аймгийн аварга” цолыг бол олгоно.</p><p>Ингэхдээ малын үүлдэр, угсаа чанарыг сайжруулсан малчин өрхөд шагналыг олгоно. Малын тоог бол харгалзаж үзэхгүй.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хөрш зэргэлдээ аймаг, сум руугаа оторлож байна уу. Эсрэгээр танай сумын газар нутагт отроор ирсэн малчин өрхийн байдал ямар байна?</span></strong></p><p>-Манай суманд одоогоор гадны малчин айл ирээгүй. Манайхаас Хэнтий, Дорнод руу таван өрхийн 2800 орчим мал отроор явсан байна. </p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хэд хоногийн өмнө аймгаас төсөвлөж өгсөн мөнгөө сум орон нутагтаа хэрхэн яаж зарцуулахаа эцэслэж батлах шиг боллоо. Энэ жил хийгээд ирэх онд орон нутагтаа ямар ажил хийж, Сум хөгжүүлэх сангийн хөрөнгөө яаж захиран зарцуулахаар төлөвлөв. Онцлох ямар ажил хийгдэхээр яригдаж байна вэ?</span></strong></p><p>-2023 оны тухайд манайх хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалттай ААН-үүдийг татаж, үйл ажиллагаа эхлүүлж байгаа гэдгээрээ бусад 27 сумаасаа онцлогтой байгаа. Сумандаа 16.8 тэрбум орчим төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг татаж, бүтээн байгуулалтын ажил эхлүүлсэн. 2024 оны хоёрдугаар улирал гэхэд эхнээсээ ашиглалтад орно. </p><p>Улс, аймгаас төсөв харж суухгүйгээр хувийн хэвшлийн салбарын хүмүүсийг сумандаа авчрах, бизнес хийх боломжоор нь хангах чиглэлээр ажилласан. Ирэх жил ч үргэлжлүүлэхээр төлөвлөж байна. Аймгаас төсвийн таван байгууллагын нийт урсгал зардалд тэрбум 500 орчим сая төгрөгийг төсөвлөсөн. </p><p>Орон нутгийн хөгжлийн санд 180 сая төгрөг хуваарилагдлаа. Энэ жил УИХ-аар өрөөсгөл төсөв батлагдсан гэж харж байгаа. </p><p class="txt-block1">Хүн амын тоо, газар нутгийн хэмжээ, ашигт малтмал олборлосон, хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшиж буй байдлаар нь итгэлцүүрээр хуваарилалт хийж байгаа нь ургуулдаг буюу газар тариалангийн баялагтай сумдын хуваарилалт тэгш бус байна. Хэтэрхий доогуур байна.</p><p>Мэдээж, байгалийн баялагаа ухуулж буй орон нутаг ашиг хүртэх ёстой, тэр нь зөв. Манай аймгийн 27 сумаас Орон нутгийн хөгжлийн санд хамгийн бага төсөв авсан нь манай сум. Хамгийн ихдээ 2.9 тэрбум төгрөгийн төсвийг авч байна. </p><p>Энэ хоёрын хооронд тэнгэр газар шиг зөрүүтэй. 180 сая төгрөгөө ирэх онд юунд хүргэх вэ гэдэгт саналаа авч, төлөвлөсөн. Гэтэл санал аваагүй, хийх шаардлагатай асар олон бэрхшээл, шийдэх асуудлууд байдаг. </p><p><span class="twittersharelink">Хаанаа ч хүрэхгүй, эхлүүлэх төдий хуваарилалт орж ирж байгаа нь том зүйл төлөвлөж, сум удирдаад явж байгаа хүний хувьд чамлалттай байлаа</span>. Цаашдаа УИХ-д байгаа төсөв баталж байгаа хүмүүс анхаараасай.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Хавар газар тариалан эхэлнэ. Газар тариалан эрхлэгчдийг дэмжих чиглэлд төрийн бодлого яаж явж байна вэ. Танай иргэдийн зүгээс ямар санал, санаачилга гаргав?</span></strong></p><p>-Манай суманд атрын сангийн аж ахуй 1977 онд байгуулагдсан. Уг нь атар газрыг эзэмшдэг анхны сумдын нэг атал 1990 онд САА дампуурсан. Яг одоогийн байдлаар манай суманд техник байхгүй болчихсон. Бүх 27000 га тариалангийн талбайтай боловч 4200 га газар л ашиглагддаг. </p><p>Нөгөө талд бүх талбай малчдын бэлчээр болсон. Малын тоо ихэссэн, малчид тариаланчдын хооронд зөрчилдөөн бий болчихсон. Газраа хагаллаа, гадны хүнд тариалангийн газраа эзэмшүүллээ гэсэн маргаан их байдаг.</p><p><br></p><p class="txt-block1">Ер нь байгалиасаа ургадаг ургамал ургахаа больж байна. Жил ирэх тусам багасч байгаа учраас хүссэн хүсээгүй ургуулдаг салбараа хөгжүүлэх ёстой юм байна гэсэн үүднээс сумын ИТХ-аас малчдын бүлэгт газар олгож эхэлсэн. </p><p>Манайх малчдын 10 бүлэгтэй. Нэг бүлэгт 12-13 өрх бий. Тэдэнд эхний ээлжинд 50 га газар олгож үзэж байгаа. Малчид өөрсдөө газар тариалангийн салбар руу орсноор ургахгүй бэлчээр харж сууснаас ургуулдаг тариалангийн талбайд тариалан эрхлүүлж үзэхээр нийтдээ 300 га газрыг малчдын бүлгүүдэд хуваарилсан. Мөн төмс, хүнсний ногоо тариалах зориулалтаар иргэдэд газар олгохоор төлөвлөсөн. Атар газар мөртлөө тариалангийн талбайгаасаа хүртэх ёстой ашиг шимээ хүртэж чадахгүй байгаа. </p><p>Дандаа л Улаанбаатараас нарийн ногоогоо худалдан авч байна. Яагаад бусад сум шигээ хүнсний ногоо тариалж болдоггүй юм.<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/f87b1c2f8f16b5e97ed9106aee0fcddd.jpg" class="fr-fic fr-dib" data-size="650,487.5" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/f87b1c2f8f16b5e97ed9106aee0fcddd.jpg" data-test="true" data-test2="650"></p><p>Энэ үүднээс газрыг нь шийдэж өгье, чадах нь чадаг, чадахгүй нь болиг. Хөдөлгөөнд оруулахгүй бол газраа хав дараад байвал нэг л мэдэхэд өөр хүний эзэмшилд очихыг үгүйсгэхгүй. Тиймээс анх удаа 50 га газрыг хүнсний ногоо тариалалтын чиглэлээр олгосон. Ойрын таван жилд иргэд ургуулсан хүнсний ногоо, газар тариалангийнхаа үр шимийг хүртэж, өөр төвшинд очих байх гэж харж байна.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Баянхангай сумын Засаг дарга баруун солгойгүй газар зарж байна гэсэн мэдээлэл нийгмийн сүлжээнд гарсан. Тийм учраас тодруулъя гэж зорьж ирлээ. Ямар зорилгоор газар олгосон юм бэ?</span></strong></p><p>-Сайны хажуугаар саар гэгчээр ийм асуудал үүссэн нь үнэн. Хорио цээр бүхий махны үйлдвэрийг манай суманд хэрэгжүүлэх боломжтой байна гээд төсөл санаачлагч, хэрэгжүүлэгч нар нь анх зургадугаар сард ирж уулзсан. Бид гэнэт сумын ИТХ-аар хэлэлцсэн юм биш. Тавдугаар сараас хойш багийн ИТХ, малчдын зөвлөгөөн, суманд үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа ААН, ажилгүй хүмүүс, банкны салбарынхныг оролцуулан танилцуулга хийсэн.</p><blockquote><p>Ямар үр өгөөжтэй төсөл вэ, хэнд хэрэгтэй юм бэ гэдэг төслийн танилцуулгыг 3-4 удаа хийж байж, хагас жилийн хурлаар оруулан 1100 га газрыг газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд тусгаж өгсөн.</p></blockquote><p>Зургадугаар сараас арванхоёрдугаар сар хүртэлх хагас жилийн хугацаанд Засаг даргын захирамж гаргаад өгвөл өгөх хугацаа хангалттай болсон. Гэхдээ яараагүй. Энэ хугацаанд эсэргүүцсэн хүмүүсийн төлөөлөлтэй уулзаж, тавьж буй шаардлагыг нь сонсож, боломжтой бол шийдье гэсэн үүднээс ажилласан.</p><p>Ингээд лхагва гарагийн хурлаар 1100 га газрыг 500 га газар болгон бууруулж, газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд оруулж өглөө. Яг одоогоор эцсийн шийдвэр гаргаж, олгосон асуудал байхгүй. </p><p><span class="twittersharelink">Газар зарна гэж яриад байгаа юм. Монгол Улсын хуульд газар зарна гэсэн ойлголт хууль байхгүй. </span>Засаг дарга хуулийн хүрээнд хууль хэрэгжүүлэх гэж ажиллаж байгаа. Хууль бус зүйл хийснийг шалгаж тогтоодог газар нь тогтоовол хариуцлага хүлээгээд явах нь тодорхой. Хуульд нийцүүлж ажиллах тангараг өргөсөн Төрийн албан хаагч учраас хуулийн дагуу л ажиллаж байгаа. </p><p>Хардаж байгаа бол намайг шалгуулж болно. Би айхгүй. Харин ч шалгуулмаар санагдаж байгаа. </p><p>Би бас нутаг усандаа төрж өссөн, миний аав ээж малын эмч нар байсан. Нэр, төртэй хүний хүүхэд. <span class="twittersharelink">Нутаг усаа өнгөтэй өөдтэй авч явахыг хүсэж ажиллаж байгаа болохоос биш газрыг нь зараад явах бодол байхгүй.</span></p><p>Баянхангай сум яагаад нэрээ гаргаж болохгүй юм бэ. Монгол Улсад анхны гэсэн үйлдвэр яагаад манай суманд баригдаж болохгүй байгаа юм. Том зүйл харж ажилладаг, манай баг ч дэмждэг. Энэ чинь миний шийдвэр ч биш Монгол Улсын Засгийн газрын “Алсын хараа-2050” хөтөлбөрийн хүрээнд хийгдэж буй том ажил. Дан ганц манай сумын ч бус Монгол Улсын хөгжилд хувь нэмэртэй том төсөл шүү дээ.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Жишиг фермийн аж ахуйгаар сая орж танилцсан. Ингэхэд татвар нь сумандаа үлдэнэ, нийгмийн хариуцлагын гэрээ байгуулна. Газраа хэдэн тэрбумаар өгсөн асуудал биш юм гэж ярьж байсан. Энэ фермүүд ингэж ажиллана, нийгмийн хариуцлагын хүрээнд ийм ажил хийнэ, ЗДТГ-ын зүгээс ийм асуудал ярих юм гэдэг талаар тайлбар өгөөч?</span></strong></p><p>-Хэсэг хүмүүсийн эсэргүүцэж буй махны үйлдвэрийн төсөл бол Монгол Улсын Засгийн газраас хэрэгжүүлэх төсөл хөтөлбөрийн жагсаалтад орсон ажил. </p><p>Энэ ажлыг хийлгэхэд сумын эдийн засгийн татварын орлогын бааз суурь 10 дахин нэмэгдэнэ. 400-450 сая төгрөгөөр татварын орлогын бааз суурь нэмэгдэнэ. Түүнчлэн, хамгийн багадаа 260 ажлын байр бий болно. Манай сум 1600 хүн амтай атлаа үйлдвэрт ажиллах 260 хүн байхгүй учраас зарим хүмүүс гадна дотноос ирнэ. Хүн ам нэмэгдэнэ. <span class="twittersharelink">Хамгийн багадаа 2.500.000 төгрөгөөс цалин нь эхэлнэ гэж байгаа. Тэгэхээр сардаа 700-800 сая төгрөгийн мөнгөний урсгал манай суманд орж ирнэ. </span></p><p>Энэ хэрээр банкны систем, үйлдвэрлэл үйлчилгээний салбарын орлого, өрхийн амьжиргаанд нөлөөнө. Одоо сум өөрөө орлогоо ол, тэрийгээ өөрөө захирал зарцуул гэдэг бодлогыг барих болсон. Бүх татвар аймаг руу өмнө нь явдаг байсан бол одоо сумандаа шингэдэг болсон. Тэгэхээр махны үйлдвэр баригдлаа гэхэд хэдэн тэрбумаар үнэлэгдэх татвар нь суманд орж байх ёстой. Та бид хоёрын орж танилцсан сүүний ферм мөн адил. </p><p>Зургаан тэрбум төгрөгөөр баригдлаа гэхэд түүний 0.2 хувь нь татвар хэлбэрээр сумандаа шингэнэ. Манай сум одоогийн байдлаар 143 сая төгрөгийн орлого тасарчихсан байгаа. </p><p>Цалингаа тавьж чадахгүй, шатахуунаа хаалгачихсан, цахилгаан, түлш халаалтныхаа зардлыг өгч чадахгүй, зогсчихсон байна. Дараа, дараагийн он жилүүдэд ийм байдал битгий үүсээсэй, илүү чадавхтай, асуудлаа шийдэх бүрэн чадамжтай болгож хөгжүүлэхийн төлөө газраа зарах биш, ашигтайгаар ажиллуулах, эзэмшүүлэх, орон нутагт хэрэгтэй, иргэдэд өгөөжтэй байдлаар хийхийг зорьж байгаа. Махны үйлдвэр баригдсанаас энэ компани ганцаараа ашиг олохгүй, малчидтай нийлж орлого олно. <span class="twittersharelink">Стандартын шаардлага хангасан малын мах, сүүг хэдэн төгрөг ч байсан хамаагүй эрүүл л бол худалдаж авна гэдэг хүмүүс бий болчихсон.</span></p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Малчид малаа нядлаад хадгалах бус, махны үйлдвэрт өгдөг болно гэсэн үг үү?</span></strong></p><p>-Тийм. Эргээд энэ махаа дэлхийд, экспортод гаргая л даа. Арабын баячууд монгол малын мах идэхийг хүслээ ч, өвчтэй гээд авахгүй байна. Бид эрүүл гэдгээ нотлоод гадагшаа гаргахад малчдын мах үнэд хүрнэ. Үүнийг л зорьж байгаа юм. </p><p>Антибиотик, вакцины үлдэгдэлтэй, хэзээ тарьсан нь тодорхойгүй малын махны асуудал тулгамдаж байгаа. Бүх малчид өөрсдөө малын эмч болчихсон. Манайх хоёр малын эмнэлэгтэй боловч, малчдад хүрч ажиллаж чадахгүй байна. </p><p>Малчид дор бүрнээ дураараа антибиотик хэрэглэдгээс малын өвчин нэмэгдэх хандлагатай болсон. Баянхангай сумын малчид махныхаа үйлдвэртэй нийлээд эрүүл бүс болчихвол малчид Эмээлт дээр 250 мянган төгрөгт л малаа өгье гээд гуйх биш гадагшаа гарна гэдгийг ойлгох ёстой. </p><p>Махны үйлдвэр зөвхөн ганц мах нядлаад экспортод гаргахаас гадна малчидтай хамтраад бизнес хийе гэж байгаа юм.</p><p>Өөрөөр хэлбэл, малаас гарч буй дайвар бүтээгдэхүүнийг дахин боловсруулах жижиг цехүүд байгуулна аа. Тэрийг танай сумын малчин хоршоод хариуцаад яваач гэж байгаа юм. Хож, хож гэсэн зарчмаар явах боломж байна шүү дээ. </p><p>Жижиг цехийг манай малчдын 12 хоршоо хуваагаад авчихвал орлого хэр их нэмэгдэх билээ. Малчдынхаа орлогыг яаж нэмэх вэ гэдэг л миний хамгийн гол санаа зовоосон асуудал болсон. Цаашлаад бүх малаа чиптэй болгох ээмэгжүүлэх шаардлага ч бий.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Бэлчээрийн хомсдол ганц танай суманд биш, улс даяар асуудал болж байна. Засгийн газрын 50, 100 хөтөлбөрөөр цаашдаа эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэх чиглэлд анхааръя гэж байгаа. Үүнийг танай сум олж хараад 10 айлын кластер сүүний ферм байгуулах төслийг өөрийн орон нутагтаа хэрэгжүүлж байгаа нь сайн жишиг. Бусад сум орон нутгийн удирдлагад санаа өгөх үүднээс энэ төслийг яаж хэрэгжүүлж байгаа талаараа туршлага хуваалцаач?</span></strong></p><p>-Манай аймгийн 27 сумын гуравт нь кластер сүүний төсөл хэрэгжиж байгаа. Үүнийг малчдад аль болох ойлгуулах хэрэгтэй байгаа юм. Малчдыг урьдчилгаа 80 сая төгрөг өгөөд сүүний ферм рүү орооч гэхэд мөнгөө тоолоод ирэх малчин ховор байна. Тиймээс аймаг, орон нутгийн төсвөөс тодорхой хөнгөлөлт эдлүүлэх, сүүний танк дээр нь дэмжлэг үзүүлэх ч гэх юмуу ийм байдлаар дэмжээд өгвөл орж ирэх шинэ үеийн залуус байна. Зарим настай малчид үр хүүхдээ оруулъя гэж талархан хүлээн авч ирж байна. </p><blockquote><p>Манай сум “Эко натур” гээд бэлчээрийн доройтлыг судалдаг компаниар 2022 онд бэлчээрийн даацын судалгаа хийлгэсэн юм. Ингэхэд харамсалтай дүн сонссон.</p></blockquote><p>Мэргэжлийн байгууллагын зөвлөмжөөр сумын долоон цэгт үнэлгээ хийлгэхэд 2-3 дугаар хөрсний үе хүртлээ цөлжилт явагдсан байна гэсэн дүн гарсан. Өмнө нь 20 гаруй төрлийн ургамал ургадаг байсан бол одоо хоёр, гуравхан нэр төрлийн ургамал ургадаг болсон байна. Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол таван жилдээ бэлчээр устана. </p><p class="txt-block1">Нэгэнт цөлжсөн бэлчээр сэргэхэд маш олон жилийн хугацаа шаарддаг. Тэнд ямар ч мал бэлчээрлүүлэхгүй хашиж хамгаалж байж олон жилийн дараа сэргэнэ. </p><p>Бэлчээр байхгүй бол мал байхгүй, мал байхгүй бол малчин байхгүй. Ийм л дүр зураг харагдаж байна гэсэн дүгнэлт сонссон хүний хувьд дараагийн шийдэл ямар байх вэ гэдэг үүднээс эрчимжсэн мал аж ахуй, махны үйлдвэрүүдийг байгуулах юм байна, ингэж байж малчдынхаа орлогыг нэмэх юм байна, малынхаа тоо толгойг цөөрүүлэх юм байна гэж харж, хөрөнгө оруулалт татаж ажиллаж байгаа.</p><p><strong><span style="color: rgb(41, 105, 176);">-Сүүний кластер фермийн төсөлд малчид орлоо гэхэд банкны зээлийн дэмжлэг байдаг уу?</span></strong></p><p>-Нүүдэлчин Агар ферм “Хаан” банктай хамтарч ажилладаг. Хаан банкны гурван хувийн зээл рүү оруулахаар ХХААЯ болон Засгийн газар, Сангийн яаманд хүсэлт тавьсан. Яамдуудын хувьд ойлгож дэмжиж байгаа. Одоо банкны салбартай ойлголцох ажлыг эхлүүлээд явж байгаа. Саяхан Хаан банкны удирдлагууд манай суманд ажиллаж, фермийн үйл ажиллагааг хараад, дэмжинэ гэсэн хариу хэлээд явсан.</p><p>Манай аймаг “ХАА стратеги 24” гээд хөтөлбөр боловсруулсан. Энэ дагуу 27 сумаа хөгжлийн таван тойрог болгосон. Манай сум дөрөв дэх тойрог буюу МАА, Газар тариаланг хөгжүүлж байж хөгжинө. Засгийн газраас тариалангийн бүс нутаг гээд тогтоогоод өгчихсөн. <span class="twittersharelink">Хүссэн, хүсээгүй манайх газар тариалангийн бүс нутаг орж байна. Газар тариалангийн бүс нутагт малын тоо толгойг багасгах, тариалалтыг нэмэгдүүлэх, эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэх ёстой.</span></p><p>Засгийн газраас гаргасан бодлого шийдвэртэй, аймгаас гаргасан бодлого шийдвэр уялдаж, сүүний кластер төсөл, хорио цээр бүхий махны цогцолбор төсөл, “Харүмафүжи” хүний оролцоо багатай сүүлийн үеийн дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлсэн ферм баригдаж байгаа. Ийм зүйлийг харж, хооронд нь уяж хэрэгжүүлэхээр зорьж байна. </p><p>Бид малчид, иргэдэд мэдээлэл өгөх, хүргэх ажлаа дутуу хийсэн. Хажуугаар нь улстөржилт байгаа учраас ташаа мэдээлэл, хардлага их гарч байна. Манай суманд ерөнхийдөө найман жил АН дангаараа засаг барьсан. Энэ хугацаанд 2000 гаруй га газрыг гадны хүмүүст олгосон байдаг. </p><p>Өнөөдөр тэр ААН-үүд манай суманд нэг ч төгрөгийн татвар төлдөггүй. Найман жилийн өмнө засаг барьж байсан хүмүүс алсаа харж байсан бол өнөөдөр тийм шийдвэр гаргахгүй байлаа. </p><p>Гадны ААН-үүдэд ямар ч үр дүнгүй газар олгосон. Улаанбаатар хотод бүртгэлтэй учраас тэндээ л татвараа төлнө. Сумын төсөвт нэг ч төгрөгийн татаас өгөхгүй, ажиллах хүчээ ч авдаггүй. Өнөөдрийн бидний олгосон газрууд таван жилийн дараа Баянхангай сумыг эдийн засгийн хувьд хараат бус, чадавхитай сум болгоно. Үүний төлөө л хийсэн юм. </p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/төв аймаг" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">төв аймаг</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/эмэгтэйчүүд" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">эмэгтэйчүүд</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa&text=С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд устахаар байна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://www.test.peak.mn/news/sbayarmaa"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
(3) </h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776483039.6002"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
<div id="c84b66dc-9fa6-4b52-8a01-7eb07cef2d1c">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [139.5.219.57] ・ 2023.12.25</span>
<a onclick="addReply('c84b66dc-9fa6-4b52-8a01-7eb07cef2d1c')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Газар нутгаа л авъя чамаас Шагнал энэ тэрийн нэр чухал биш юм </p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="1214777e-f281-4e57-9ada-d6a3235e4584">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [103.57.92.217] ・ 2023.12.25</span>
<a onclick="addReply('1214777e-f281-4e57-9ada-d6a3235e4584')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Аав ээж нь айхтар улс байсан юм. Энэ охин чинь бас хичээж л байгаа. Амжилт шүү</p>
</div>
</article>
<hr>
</div><div id="479053ee-c463-4ec1-9642-b6c1588adc01">
<article class="uk-comment" tabindex="-1" role="comment">
<header class="uk-comment-header">
<p class="uk-margin-remove">
Зочин
<span class="uk-text-grey"> [103.57.94.131] ・ 2023.12.25</span>
<a onclick="addReply('479053ee-c463-4ec1-9642-b6c1588adc01')"
class="uk-float-right uk-margin-left uk-text-muted uk-text-decoration-none">Хариулах</a>
</p>
</header>
<div>
<div class="uk-comment-body">
<p>Худ гар</p>
</div>
</article>
<hr>
</div></div>
<script>
var foreign_key = '44059';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4319db3fbb8b64961e774f6b8afabf37abbe655d196d42699074760721d1d3a5f416bb396cc64b0308011a9cc2239e9a577d42e85c26c58f90ec6485f546d8b2');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4319db3fbb8b64961e774f6b8afabf37abbe655d196d42699074760721d1d3a5f416bb396cc64b0308011a9cc2239e9a577d42e85c26c58f90ec6485f546d8b2');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", '4319db3fbb8b64961e774f6b8afabf37abbe655d196d42699074760721d1d3a5f416bb396cc64b0308011a9cc2239e9a577d42e85c26c58f90ec6485f546d8b2');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://minipos.beez.mn/" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/ebb9e1b24581e03b1924a1091ad032c9.png" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/news10l39">
<img src="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35772dfd8cf03e264ef9f5ff48e3f391.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/5a6ce1ce-7876-40cd-8dcb-ffa552eda1d6/35772dfd8cf03e264ef9f5ff48e3f391.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/politics">
Улс төр </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/news10l39">
Л.Оюун-Эрдэнэ: Хөшигийн хөндийг хоёр дахь Улаанбаатар болгоно </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Л.Дэлгэрмаа </a> ・
08 сарын 24, 2021 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/solongos-emegteichuudiin-udur-tutmiin-aris-archilgaa">
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/dc2447329d166089bb2678bcfd9e8de0.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/dc2447329d166089bb2678bcfd9e8de0.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/solongos-emegteichuudiin-udur-tutmiin-aris-archilgaa">
Солонгос эмэгтэйчүүдийн өдөрт 20 минут зарцуулж арьсаа тольгор болгодог аргууд </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
04 сарын 22, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/gmisheel-tekhnologiig-iluu-olon-khund-khurteemjtei-khurgekhiin-tuld-uxui-dizaineruud-ajilladag">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/7ed45667440188c06db30d8d0e024c19.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/7ed45667440188c06db30d8d0e024c19.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/gmisheel-tekhnologiig-iluu-olon-khund-khurteemjtei-khurgekhiin-tuld-uxui-dizaineruud-ajilladag">
Г.Мишээл: Технологийг илүү олон хүнд, хүртээмжтэй хүргэхийн тулд UXUI дизайнерууд ажилладаг </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
11 сарын 06, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/dbudkhand-uxui-dizainii-salbart-asar-ikh-bolomj-bii">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/cc22f388aaa5cfc6182609d37c0bfa02.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/cc22f388aaa5cfc6182609d37c0bfa02.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/yariltslaga">
Ярилцлага </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/dbudkhand-uxui-dizainii-salbart-asar-ikh-bolomj-bii">
Д.Будханд: UXUI дизайны салбарт асар их боломж бий </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
10 сарын 31, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/khorgo-duuren-muumnii-uchir">
<img src="https://peak.mn/files/24cd719c-1e58-4e66-8459-cc937a49083b/370379db6d8d4083d8f901f2d5d53a4b.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/24cd719c-1e58-4e66-8459-cc937a49083b/370379db6d8d4083d8f901f2d5d53a4b.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/healthy">
Эрүүл мэнд </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/khorgo-duuren-muumnii-uchir">
Хорго дүүрэн мөөмний учир </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
П.Мөнгөнсор </a> ・
10 сарын 27, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nxzv";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => '4319db3fbb8b64961e774f6b8afabf37abbe655d196d42699074760721d1d3a5f416bb396cc64b0308011a9cc2239e9a577d42e85c26c58f90ec6485f546d8b2',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.MmUwM2I5MjgwYmRmMTNkZDk0ZGRmMmZlNjUwMTFkODg5YzQxNzBmNjMxM2NmZDI1NDFmZjg2YzZhMzdmNjQ2ZQWxV9D04Xubp3JigBvlzMFp/jH0KZ2oofBmV6WFDdT7',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1779075039',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.MGQ2N2FlZGU2MzNhZDQ3Nzg0ZGNiMWY1NTBjNjAzYzI2ZGNhMzNhNjA0NjkxMDVhZjI4NDRkZTcyNzNkOWE1ZLgS3XFSHof7FDm9OSx3fuB/btyIzCp8U947t30reBR7lXfwfoBgRWAHerq5Y8IqIHdb4hgY1aNuz1RXJvghlBI=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1779075039',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = '4319db3fbb8b64961e774f6b8afabf37abbe655d196d42699074760721d1d3a5f416bb396cc64b0308011a9cc2239e9a577d42e85c26c58f90ec6485f546d8b2'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.MmUwM2I5MjgwYmRmMTNkZDk0ZGRmMmZlNjUwMTFkODg5YzQxNzBmNjMxM2NmZDI1NDFmZjg2YzZhMzdmNjQ2ZQWxV9D04Xubp3JigBvlzMFp/jH0KZ2oofBmV6WFDdT7'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1779075039'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.MGQ2N2FlZGU2MzNhZDQ3Nzg0ZGNiMWY1NTBjNjAzYzI2ZGNhMzNhNjA0NjkxMDVhZjI4NDRkZTcyNzNkOWE1ZLgS3XFSHof7FDm9OSx3fuB/btyIzCp8U947t30reBR7lXfwfoBgRWAHerq5Y8IqIHdb4hgY1aNuz1RXJvghlBI='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1779075039'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд... | Peak News
С.Баярмаа: Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол Баянхангай сумын бэлчээр нутаг ойрын таван жилд устахаар байна
Төв аймгийн Баянхангай сумын Засаг дарга С.Баярмааг “Ярилцах танхим” буландаа урьж ярилцлаа. Түүнийг гадны компанид олон мянган га газар зарсан хэмээн сошиалд багагүй шүүмжилсэн бөгөөд энэ ямар учиртай шийдвэр байсан талаар болон цаг үеийн асуудлаар бид ярилцлаа.
-Баянхангай сумд цас их унажээ. Өвөлжилтийн нөхцөл байдал ямар байна вэ. Малчид зутруу байна уу. Энэ сэдвээс ярилцлагаа эхлэе?
-Өвөлжилт хүнд байна. Манай суманд 275 мал бүхий малчин иргэд байдаг. Мал тооллогоор 83 мянган мал тоологдсон. Өмнөх оны мөн үеэс 13 мянган толгой малаар буурсан үзүүлэлттэй байгаа. Зуны цагт ган, өвлийн цагт цас их унаж байна. Байгаль цаг уурын өөрчлөлтийн улмаас мал аж ахуй эрхлэхэд хүндрэлтэй боллоо.
Манай сумын хувьд тонн тэжээл сая төгрөг, ногоон тэжээл 15000, өвс 17000-18000 төгрөгийн үнэ ханштай байдаг. Нөгөө талдаа малчдын мал, махны үнэ хямд байна. Мал тооллогоор яваад малчдын ахуй байдалтай танилцахад ихэнх нь Арьс, шир ч үнэд хүрдэггүй, гуу жалганд хаягдаж байна. Малчдын ахуй амьдрал жилээс жилд муудаж байна. Орлого муу боллоо. Малын гаралтай бүтээгдэхүүний үнэ хамгийн доод түвшинд яваа учраас малчид цаашид амьдрахад бэрх болж байгааг нуух юун.
-Бэлчээрийн доройтлоос болж тулгамдаж байгаа асуудал юу байна?
-Цөлжилт, бэлчээрийн доройтол явагдаж байна. Манай сум 100733 га газар нутагтай. Үүнээс бэлчээр нь 54 мянган га байдаг юм. Гэтэл
Цаашдаа малын тоо толгойг цөөрүүлж, чанаржуулахгүй бол ойрын таван жил, цаашлаад 10 жилд мал аж ахуйн салбар хүнд болохоор байгаа. Боломж байдаг бол эрчимжсэн мал аж ахуйг хослуулж, малынхаа үүлдэр угсааг анхаараач гэх саналыг тавьж байна, бид.
Энэ жилээс манай сум “Мянгат малчин” цол тэмдгийг олгохгүй. “Аймгийн аварга” цолыг бол олгоно.
Ингэхдээ малын үүлдэр, угсаа чанарыг сайжруулсан малчин өрхөд шагналыг олгоно. Малын тоог бол харгалзаж үзэхгүй.
-Хөрш зэргэлдээ аймаг, сум руугаа оторлож байна уу. Эсрэгээр танай сумын газар нутагт отроор ирсэн малчин өрхийн байдал ямар байна?
-Манай суманд одоогоор гадны малчин айл ирээгүй. Манайхаас Хэнтий, Дорнод руу таван өрхийн 2800 орчим мал отроор явсан байна.
-Хэд хоногийн өмнө аймгаас төсөвлөж өгсөн мөнгөө сум орон нутагтаа хэрхэн яаж зарцуулахаа эцэслэж батлах шиг боллоо. Энэ жил хийгээд ирэх онд орон нутагтаа ямар ажил хийж, Сум хөгжүүлэх сангийн хөрөнгөө яаж захиран зарцуулахаар төлөвлөв. Онцлох ямар ажил хийгдэхээр яригдаж байна вэ?
-2023 оны тухайд манайх хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалттай ААН-үүдийг татаж, үйл ажиллагаа эхлүүлж байгаа гэдгээрээ бусад 27 сумаасаа онцлогтой байгаа. Сумандаа 16.8 тэрбум орчим төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг татаж, бүтээн байгуулалтын ажил эхлүүлсэн. 2024 оны хоёрдугаар улирал гэхэд эхнээсээ ашиглалтад орно.
Улс, аймгаас төсөв харж суухгүйгээр хувийн хэвшлийн салбарын хүмүүсийг сумандаа авчрах, бизнес хийх боломжоор нь хангах чиглэлээр ажилласан. Ирэх жил ч үргэлжлүүлэхээр төлөвлөж байна. Аймгаас төсвийн таван байгууллагын нийт урсгал зардалд тэрбум 500 орчим сая төгрөгийг төсөвлөсөн.
Орон нутгийн хөгжлийн санд 180 сая төгрөг хуваарилагдлаа. Энэ жил УИХ-аар өрөөсгөл төсөв батлагдсан гэж харж байгаа.
Хүн амын тоо, газар нутгийн хэмжээ, ашигт малтмал олборлосон, хайгуулын тусгай зөвшөөрөл эзэмшиж буй байдлаар нь итгэлцүүрээр хуваарилалт хийж байгаа нь ургуулдаг буюу газар тариалангийн баялагтай сумдын хуваарилалт тэгш бус байна. Хэтэрхий доогуур байна.
Мэдээж, байгалийн баялагаа ухуулж буй орон нутаг ашиг хүртэх ёстой, тэр нь зөв. Манай аймгийн 27 сумаас Орон нутгийн хөгжлийн санд хамгийн бага төсөв авсан нь манай сум. Хамгийн ихдээ 2.9 тэрбум төгрөгийн төсвийг авч байна.
Энэ хоёрын хооронд тэнгэр газар шиг зөрүүтэй. 180 сая төгрөгөө ирэх онд юунд хүргэх вэ гэдэгт саналаа авч, төлөвлөсөн. Гэтэл санал аваагүй, хийх шаардлагатай асар олон бэрхшээл, шийдэх асуудлууд байдаг.
. Цаашдаа УИХ-д байгаа төсөв баталж байгаа хүмүүс анхаараасай.
-Хавар газар тариалан эхэлнэ. Газар тариалан эрхлэгчдийг дэмжих чиглэлд төрийн бодлого яаж явж байна вэ. Танай иргэдийн зүгээс ямар санал, санаачилга гаргав?
-Манай суманд атрын сангийн аж ахуй 1977 онд байгуулагдсан. Уг нь атар газрыг эзэмшдэг анхны сумдын нэг атал 1990 онд САА дампуурсан. Яг одоогийн байдлаар манай суманд техник байхгүй болчихсон. Бүх 27000 га тариалангийн талбайтай боловч 4200 га газар л ашиглагддаг.
Нөгөө талд бүх талбай малчдын бэлчээр болсон. Малын тоо ихэссэн, малчид тариаланчдын хооронд зөрчилдөөн бий болчихсон. Газраа хагаллаа, гадны хүнд тариалангийн газраа эзэмшүүллээ гэсэн маргаан их байдаг.
Ер нь байгалиасаа ургадаг ургамал ургахаа больж байна. Жил ирэх тусам багасч байгаа учраас хүссэн хүсээгүй ургуулдаг салбараа хөгжүүлэх ёстой юм байна гэсэн үүднээс сумын ИТХ-аас малчдын бүлэгт газар олгож эхэлсэн.
Манайх малчдын 10 бүлэгтэй. Нэг бүлэгт 12-13 өрх бий. Тэдэнд эхний ээлжинд 50 га газар олгож үзэж байгаа. Малчид өөрсдөө газар тариалангийн салбар руу орсноор ургахгүй бэлчээр харж сууснаас ургуулдаг тариалангийн талбайд тариалан эрхлүүлж үзэхээр нийтдээ 300 га газрыг малчдын бүлгүүдэд хуваарилсан. Мөн төмс, хүнсний ногоо тариалах зориулалтаар иргэдэд газар олгохоор төлөвлөсөн. Атар газар мөртлөө тариалангийн талбайгаасаа хүртэх ёстой ашиг шимээ хүртэж чадахгүй байгаа.
Дандаа л Улаанбаатараас нарийн ногоогоо худалдан авч байна. Яагаад бусад сум шигээ хүнсний ногоо тариалж болдоггүй юм.
Энэ үүднээс газрыг нь шийдэж өгье, чадах нь чадаг, чадахгүй нь болиг. Хөдөлгөөнд оруулахгүй бол газраа хав дараад байвал нэг л мэдэхэд өөр хүний эзэмшилд очихыг үгүйсгэхгүй. Тиймээс анх удаа 50 га газрыг хүнсний ногоо тариалалтын чиглэлээр олгосон. Ойрын таван жилд иргэд ургуулсан хүнсний ногоо, газар тариалангийнхаа үр шимийг хүртэж, өөр төвшинд очих байх гэж харж байна.
-Баянхангай сумын Засаг дарга баруун солгойгүй газар зарж байна гэсэн мэдээлэл нийгмийн сүлжээнд гарсан. Тийм учраас тодруулъя гэж зорьж ирлээ. Ямар зорилгоор газар олгосон юм бэ?
-Сайны хажуугаар саар гэгчээр ийм асуудал үүссэн нь үнэн. Хорио цээр бүхий махны үйлдвэрийг манай суманд хэрэгжүүлэх боломжтой байна гээд төсөл санаачлагч, хэрэгжүүлэгч нар нь анх зургадугаар сард ирж уулзсан. Бид гэнэт сумын ИТХ-аар хэлэлцсэн юм биш. Тавдугаар сараас хойш багийн ИТХ, малчдын зөвлөгөөн, суманд үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа ААН, ажилгүй хүмүүс, банкны салбарынхныг оролцуулан танилцуулга хийсэн.
Ямар үр өгөөжтэй төсөл вэ, хэнд хэрэгтэй юм бэ гэдэг төслийн танилцуулгыг 3-4 удаа хийж байж, хагас жилийн хурлаар оруулан 1100 га газрыг газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд тусгаж өгсөн.
Зургадугаар сараас арванхоёрдугаар сар хүртэлх хагас жилийн хугацаанд Засаг даргын захирамж гаргаад өгвөл өгөх хугацаа хангалттай болсон. Гэхдээ яараагүй. Энэ хугацаанд эсэргүүцсэн хүмүүсийн төлөөлөлтэй уулзаж, тавьж буй шаардлагыг нь сонсож, боломжтой бол шийдье гэсэн үүднээс ажилласан.
Ингээд лхагва гарагийн хурлаар 1100 га газрыг 500 га газар болгон бууруулж, газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд оруулж өглөө. Яг одоогоор эцсийн шийдвэр гаргаж, олгосон асуудал байхгүй.
Засаг дарга хуулийн хүрээнд хууль хэрэгжүүлэх гэж ажиллаж байгаа. Хууль бус зүйл хийснийг шалгаж тогтоодог газар нь тогтоовол хариуцлага хүлээгээд явах нь тодорхой. Хуульд нийцүүлж ажиллах тангараг өргөсөн Төрийн албан хаагч учраас хуулийн дагуу л ажиллаж байгаа.
Хардаж байгаа бол намайг шалгуулж болно. Би айхгүй. Харин ч шалгуулмаар санагдаж байгаа.
Би бас нутаг усандаа төрж өссөн, миний аав ээж малын эмч нар байсан. Нэр, төртэй хүний хүүхэд.
Баянхангай сум яагаад нэрээ гаргаж болохгүй юм бэ. Монгол Улсад анхны гэсэн үйлдвэр яагаад манай суманд баригдаж болохгүй байгаа юм. Том зүйл харж ажилладаг, манай баг ч дэмждэг. Энэ чинь миний шийдвэр ч биш Монгол Улсын Засгийн газрын “Алсын хараа-2050” хөтөлбөрийн хүрээнд хийгдэж буй том ажил. Дан ганц манай сумын ч бус Монгол Улсын хөгжилд хувь нэмэртэй том төсөл шүү дээ.
-Жишиг фермийн аж ахуйгаар сая орж танилцсан. Ингэхэд татвар нь сумандаа үлдэнэ, нийгмийн хариуцлагын гэрээ байгуулна. Газраа хэдэн тэрбумаар өгсөн асуудал биш юм гэж ярьж байсан. Энэ фермүүд ингэж ажиллана, нийгмийн хариуцлагын хүрээнд ийм ажил хийнэ, ЗДТГ-ын зүгээс ийм асуудал ярих юм гэдэг талаар тайлбар өгөөч?
-Хэсэг хүмүүсийн эсэргүүцэж буй махны үйлдвэрийн төсөл бол Монгол Улсын Засгийн газраас хэрэгжүүлэх төсөл хөтөлбөрийн жагсаалтад орсон ажил.
Энэ ажлыг хийлгэхэд сумын эдийн засгийн татварын орлогын бааз суурь 10 дахин нэмэгдэнэ. 400-450 сая төгрөгөөр татварын орлогын бааз суурь нэмэгдэнэ. Түүнчлэн, хамгийн багадаа 260 ажлын байр бий болно. Манай сум 1600 хүн амтай атлаа үйлдвэрт ажиллах 260 хүн байхгүй учраас зарим хүмүүс гадна дотноос ирнэ. Хүн ам нэмэгдэнэ.
Энэ хэрээр банкны систем, үйлдвэрлэл үйлчилгээний салбарын орлого, өрхийн амьжиргаанд нөлөөнө. Одоо сум өөрөө орлогоо ол, тэрийгээ өөрөө захирал зарцуул гэдэг бодлогыг барих болсон. Бүх татвар аймаг руу өмнө нь явдаг байсан бол одоо сумандаа шингэдэг болсон. Тэгэхээр махны үйлдвэр баригдлаа гэхэд хэдэн тэрбумаар үнэлэгдэх татвар нь суманд орж байх ёстой. Та бид хоёрын орж танилцсан сүүний ферм мөн адил.
Зургаан тэрбум төгрөгөөр баригдлаа гэхэд түүний 0.2 хувь нь татвар хэлбэрээр сумандаа шингэнэ. Манай сум одоогийн байдлаар 143 сая төгрөгийн орлого тасарчихсан байгаа.
Цалингаа тавьж чадахгүй, шатахуунаа хаалгачихсан, цахилгаан, түлш халаалтныхаа зардлыг өгч чадахгүй, зогсчихсон байна. Дараа, дараагийн он жилүүдэд ийм байдал битгий үүсээсэй, илүү чадавхтай, асуудлаа шийдэх бүрэн чадамжтай болгож хөгжүүлэхийн төлөө газраа зарах биш, ашигтайгаар ажиллуулах, эзэмшүүлэх, орон нутагт хэрэгтэй, иргэдэд өгөөжтэй байдлаар хийхийг зорьж байгаа. Махны үйлдвэр баригдсанаас энэ компани ганцаараа ашиг олохгүй, малчидтай нийлж орлого олно.
-Малчид малаа нядлаад хадгалах бус, махны үйлдвэрт өгдөг болно гэсэн үг үү?
-Тийм. Эргээд энэ махаа дэлхийд, экспортод гаргая л даа. Арабын баячууд монгол малын мах идэхийг хүслээ ч, өвчтэй гээд авахгүй байна. Бид эрүүл гэдгээ нотлоод гадагшаа гаргахад малчдын мах үнэд хүрнэ. Үүнийг л зорьж байгаа юм.
Антибиотик, вакцины үлдэгдэлтэй, хэзээ тарьсан нь тодорхойгүй малын махны асуудал тулгамдаж байгаа. Бүх малчид өөрсдөө малын эмч болчихсон. Манайх хоёр малын эмнэлэгтэй боловч, малчдад хүрч ажиллаж чадахгүй байна.
Малчид дор бүрнээ дураараа антибиотик хэрэглэдгээс малын өвчин нэмэгдэх хандлагатай болсон. Баянхангай сумын малчид махныхаа үйлдвэртэй нийлээд эрүүл бүс болчихвол малчид Эмээлт дээр 250 мянган төгрөгт л малаа өгье гээд гуйх биш гадагшаа гарна гэдгийг ойлгох ёстой.
Махны үйлдвэр зөвхөн ганц мах нядлаад экспортод гаргахаас гадна малчидтай хамтраад бизнес хийе гэж байгаа юм.
Өөрөөр хэлбэл, малаас гарч буй дайвар бүтээгдэхүүнийг дахин боловсруулах жижиг цехүүд байгуулна аа. Тэрийг танай сумын малчин хоршоод хариуцаад яваач гэж байгаа юм. Хож, хож гэсэн зарчмаар явах боломж байна шүү дээ.
Жижиг цехийг манай малчдын 12 хоршоо хуваагаад авчихвал орлого хэр их нэмэгдэх билээ. Малчдынхаа орлогыг яаж нэмэх вэ гэдэг л миний хамгийн гол санаа зовоосон асуудал болсон. Цаашлаад бүх малаа чиптэй болгох ээмэгжүүлэх шаардлага ч бий.
-Бэлчээрийн хомсдол ганц танай суманд биш, улс даяар асуудал болж байна. Засгийн газрын 50, 100 хөтөлбөрөөр цаашдаа эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэх чиглэлд анхааръя гэж байгаа. Үүнийг танай сум олж хараад 10 айлын кластер сүүний ферм байгуулах төслийг өөрийн орон нутагтаа хэрэгжүүлж байгаа нь сайн жишиг. Бусад сум орон нутгийн удирдлагад санаа өгөх үүднээс энэ төслийг яаж хэрэгжүүлж байгаа талаараа туршлага хуваалцаач?
-Манай аймгийн 27 сумын гуравт нь кластер сүүний төсөл хэрэгжиж байгаа. Үүнийг малчдад аль болох ойлгуулах хэрэгтэй байгаа юм. Малчдыг урьдчилгаа 80 сая төгрөг өгөөд сүүний ферм рүү орооч гэхэд мөнгөө тоолоод ирэх малчин ховор байна. Тиймээс аймаг, орон нутгийн төсвөөс тодорхой хөнгөлөлт эдлүүлэх, сүүний танк дээр нь дэмжлэг үзүүлэх ч гэх юмуу ийм байдлаар дэмжээд өгвөл орж ирэх шинэ үеийн залуус байна. Зарим настай малчид үр хүүхдээ оруулъя гэж талархан хүлээн авч ирж байна.
Манай сум “Эко натур” гээд бэлчээрийн доройтлыг судалдаг компаниар 2022 онд бэлчээрийн даацын судалгаа хийлгэсэн юм. Ингэхэд харамсалтай дүн сонссон.
Мэргэжлийн байгууллагын зөвлөмжөөр сумын долоон цэгт үнэлгээ хийлгэхэд 2-3 дугаар хөрсний үе хүртлээ цөлжилт явагдсан байна гэсэн дүн гарсан. Өмнө нь 20 гаруй төрлийн ургамал ургадаг байсан бол одоо хоёр, гуравхан нэр төрлийн ургамал ургадаг болсон байна. Яаралтай арга хэмжээ авахгүй бол таван жилдээ бэлчээр устана.
Нэгэнт цөлжсөн бэлчээр сэргэхэд маш олон жилийн хугацаа шаарддаг. Тэнд ямар ч мал бэлчээрлүүлэхгүй хашиж хамгаалж байж олон жилийн дараа сэргэнэ.
Бэлчээр байхгүй бол мал байхгүй, мал байхгүй бол малчин байхгүй. Ийм л дүр зураг харагдаж байна гэсэн дүгнэлт сонссон хүний хувьд дараагийн шийдэл ямар байх вэ гэдэг үүднээс эрчимжсэн мал аж ахуй, махны үйлдвэрүүдийг байгуулах юм байна, ингэж байж малчдынхаа орлогыг нэмэх юм байна, малынхаа тоо толгойг цөөрүүлэх юм байна гэж харж, хөрөнгө оруулалт татаж ажиллаж байгаа.
-Сүүний кластер фермийн төсөлд малчид орлоо гэхэд банкны зээлийн дэмжлэг байдаг уу?
-Нүүдэлчин Агар ферм “Хаан” банктай хамтарч ажилладаг. Хаан банкны гурван хувийн зээл рүү оруулахаар ХХААЯ болон Засгийн газар, Сангийн яаманд хүсэлт тавьсан. Яамдуудын хувьд ойлгож дэмжиж байгаа. Одоо банкны салбартай ойлголцох ажлыг эхлүүлээд явж байгаа. Саяхан Хаан банкны удирдлагууд манай суманд ажиллаж, фермийн үйл ажиллагааг хараад, дэмжинэ гэсэн хариу хэлээд явсан.
Манай аймаг “ХАА стратеги 24” гээд хөтөлбөр боловсруулсан. Энэ дагуу 27 сумаа хөгжлийн таван тойрог болгосон. Манай сум дөрөв дэх тойрог буюу МАА, Газар тариаланг хөгжүүлж байж хөгжинө. Засгийн газраас тариалангийн бүс нутаг гээд тогтоогоод өгчихсөн.
Засгийн газраас гаргасан бодлого шийдвэртэй, аймгаас гаргасан бодлого шийдвэр уялдаж, сүүний кластер төсөл, хорио цээр бүхий махны цогцолбор төсөл, “Харүмафүжи” хүний оролцоо багатай сүүлийн үеийн дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлсэн ферм баригдаж байгаа. Ийм зүйлийг харж, хооронд нь уяж хэрэгжүүлэхээр зорьж байна.
Бид малчид, иргэдэд мэдээлэл өгөх, хүргэх ажлаа дутуу хийсэн. Хажуугаар нь улстөржилт байгаа учраас ташаа мэдээлэл, хардлага их гарч байна. Манай суманд ерөнхийдөө найман жил АН дангаараа засаг барьсан. Энэ хугацаанд 2000 гаруй га газрыг гадны хүмүүст олгосон байдаг.
Өнөөдөр тэр ААН-үүд манай суманд нэг ч төгрөгийн татвар төлдөггүй. Найман жилийн өмнө засаг барьж байсан хүмүүс алсаа харж байсан бол өнөөдөр тийм шийдвэр гаргахгүй байлаа.
Гадны ААН-үүдэд ямар ч үр дүнгүй газар олгосон. Улаанбаатар хотод бүртгэлтэй учраас тэндээ л татвараа төлнө. Сумын төсөвт нэг ч төгрөгийн татаас өгөхгүй, ажиллах хүчээ ч авдаггүй. Өнөөдрийн бидний олгосон газрууд таван жилийн дараа Баянхангай сумыг эдийн засгийн хувьд хараат бус, чадавхитай сум болгоно. Үүний төлөө л хийсэн юм.
Peak.mn
Сэтгэгдэл бичих (3)
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.
Зочин [139.5.219.57] ・ 2023.12.25 Хариулах
Газар нутгаа л авъя чамаас Шагнал энэ тэрийн нэр чухал биш юм
Зочин [103.57.92.217] ・ 2023.12.25 Хариулах
Аав ээж нь айхтар улс байсан юм. Энэ охин чинь бас хичээж л байгаа. Амжилт шүү
Зочин [103.57.94.131] ・ 2023.12.25 Хариулах
Худ гар
Санал болгох
1 Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио
2 ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү?
3 Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь
4 Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо
5 Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай