Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_core_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_core_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/persistent/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\I18n\I18n::translators() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 80
Cake\I18n\I18n::getTranslator() - CORE/src/I18n/I18n.php, line 204
__d - CORE/src/I18n/functions.php, line 89
Cake\Controller\Component\AuthComponent::_setDefaults() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 504
Cake\Controller\Component\AuthComponent::identify() - CORE/src/Controller/Component/AuthComponent.php, line 822
CakeDC\Users\Controller\Component\RememberMeComponent::beforeFilter() - ROOT/vendor/cakedc/users/src/Controller/Component/RememberMeComponent.php, line 145
Cake\Event\EventManager::_callListener() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 351
Cake\Event\EventManager::dispatch() - CORE/src/Event/EventManager.php, line 328
Cake\Controller\Controller::dispatchEvent() - CORE/src/Event/EventDispatcherTrait.php, line 112
Cake\Controller\Controller::startupProcess() - CORE/src/Controller/Controller.php, line 673
Cake\Http\ActionDispatcher::_invoke() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 115
Cake\Http\ActionDispatcher::dispatch() - CORE/src/Http/ActionDispatcher.php, line 94
Cake\Http\BaseApplication::__invoke() - CORE/src/Http/BaseApplication.php, line 256
Cake\Http\Runner::__invoke() - CORE/src/Http/Runner.php, line 65 Warning (512)CORE/src/Cache/Cache.php , line 178 ]Code Context $registry -> set ( $name , new NullEngine ()); trigger_error ( $e -> getMessage (), E_USER_WARNING ); $name = '_cake_model_'
$registry = object(Cake\Cache\CacheRegistry) {
'_loaded' => [
(int) 0 => '_cake_core_',
(int) 1 => '_cake_model_'
]
}
$config = [
'className' => 'Cake\Cache\Engine\ApcuEngine',
'prefix' => 'myapp_cake_model_',
'path' => '/home/peakmn/new.peak.mn/tmp/cache/models/',
'serialize' => true,
'duration' => '+2 minutes',
'url' => null
]
$e = object(RuntimeException) {
[protected] message => 'Cache engine Cake\Cache\Engine\ApcuEngine is not properly configured.'
[protected] code => (int) 0
[protected] file => '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Cache/CacheRegistry.php'
[protected] line => (int) 92
} Cake\Cache\Cache::_buildEngine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 178
Cake\Cache\Cache::engine() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 236
Cake\Cache\Cache::read() - CORE/src/Cache/Cache.php, line 378
Cake\Database\Schema\CachedCollection::describe() - CORE/src/Database/Schema/CachedCollection.php, line 55
Cake\ORM\Table::getSchema() - CORE/src/ORM/Table.php, line 566
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::_fields() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 385
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::setupFieldAssociations() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 75
Batu\Version\Model\Behavior\VersionBehavior::initialize() - ROOT/plugins/Batu/Version/src/Model/Behavior/VersionBehavior.php, line 59
Cake\ORM\Behavior::__construct() - CORE/src/ORM/Behavior.php, line 165
Cake\ORM\BehaviorRegistry::_create() - CORE/src/ORM/BehaviorRegistry.php, line 147
Cake\Core\ObjectRegistry::load() - CORE/src/Core/ObjectRegistry.php, line 96
Cake\ORM\Table::addBehavior() - CORE/src/ORM/Table.php, line 878
App\Model\Table\ArticlesTable::initialize() - APP/Model/Table/ArticlesTable.php, line 40
Cake\ORM\Table::__construct() - CORE/src/ORM/Table.php, line 299
Cake\ORM\Locator\TableLocator::_create() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 293
Cake\ORM\Locator\TableLocator::get() - CORE/src/ORM/Locator/TableLocator.php, line 249 Warning (512)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 53 ]Code Context if ( Configure :: read ( 'debug' )) { trigger_error ( $message , E_USER_WARNING ); } else { $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Манай улсын агаарын дундаж температур сүүлийн 80 жилийн хугацаанд 2.4 хэмээр нэмэгдсэн нь дэлхийн дулаарлын хурдтай харьцуулахад 2 дахин их байгааг илтгэнэ. Уур амьсгалын өөрчлөлт улс оронд байгаль орчин, нийгэм, эдийн засагт харилцан адилгүй..." />
<meta name="keywords"
content="уур амьсгалын өөрчлөлт, байгаль орчин ба жендер" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Манай улсын агаарын дундаж температур сүүлийн 80 жилийн хугацаанд 2.4 хэмээр нэмэгдсэн нь дэлхийн дулаарлын хурдтай харьцуулахад 2 дахин их байгааг илтгэнэ. Уур амьсгалын өөрчлөлт улс оронд байгаль орчин, нийгэм, эдийн засагт харилцан адилгүй..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/0b6bb571-e1cb-4500-abb4-ce8be4a6d509/cb49c600a84dece7420c447841797e22.jpg" />
<meta property="og:title"
content="П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/0b6bb571-e1cb-4500-abb4-ce8be4a6d509/cb49c600a84dece7420c447841797e22.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Манай улсын агаарын дундаж температур сүүлийн 80 жилийн хугацаанд 2.4 хэмээр нэмэгдсэн нь дэлхийн дулаарлын хурдтай харьцуулахад 2 дахин их байгааг илтгэнэ. Уур амьсгалын өөрчлөлт улс оронд байгаль орчин, нийгэм, эдийн засагт харилцан адилгүй..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/khasherdene%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/c26ea997343f2c775d517ce26d18bc6b.jpg">
</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/khasherdene%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Пүрэвсүрэн Хаш-Эрдэнэ</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">03 сарын 20, 2026</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna&text=П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/0b6bb571-e1cb-4500-abb4-ce8be4a6d509/cb49c600a84dece7420c447841797e22_progressive.jpg" class="progressive-image blurred lightbox-exclude" data-large="https://peak.mn/files/0b6bb571-e1cb-4500-abb4-ce8be4a6d509/cb49c600a84dece7420c447841797e22.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><em>Манай улсын агаарын дундаж температур сүүлийн 80 жилийн хугацаанд 2.4 хэмээр нэмэгдсэн нь дэлхийн дулаарлын хурдтай харьцуулахад 2 дахин их байгааг илтгэнэ. Уур амьсгалын өөрчлөлт улс оронд байгаль орчин, нийгэм, эдийн засагт харилцан адилгүй нөлөө үзүүлэхийн зэрэгцээ эрэгтэй, эмэгтэй хүний эрүүл мэнд, амьдралын чанарт ч ихэнхдээ ялгамжтайгаар нөлөөлж буйг судалгаа харуулжээ. </em></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><em>Энэ талаар МУИС-ийн Жендэр судлалын төвийн эрдэмтэн нарийн бичиг, доктор П.Түмэнгэрэлтэй жендэр, уур амьсгалын өөрчлөлт, сэтгэл зүйн харилцан хамаарлын талаар ярилцлаа.</em></span></p></blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"> </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Ярилцлагынхаа эхэнд та манай уншигчдад жендэрийн талаарх нийтлэг тохиолддог алдаатай ойлголтод зөв хариулт өгөх хэрэгтэй байх. Жендэрийн тухай ойлголтыг эмэгтэйчүүдийн эрхтэй андуурах нь элбэг. Тэгэхээр жендэрийн ойлголт, түүний судлагдахуун, орчин үеийн чиг хандлагын талаар мэдээлэл өгөхгүй юу?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Тийм ээ, жендэр гэдэг ойлголтыг зөвхөн эмэгтэйчүүдийн эрхтэй холбон ойлгох нь түгээмэл. Учир нь энэхүү нэр томъёо анх нэвтрэхдээ олон нийтийн дунд зөвхөн эмэгтэйчүүдийн асуудлын тухай мэтээр танигдсантай холбоотой. Үнэндээ жендэр гэдэг эмэгтэй, эрэгтэй бүх насны хүний нийгэмд хүлээдэг үүрэг, хүлээлт, боломж, эрхийн харилцааг судалдаг өргөн хүрээний ойлголт юм. Жендэр судлал нийгэмд тогтсон хэвшмэл ойлголт, эрх мэдлийн бүтэц, нийгмийн хуваарилалт, хүлээлт нь эмэгтэй, эрэгтэй хүмүүсийн амьдралд хэрхэн нөлөөлж байгааг судалдаг салбар юм. Орчин үеийн жендэрийн судалгаанд зөвхөн эмэгтэйчүүдийн асуудлыг бус, эрэгтэйчүүдийн нийгмийн үүрэг, эрүүл мэнд, сэтгэл зүй, нийгмийн дарамт зэрэг асуудлыг мөн авч үздэг болсон. Иймээс жендэрийн судалгаа нь эмэгтэй, эрэгтэй хүний аль алиных нь сайн сайхан байдлыг хангах, тэгш боломжийг бүрдүүлэхэд чиглэдэг салбар юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Манай орон эрс тэс уур амьсгалтай. Сүүлийн жилүүдэд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдсэн сөрөг нөлөөллүүд болох хэт халалт, үер ус, шороон шуурга гэх мэт үзэгдлийн давтамж, эрчим нэмэгдсэн байдаг. Энэхүү нөлөөлөл нь жендэрийн тэгш бус байдалд ч эерэг болон сөргөөр нөлөөлж байна гэж үзэж байгаа шүү дээ? </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Энэ асуултад хариулахын тулд эхлээд хэдэн зүйлийг дурьдах ёстой. Мөн Монгол орны уур амьсгалын өөрчлөлт, жендэрийн тэгш байдлын харилцаанд холбогдох тодорхой тоо баримт, судалгааг ашиглан илүү академик хүрээнд тайлбар хийх хэрэгтэй болов уу. Нэгдүгээрт, манай улс уур амьсгалын өөрчлөлтөд туйлын өртөмтгий орон. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p class="blockquote" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Сүүлийн 80 жилийн хугацаанд монгол орны агаарын дундаж температур 2.4 хэмээр нэмэгдсэн бөгөөд энэ нь дэлхийн дунджаас хамаагүй хурдтай өсөж буй үзүүлэлт. Үүнээс болж 832 гол нуур бүрэн ширгэж, цөлжилт газар нутгийн 76 хувийг эзэлж байгаа гэсэн тоо баримт байдаг. Мөн ган, зуд, усны хомсдол гэх мэт эрс тэс үзэгдлүүдийн давтамж нэмэгдэж энэ нь хүмүүсийн амьдралд сөргөөр нөлөөлж байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Жишээ нь 2024 онд болсон “зуд” нь нийт малыг 7.1 сая толгой хорогдуулж, олон өрх айл санхүүгийн хүндрэл болон сэтгэл зүйн асуудалд орсон. </span><span style="font-size: 18px;">Байгалийн гамшигт үзэгдлүүд нь малчдын амьжиргаанд төдийгүй, хөдөө‑суурин бүсийн залуус, эмзэг бүлгийн иргэдэд хүчтэй дарамт үүсгэж байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Хоёрдугаарт, уур амьсгалын өөрчлөлт нь жендэрийн тэгш байдалд сөрөг нөлөө үзүүлдэг. Судалгаагаар Монгол Улсад уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөний хүрээнд эмэгтэйчүүд ба эрэгтэйчүүд экологийн болон гамшгийн эрсдэлд харилцан өөрөөр өртдөг гэдгийг тодорхойлсон мэдээлэл бий. (Монголын Үндэсний Статистикийн газартай хамтарсан Gender and Environment Survey). Ингэснээр эмэгтэйчүүд, эрэгтэйчүүдийн “Байгаль орчны гамшигт үзэгдлээс үүдэх нийгэм‑эдийн засгийн үр дагаврын ялгаа”, гэр бүл, малчид, ажил эрхлэлтийн хэв маяг, тэдний орлого, хандлага, эрүүл мэндийн эрсдэл зэрэг талуудыг судалсан. Судалгааны үр дүнг харахад эмэгтэй хүмүүсийн хувьд аж ахуй, гэр бүлийн болон нийгмийн халамжийн үүрэг ихтэй, байгалийн гамшиг, усны хомсдлын үед “үнэгүй” хөдөлмөр, гэр бүлийн үүрэгт өртөмтгий хэвээр байдаг, эмзэг бүлэг болох өрх толгойлсон эмэгтэй хөдөө‑суурин өрхүүд илүү санхүүгийн дарамт, орлогын алдагдалд өртөмтгий байдаг гэсэн үр дүн гарсан ю билээ. Мөн НҮБ‑ын олон улсын мэдээллээр байгалийн гамшиг (жишээ нь үер, ган, зуд‑ын дараах шилжилт) дагаж зугтаж байгаа хүмүүсийн 80 хувиас илүү нь эмэгтэйчүүд, охид байдаг гэж дүгнэсэн байна. </span></p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Түүнчлэн, эмэгтэйчүүд гэр бүл, гэрийн ажлыг голлон хариуцдаг учир ус, хоол хүнсний нөөц багасах үед илүү их ачаалалтай тулгардгийг олон улсын судалгаа харуулдаг. Нөгөө талаас, уур амьсгалын өөрчлөлт болох байгалийн гамшиг, зуд болох үед эрэгтэйчүүд мал аж ахуйтай хамаарал их тул санхүүгийн эрсдэлтэй шууд тулгардаг. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Жишээлбэл, мал хорогдолын дараа олон эрэгтэй малчид сэтгэл гутралд орж архи, согтууруулах ундаа хэрэглэх нь ихсэх, хот суурин, нийслэл хот рүү нүүх, шинэ байршилд өмнө нь эрхэлж байгаагүй ажил хийх нь элбэг. Үүнээс үзвэл уур амьсгалын өөрчлөлт нь эмэгтэй, эрэгтэй хүмүүсийн амьдралд ялгаатай сөрөг үр дагавар авчирч байна.</span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);">Байгалийн гамшиг сэтгэлзүй болон шийдвэр гаргалтад нөлөөлж байна</span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөлөл хүний эрүүл мэнд, тэр дундаа сэтгэл зүйд нөлөө үзүүлдэг талаар ярьлаа. Энэ талаар дэлгэрүүлэхгүй юу?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Тийм ээ, уур амьсгалын өөрчлөлт нь хүний эрүүл мэнд, тэр дундаа сэтгэл зүйд бодитой нөлөөлдөг гэдгийг олон улсын судалгаа, шинжлэх ухааны материалыг харахад баттай харагддаг. Та бидний мэдэж буйгаар, манай орон эрс тэс уур амьсгалтай бөгөөд сүүлийн жилүүдэд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдсэн зуны улиралд хэт халах, гэнэт их хэмжээний хур тундас орж үер буух, өвлийн улиралд зуд болох, хавар шороон шуурга шуурах давтамж эрчимтэй нэмэгдэж байна. Эдгээр нь хүний эрүүл мэнд, тэр дундаа сэтгэл зүйд шууд болон шууд бус нөлөө үзүүлдэг. Судалгаагаар байгалийн гамшгийн туршлага нь стресс, түгшүүр, депресс үүсгэж болдог ба урт хугацааны хэт халуун, ган, зуд нь анхаарал сулрах, ядаргаа, сэтгэлзүйн дарамт үүсгэдэг болохыг тогтоосон байдаг (Cambridge Univ., 2025). Энэхүү нөхцөл нь жендэрийн тэгш бус байдалд ялгаатай нөлөө үзүүлдэг. Эмэгтэйчүүд гэр ахуй, асрахуйн үүрэг ихтэй учир ямар ч гамшгийн үед илүү их дарамт, ачаалал, стресс, санхүүгийн эрсдэлд өртдөг бол эрэгтэйчүүд мал аж аху болон бусад ажил эрхлэлтийн ачааллаас үүдэлтэй эрсдэлд илүү өртөмтгий байдаг байна (UN Women Mongolia, 2024). Иймээс уур амьсгалын өөрчлөлтийн хариу арга хэмжээ болон жендэрийн тэгш байдлыг хангах бодлого, шийдэл нь эмэгтэй, эрэгтэй гэлтгүй бүх хүмүүсийн эрүүл мэнд, нийгмийн сайн сайхан байдлыг хамгаалахад чухал юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Байгалийн гамшигт үзэгдэл нь хүний сэтгэл зүйд стресс, түгшүүр, депресс үүсгэж болдог талаар дурдлаа. Тэгэхээр хүний сэтгэлзүйд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан урт хугацааны гамшиг (ган, зуд гэх мэт) эсвэл богино хугацааны үзэгдэл (бороо, салхи, цас гм) өөрөөр нөлөөлдөг байж болох уу?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Судалгаануудаас харахад уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой байгалийн үзэгдлүүд хүний сэтгэлзүйд нөлөөлөх хэлбэр нь тухайн үзэгдлийн үргэлжлэх хугацаа, шинж чанараас шалтгаалан өөр өөр байдаг. Гэнэтийн эсвэл богино хугацаанд тохиолддог гамшигт үзэгдлүүд (жишээлбэл үер, хүчтэй шуурга, хар салхи, ой хээрийн түймэр зэрэг) нь хүмүүсийн сэтгэлзүйд шууд цочрол өгч, айдас, түгшүүр, нойргүйдэл, Гэмтлийн Дараах Стрессийн Эмгэг үүсгэх (ГДСЭ) магадлалыг нэмдэг. Олон улсын судалгаагаар байгалийн гамшигт өртсөн хүмүүсийн 25-40 хувьд ГДСЭ-ийн шинж тэмдэг илэрдэг бөгөөд гамшгийн дараах эхний жилд депресс болон түгшүүрийн түвшин эрс нэмэгддэг байна. Жишээ хэлэхэд, 2024 оны аравдугаар сарын 29-нд Испанийн Валенсиа хотод хүчтэй аадар борооны улмаас их хэмжээний үер буусан. Тус үер 24 цаг хүрэхгүй хугацаанд зарим газарт 300 мм-ээс дээш хур тунадас орж, гэнэтийн үер болж олон хот сууринг усанд автуулсан. Энэ гамшгийн улмаас 220-оос дээш тооны хүн амь насаа алдаж, хэдэн зуун мянган хүн өртсөн бөгөөд Европт сүүлийн арван жилийн хамгийн ноцтой үерүүдийн нэг гэж тооцогддог. Тус байгалийн гамшгийн дараах судалгаагаар гамшигт өртсөн хүмүүсийн 28 орчим хувьд нь ГДСЭ-ийн шинж тэмдэг илэрсэн бөгөөд бороо орох үед айдас, сандрал дахин сэргэдэг болохыг тогтоосон байдаг. Мөн бороо орох үед эмэгтэйчүүдийн сэтгэл зүй илүү их өөрчлөгддөг. Энэ нь таагүй, тогтворгүй цаг агаар эмэгтэйчүүдийн сэтгэл санаанд илүү хүчтэй нөлөөлж, сөрөг мэдрэмжийн өөрчлөлт эрэгтэйчүүдтэй харьцуулахад илүү өндөр болохыг судалгаагаар харуулсан байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Харин уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой урт хугацаанд үргэлжилдэг гамшигт үзэгдлүүд (ган, зуд, температурын удаан хугацааны өсөлт гэх мэт) нь хүний сэтгэлзүйд аажим боловч илүү тогтвортой стресс үүсгэдэг юм. Өөрөөр хэлбэл, хүмүүсийн амьжиргаа, эдийн засаг, ирээдүйн тогтвортой байдлын талаарх айдас, тодорхойгүй байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ архаг стресс, депресс болон “climate anxiety” буюу уур амьсгалын түгшүүрийг бий болгодог.</span></p><p class="blockquote" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Зарим судалгаагаар дундаж температур 1 градусаар нэмэгдэхэд амиа хорлох эрсдэл ойролцоогоор 1 хувь өсдөг гэж тогтоосон бөгөөд ялангуяа хөдөө аж ахуй, мал аж ахуйд түшиглэсэн бүс нутагт энэ нөлөө илүү хүчтэй илэрдэг байна.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Иймээс богино хугацааны гамшиг нь ихэвчлэн шууд сэтгэлзүйн цочрол, ГДСЭ үүсгэдэг бол урт хугацааны уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой гамшигт үзэгдлүүд нь удаан хугацааны стресс, депресс, амьдралын баталгаанд сөргөөр нөлөөлөх зэрэг сэтгэлзүйн нөлөөг бий болгодог гэж олон улсын судлаачид дүгнэдэг.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Байгалийн сөрөг нөлөөллөөс үүсэж буй сэтгэл зүйн асуудал нь хүмүүсийн өдөр тутмын шийдвэр гаргалтад нь хэрхэн нөлөөлөх боломжтой вэ?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Урт хугацааны сөрөг нөлөөлөл нь хүний зөвхөн бие махбодод төдийгүй, анхаарал төвлөрөл, ой санамж, шийдвэр гаргалт зэрэг танин мэдэхүйн үйл ажиллагаанд мэдэгдэхүйц нөлөөлдөг болохыг олон улсад судалсан байдаг. Сонирхолтой жишээ хэлэхэд, БНХАУ-д 5400 гаруй хүнийг хамруулсан судалгаагаар, халуун өдрүүдэд хүмүүсийн үг цээжлэх чадавхи болон математикийн тестийн оноо мэдэгдэхүйц буурчээ. Энэ нөлөө нь хэдэн өдөр үргэлжилж болохыг мөн судалгаагаар тогтоожээ. Судлаачид үүнийг “heat stress” буюу дулааны стресс тархины танин мэдэхүйн үйл ажиллагаанд шууд нөлөөлж байгаатай холбон тайлбарласан байдаг. Ялангуяа агаарын температур 30°C-аас дээш удаан хугацаанд үргэлжилбэл тархины мэдээлэл боловсруулах үр ашиг буурч, төвлөрөл мууддаг байна. Зөвхөн халуун төдийгүй хэт хүйтэн орчин ч хүний танин мэдэхүйн үйл ажиллагаанд нөлөө үзүүлдэг. Тухайлбал, -10°C орчим хүйтэнд хийсэн туршилтаар хүмүүсийн хариу үйлдлийн хурд удааширч, анхаарал сарних, шийдвэр гаргах чадвар буурах зэрэг өөрчлөлт илэрсэн судалгаа ч байдаг.</span></p><p class="blockquote-peak" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Манай орны нөхцөлд эдгээр нөлөө илүү тод илрэх боломжтой. Учир нь Монголд ган, зуд, эрс тэс температурын хэлбэлзэл нь малчдын амьжиргаа, эдийн засагтай шууд холбоотой байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Судалгаануудын дүгнэлтээр байгаль цаг уурын эрсдэл нэмэгдэх үед малчдын дунд архаг стресс, сэтгэлзүйн дарамт, анхаарал сарних, шийдвэр гаргах эрсдэлтэй байдал нэмэгддэг гэж үздэг. Жишээлбэл зудын жилүүдэд малын хорогдол, орлогын тодорхойгүй байдал нэмэгдэх нь малчдын сэтгэлзүйн стрессийг өсгөж, өдөр тутмын аж ахуйн шийдвэр (нүүдэл хийх, малын бүтэц өөрчлөх, зээл авах гэх мэт) илүү эрсдэлтэй нөхцлийг бий болгодог гэж Монголын хөдөө аж ахуй, нийгмийн судалгаанууд тэмдэглэсэн байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Иймээс уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан урт хугацааны халуун, ган, зуд зэрэг үзэгдлүүд нь зөвхөн байгаль орчин, эдийн засагт нөлөөлөхөөс гадна хүний танин мэдэхүй, анхаарал төвлөрөл, өдөр тутмын шийдвэр гаргалтад системтэй нөлөөлдөг бөгөөд энэ нь нийгмийн тогтвортой байдал, амьжиргааны стратегид хүртэл нөлөөлөх боломжтой гэж судлаачид дүгнэсэн байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><img src="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/ee7a47e82986a51f0f86703233c92b18.png" class="fr-fic fr-dib" data-size="1200,722.8915662650603" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/ee7a47e82986a51f0f86703233c92b18.png" data-test="true" data-test2="1200"></span><br></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);">Малчид архаг стресст өртөж байна</span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);"> </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгвэл хөдөө, байгальтайгаа илүү ойр амьдарч буй малчид болон суурин газар амьдардаг хүмүүсийн сэтгэлзүйд байгалийн үзэгдэл нь хэр ялгаатай нөлөө үзүүлэх вэ?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Тодорхой хэмжээгээр ялгаатай нөлөөлөл үзүүлдэг. Тухайлбал, малчдын хувьд байгаль, цаг ууртай шууд холбоотой байдаг тул ган, зуд зэрэг удаан үргэлжилдэг гамшгийн үед архаг стресс, амьжиргааны тогтворгүй байдлаас үүдэлтэй түгшүүр, депресс илүү түгээмэл тохиолддог. Харин суурин газрын оршин суугчдын хувьд үер, хүчтэй шуурга зэрэг гэнэтийн гамшгийн дараа гэмтлийн дараах стресс, айдас, түгшүүр илрэх нь илүү элбэг байдаг гэж судалгаанууд харуулдаг. Энгийнээр хэлэхэд, хөдөө орон нутгийн иргэдийн хувьд байгалийн гамшиг нь ихэвчлэн удаан хугацааны сэтгэлзүйн дарамт үүсгэх бол, суурин хүмүүсийн хувьд гэнэтийн сэтгэлзүйн цочрол авах хандлагатай байдаг. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Энэ талаар сонирхолтой тоо, баримт, статистик үзүүлэлтээс танилцуулахгүй юу?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Байгалийн гамшиг болон уур амьсгалын өөрчлөлт хүний сэтгэлзүйд хэрхэн нөлөөлдгийг харуулсан сонирхолтой статистик, судалгааны тоо баримтууд олон байдаг. Жишээлбэл, олон улсын мета-анализ судалгаагаар байгалийн гамшигт өртсөн хүмүүсийн дунд сэтгэлзүйн эмгэгийн тархалт 5.8–87.6% хүртэл хэлбэлздэг бөгөөд түгшүүрийн эмгэг 2.2–84%, депресс 3.2–52.7%, гэмтлийн дараах стрессийн эмгэг 2.6–52% хүртэл илэрч болохыг тогтоосон байна. Мөн уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой байгалийн гамшгийн дараа гэмтлийн дараах стрессийн эмгэг 25–40% хүртэлх хүмүүст илэрдэг гэсэн судалгааны дүн бий.</span></p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">АНУ-ын судалгаанд хар салхи зэрэг гамшигт өртсөн хүмүүсийн 20–30% нь депресс эсвэл ГДСЭ-ийн шинж тэмдэгтэй болсон бөгөөд зарим тохиолдолд насанд хүрэгчдийн 54% хүртэл нь депрессийн шинж илэрсэн байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Сонирхуулахад, цаг уурын өөрчлөлттэй холбоотой температурын өсөлт ч сэтгэлзүйд нөлөөлдөг баримт бий. Жишээ нь, Германд хийсэн судалгаанд хэт халуун (>25°C) болон хэт хүйтэн (<0°C) өдрүүдэд сэтгэлзүйн зөвлөгөө авах утасны дуудлага 3–5%-иар нэмэгддэг нь цаг агаарын эрс тэс нөхцөл хүмүүсийн сэтгэлзүйн дарамтыг нэмэгдүүлдэгийг харуулжээ. Зарим бодит кейс судалгаанууд ч энэ нөлөөг баталдаг. Жишээлбэл, 2023 оны Мауигийн ой хээрийн түймрийн дараах судалгаанд гамшигт өртсөн хүмүүсийн 50 хувь орчим нь депрессийн шинж тэмдэг, 25 хувь нь түгшүүрийн эмгэгтэй болсон бол хүүхдүүдийн 45 хувьд нь ГДСЭ-ийн шинж илэрсэн байна.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Монгол Улсын хувьд энэ чиглэлийн судалгаа харьцангуй хомс, тоо баримт системтэйгээр цугларч, нийтэд ил тод болсон нь цөөн байдаг. Гэсэн хэдий ч ган, зуд зэрэг цаг уурын эрсдэл нь малчдын амьжиргаа, орлоготой шууд холбоотой тул урт хугацааны стресс, сэтгэлзүйн дарамт нэмэгдэх эрсдэлтэй гэж зарим судлаач тэмдэглэсэн байдаг. Иймээс цаашид уур амьсгалын өөрчлөлт, байгалийн гамшгийн сэтгэлзүйн нөлөөг судалсан илүү системтэй, олон талт судалгааг нэмэгдүүлэх шаардлага байгаа.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөг малчин бүр эрэгтэй, эмэгтэй гэж ялгахгүйгээр мэдэрч байгаа ч эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийн хувьд сөрөг нөлөөллийг даван туулах нөөц, бололцоо, чадавх сул байгаа талаар зарим судалгаанд дурдсан байдаг?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Тийм ээ, уур амьсгалын сөрөг үзэгдэл болох зуд, ган, үер, шороон шуурга нь малчин өрх бүрт нөлөөлдөг ч эрэгтэй, эмэгтэйчүүдийн хувьд тэсвэр хатуужил гэх зүйл өөр өөр байдгийг харуулдаг. Жишээлбэл, эмэгтэйчүүд: гэр ахуйн болон халамжийн үүрэг ихтэй, нийгмийн болон санхүүгийн нөөц хязгаарлагдмал, гамшгийн дараа хурдан сэргээн босох боломж сул байдаг бөгөөд хүүхдүүд мөн амархан өвдөх, сургуульд явах, хоол тэжээлийн боломж хязгаарлагдах зэрэг олон сөрөг үр дагаварт илүү өртөмтгий байдаг (UN Women Mongolia, 2024). Иймээс малчдын дунд уур амьсгалын эрсдэлд тэсвэртэй байдал, жендэрийн мэдрэмжтэй дэмжлэг, нөөцийг нэмэгдүүлэх бодлого, арга хэмжээ маш чухал юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"> </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Ярилцсанд баярлалаа</span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/уур амьсгалын өөрчлөлт" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">уур амьсгалын өөрчлөлт</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/байгаль орчин ба жендер" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">байгаль орчин ба жендер</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna&text=П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776419764.1829"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '45942';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'c111b6d380f97f619f0be8ce285ed7141a44e4382ef60dc209792340d02a0ae95265cb22b3bc5fd5c4e6fd54547193ecb8a84f79cc1a416d512e0132cd4498a0');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'c111b6d380f97f619f0be8ce285ed7141a44e4382ef60dc209792340d02a0ae95265cb22b3bc5fd5c4e6fd54547193ecb8a84f79cc1a416d512e0132cd4498a0');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'c111b6d380f97f619f0be8ce285ed7141a44e4382ef60dc209792340d02a0ae95265cb22b3bc5fd5c4e6fd54547193ecb8a84f79cc1a416d512e0132cd4498a0');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/tsambagaraw-uul">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/28b0b2749c4663d583467d60050016fa_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/28b0b2749c4663d583467d60050016fa.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/khuurai-gazriin-eko-sistemiig-khamgaalakh">
Хуурай газрын эко системийг хамгаалах </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/tsambagaraw-uul">
Цамбагарав хайрханы мөс хайлж, 23 жилийн хугацаанд 19.5%-иар багасжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
03 сарын 16, 2026 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/mongol-zaluusiin-baiguulsan-uur-amisgaliin-tekhnologiin-startap-15-saya-amdollariin-khurungu-oruulaltiig-bosgojee">
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/64f19dd3f98dac5c0aa37c7ccc336d40.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/64f19dd3f98dac5c0aa37c7ccc336d40.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/my17">
Миний 17 </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/mongol-zaluusiin-baiguulsan-uur-amisgaliin-tekhnologiin-startap-15-saya-amdollariin-khurungu-oruulaltiig-bosgojee">
Монгол залуусын байгуулсан уур амьсгалын технологийн стартап 1.5 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтыг босгожээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
11 сарын 25, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/uur-amisgaliin-uurchlultiin-talaarkh-nub-iin-baga-khural-ekhellee">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d6d3889f62e568b9b68775d0a1001565_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d6d3889f62e568b9b68775d0a1001565.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/uur-amisgaliin-uurchlultiin-talaarkh-nub-iin-baga-khural-ekhellee">
Уур амьсгалын өөрчлөлтийн талаарх НҮБ-ын бага хурал эхэллээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
12 сарын 03, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/uur-amisgaliin-uurchlultiin-tukhai-nub-iin-baga-khural-undurluw">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/90c6890f7459069eb3f7be1dc6125958_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/90c6890f7459069eb3f7be1dc6125958.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/uur-amisgaliin-uurchlultiin-tukhai-nub-iin-baga-khural-undurluw">
Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай НҮБ-ын бага хурал өндөрлөв </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
12 сарын 17, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/tursnii-daraa-emegtei-khunii-bied-garakh-gaikhaltai-7-uurchlult">
<img src="https://peak.mn/files/9d2c45da-1d3b-4b66-af7a-0622a8627edd/0a157f0cdb5dc145f0ad45fce5ce2893.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/9d2c45da-1d3b-4b66-af7a-0622a8627edd/0a157f0cdb5dc145f0ad45fce5ce2893.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/tursnii-daraa-emegtei-khunii-bied-garakh-gaikhaltai-7-uurchlult">
Жирэмсэн үед болон төрсний дараа эмэгтэй хүний биед гардаг гайхалтай 7 өөрчлөлт </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Э.Мөнхтуяа </a> ・
04 сарын 28, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nzg6";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$maxBufferLength = (int) 8192
$file = '/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php'
$line = (int) 855
$message = 'Unable to emit headers. Headers sent in file=/home/peakmn/new.peak.mn/vendor/cakephp/cakephp/src/Error/Debugger.php line=855' Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 53
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 154 ]Code Context $response -> getStatusCode (), ( $reasonPhrase ? ' ' . $reasonPhrase : '' ) )); $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Манай улсын агаарын дундаж температур сүүлийн 80 жилийн хугацаанд 2.4 хэмээр нэмэгдсэн нь дэлхийн дулаарлын хурдтай харьцуулахад 2 дахин их байгааг илтгэнэ. Уур амьсгалын өөрчлөлт улс оронд байгаль орчин, нийгэм, эдийн засагт харилцан адилгүй..." />
<meta name="keywords"
content="уур амьсгалын өөрчлөлт, байгаль орчин ба жендер" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Манай улсын агаарын дундаж температур сүүлийн 80 жилийн хугацаанд 2.4 хэмээр нэмэгдсэн нь дэлхийн дулаарлын хурдтай харьцуулахад 2 дахин их байгааг илтгэнэ. Уур амьсгалын өөрчлөлт улс оронд байгаль орчин, нийгэм, эдийн засагт харилцан адилгүй..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/0b6bb571-e1cb-4500-abb4-ce8be4a6d509/cb49c600a84dece7420c447841797e22.jpg" />
<meta property="og:title"
content="П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/0b6bb571-e1cb-4500-abb4-ce8be4a6d509/cb49c600a84dece7420c447841797e22.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Манай улсын агаарын дундаж температур сүүлийн 80 жилийн хугацаанд 2.4 хэмээр нэмэгдсэн нь дэлхийн дулаарлын хурдтай харьцуулахад 2 дахин их байгааг илтгэнэ. Уур амьсгалын өөрчлөлт улс оронд байгаль орчин, нийгэм, эдийн засагт харилцан адилгүй..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/khasherdene%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/c26ea997343f2c775d517ce26d18bc6b.jpg">
</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/khasherdene%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Пүрэвсүрэн Хаш-Эрдэнэ</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">03 сарын 20, 2026</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna&text=П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/0b6bb571-e1cb-4500-abb4-ce8be4a6d509/cb49c600a84dece7420c447841797e22_progressive.jpg" class="progressive-image blurred lightbox-exclude" data-large="https://peak.mn/files/0b6bb571-e1cb-4500-abb4-ce8be4a6d509/cb49c600a84dece7420c447841797e22.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><em>Манай улсын агаарын дундаж температур сүүлийн 80 жилийн хугацаанд 2.4 хэмээр нэмэгдсэн нь дэлхийн дулаарлын хурдтай харьцуулахад 2 дахин их байгааг илтгэнэ. Уур амьсгалын өөрчлөлт улс оронд байгаль орчин, нийгэм, эдийн засагт харилцан адилгүй нөлөө үзүүлэхийн зэрэгцээ эрэгтэй, эмэгтэй хүний эрүүл мэнд, амьдралын чанарт ч ихэнхдээ ялгамжтайгаар нөлөөлж буйг судалгаа харуулжээ. </em></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><em>Энэ талаар МУИС-ийн Жендэр судлалын төвийн эрдэмтэн нарийн бичиг, доктор П.Түмэнгэрэлтэй жендэр, уур амьсгалын өөрчлөлт, сэтгэл зүйн харилцан хамаарлын талаар ярилцлаа.</em></span></p></blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"> </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Ярилцлагынхаа эхэнд та манай уншигчдад жендэрийн талаарх нийтлэг тохиолддог алдаатай ойлголтод зөв хариулт өгөх хэрэгтэй байх. Жендэрийн тухай ойлголтыг эмэгтэйчүүдийн эрхтэй андуурах нь элбэг. Тэгэхээр жендэрийн ойлголт, түүний судлагдахуун, орчин үеийн чиг хандлагын талаар мэдээлэл өгөхгүй юу?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Тийм ээ, жендэр гэдэг ойлголтыг зөвхөн эмэгтэйчүүдийн эрхтэй холбон ойлгох нь түгээмэл. Учир нь энэхүү нэр томъёо анх нэвтрэхдээ олон нийтийн дунд зөвхөн эмэгтэйчүүдийн асуудлын тухай мэтээр танигдсантай холбоотой. Үнэндээ жендэр гэдэг эмэгтэй, эрэгтэй бүх насны хүний нийгэмд хүлээдэг үүрэг, хүлээлт, боломж, эрхийн харилцааг судалдаг өргөн хүрээний ойлголт юм. Жендэр судлал нийгэмд тогтсон хэвшмэл ойлголт, эрх мэдлийн бүтэц, нийгмийн хуваарилалт, хүлээлт нь эмэгтэй, эрэгтэй хүмүүсийн амьдралд хэрхэн нөлөөлж байгааг судалдаг салбар юм. Орчин үеийн жендэрийн судалгаанд зөвхөн эмэгтэйчүүдийн асуудлыг бус, эрэгтэйчүүдийн нийгмийн үүрэг, эрүүл мэнд, сэтгэл зүй, нийгмийн дарамт зэрэг асуудлыг мөн авч үздэг болсон. Иймээс жендэрийн судалгаа нь эмэгтэй, эрэгтэй хүний аль алиных нь сайн сайхан байдлыг хангах, тэгш боломжийг бүрдүүлэхэд чиглэдэг салбар юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Манай орон эрс тэс уур амьсгалтай. Сүүлийн жилүүдэд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдсэн сөрөг нөлөөллүүд болох хэт халалт, үер ус, шороон шуурга гэх мэт үзэгдлийн давтамж, эрчим нэмэгдсэн байдаг. Энэхүү нөлөөлөл нь жендэрийн тэгш бус байдалд ч эерэг болон сөргөөр нөлөөлж байна гэж үзэж байгаа шүү дээ? </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Энэ асуултад хариулахын тулд эхлээд хэдэн зүйлийг дурьдах ёстой. Мөн Монгол орны уур амьсгалын өөрчлөлт, жендэрийн тэгш байдлын харилцаанд холбогдох тодорхой тоо баримт, судалгааг ашиглан илүү академик хүрээнд тайлбар хийх хэрэгтэй болов уу. Нэгдүгээрт, манай улс уур амьсгалын өөрчлөлтөд туйлын өртөмтгий орон. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p class="blockquote" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Сүүлийн 80 жилийн хугацаанд монгол орны агаарын дундаж температур 2.4 хэмээр нэмэгдсэн бөгөөд энэ нь дэлхийн дунджаас хамаагүй хурдтай өсөж буй үзүүлэлт. Үүнээс болж 832 гол нуур бүрэн ширгэж, цөлжилт газар нутгийн 76 хувийг эзэлж байгаа гэсэн тоо баримт байдаг. Мөн ган, зуд, усны хомсдол гэх мэт эрс тэс үзэгдлүүдийн давтамж нэмэгдэж энэ нь хүмүүсийн амьдралд сөргөөр нөлөөлж байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Жишээ нь 2024 онд болсон “зуд” нь нийт малыг 7.1 сая толгой хорогдуулж, олон өрх айл санхүүгийн хүндрэл болон сэтгэл зүйн асуудалд орсон. </span><span style="font-size: 18px;">Байгалийн гамшигт үзэгдлүүд нь малчдын амьжиргаанд төдийгүй, хөдөө‑суурин бүсийн залуус, эмзэг бүлгийн иргэдэд хүчтэй дарамт үүсгэж байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Хоёрдугаарт, уур амьсгалын өөрчлөлт нь жендэрийн тэгш байдалд сөрөг нөлөө үзүүлдэг. Судалгаагаар Монгол Улсад уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөний хүрээнд эмэгтэйчүүд ба эрэгтэйчүүд экологийн болон гамшгийн эрсдэлд харилцан өөрөөр өртдөг гэдгийг тодорхойлсон мэдээлэл бий. (Монголын Үндэсний Статистикийн газартай хамтарсан Gender and Environment Survey). Ингэснээр эмэгтэйчүүд, эрэгтэйчүүдийн “Байгаль орчны гамшигт үзэгдлээс үүдэх нийгэм‑эдийн засгийн үр дагаврын ялгаа”, гэр бүл, малчид, ажил эрхлэлтийн хэв маяг, тэдний орлого, хандлага, эрүүл мэндийн эрсдэл зэрэг талуудыг судалсан. Судалгааны үр дүнг харахад эмэгтэй хүмүүсийн хувьд аж ахуй, гэр бүлийн болон нийгмийн халамжийн үүрэг ихтэй, байгалийн гамшиг, усны хомсдлын үед “үнэгүй” хөдөлмөр, гэр бүлийн үүрэгт өртөмтгий хэвээр байдаг, эмзэг бүлэг болох өрх толгойлсон эмэгтэй хөдөө‑суурин өрхүүд илүү санхүүгийн дарамт, орлогын алдагдалд өртөмтгий байдаг гэсэн үр дүн гарсан ю билээ. Мөн НҮБ‑ын олон улсын мэдээллээр байгалийн гамшиг (жишээ нь үер, ган, зуд‑ын дараах шилжилт) дагаж зугтаж байгаа хүмүүсийн 80 хувиас илүү нь эмэгтэйчүүд, охид байдаг гэж дүгнэсэн байна. </span></p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Түүнчлэн, эмэгтэйчүүд гэр бүл, гэрийн ажлыг голлон хариуцдаг учир ус, хоол хүнсний нөөц багасах үед илүү их ачаалалтай тулгардгийг олон улсын судалгаа харуулдаг. Нөгөө талаас, уур амьсгалын өөрчлөлт болох байгалийн гамшиг, зуд болох үед эрэгтэйчүүд мал аж ахуйтай хамаарал их тул санхүүгийн эрсдэлтэй шууд тулгардаг. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Жишээлбэл, мал хорогдолын дараа олон эрэгтэй малчид сэтгэл гутралд орж архи, согтууруулах ундаа хэрэглэх нь ихсэх, хот суурин, нийслэл хот рүү нүүх, шинэ байршилд өмнө нь эрхэлж байгаагүй ажил хийх нь элбэг. Үүнээс үзвэл уур амьсгалын өөрчлөлт нь эмэгтэй, эрэгтэй хүмүүсийн амьдралд ялгаатай сөрөг үр дагавар авчирч байна.</span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);">Байгалийн гамшиг сэтгэлзүй болон шийдвэр гаргалтад нөлөөлж байна</span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөлөл хүний эрүүл мэнд, тэр дундаа сэтгэл зүйд нөлөө үзүүлдэг талаар ярьлаа. Энэ талаар дэлгэрүүлэхгүй юу?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Тийм ээ, уур амьсгалын өөрчлөлт нь хүний эрүүл мэнд, тэр дундаа сэтгэл зүйд бодитой нөлөөлдөг гэдгийг олон улсын судалгаа, шинжлэх ухааны материалыг харахад баттай харагддаг. Та бидний мэдэж буйгаар, манай орон эрс тэс уур амьсгалтай бөгөөд сүүлийн жилүүдэд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдсэн зуны улиралд хэт халах, гэнэт их хэмжээний хур тундас орж үер буух, өвлийн улиралд зуд болох, хавар шороон шуурга шуурах давтамж эрчимтэй нэмэгдэж байна. Эдгээр нь хүний эрүүл мэнд, тэр дундаа сэтгэл зүйд шууд болон шууд бус нөлөө үзүүлдэг. Судалгаагаар байгалийн гамшгийн туршлага нь стресс, түгшүүр, депресс үүсгэж болдог ба урт хугацааны хэт халуун, ган, зуд нь анхаарал сулрах, ядаргаа, сэтгэлзүйн дарамт үүсгэдэг болохыг тогтоосон байдаг (Cambridge Univ., 2025). Энэхүү нөхцөл нь жендэрийн тэгш бус байдалд ялгаатай нөлөө үзүүлдэг. Эмэгтэйчүүд гэр ахуй, асрахуйн үүрэг ихтэй учир ямар ч гамшгийн үед илүү их дарамт, ачаалал, стресс, санхүүгийн эрсдэлд өртдөг бол эрэгтэйчүүд мал аж аху болон бусад ажил эрхлэлтийн ачааллаас үүдэлтэй эрсдэлд илүү өртөмтгий байдаг байна (UN Women Mongolia, 2024). Иймээс уур амьсгалын өөрчлөлтийн хариу арга хэмжээ болон жендэрийн тэгш байдлыг хангах бодлого, шийдэл нь эмэгтэй, эрэгтэй гэлтгүй бүх хүмүүсийн эрүүл мэнд, нийгмийн сайн сайхан байдлыг хамгаалахад чухал юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Байгалийн гамшигт үзэгдэл нь хүний сэтгэл зүйд стресс, түгшүүр, депресс үүсгэж болдог талаар дурдлаа. Тэгэхээр хүний сэтгэлзүйд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан урт хугацааны гамшиг (ган, зуд гэх мэт) эсвэл богино хугацааны үзэгдэл (бороо, салхи, цас гм) өөрөөр нөлөөлдөг байж болох уу?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Судалгаануудаас харахад уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой байгалийн үзэгдлүүд хүний сэтгэлзүйд нөлөөлөх хэлбэр нь тухайн үзэгдлийн үргэлжлэх хугацаа, шинж чанараас шалтгаалан өөр өөр байдаг. Гэнэтийн эсвэл богино хугацаанд тохиолддог гамшигт үзэгдлүүд (жишээлбэл үер, хүчтэй шуурга, хар салхи, ой хээрийн түймэр зэрэг) нь хүмүүсийн сэтгэлзүйд шууд цочрол өгч, айдас, түгшүүр, нойргүйдэл, Гэмтлийн Дараах Стрессийн Эмгэг үүсгэх (ГДСЭ) магадлалыг нэмдэг. Олон улсын судалгаагаар байгалийн гамшигт өртсөн хүмүүсийн 25-40 хувьд ГДСЭ-ийн шинж тэмдэг илэрдэг бөгөөд гамшгийн дараах эхний жилд депресс болон түгшүүрийн түвшин эрс нэмэгддэг байна. Жишээ хэлэхэд, 2024 оны аравдугаар сарын 29-нд Испанийн Валенсиа хотод хүчтэй аадар борооны улмаас их хэмжээний үер буусан. Тус үер 24 цаг хүрэхгүй хугацаанд зарим газарт 300 мм-ээс дээш хур тунадас орж, гэнэтийн үер болж олон хот сууринг усанд автуулсан. Энэ гамшгийн улмаас 220-оос дээш тооны хүн амь насаа алдаж, хэдэн зуун мянган хүн өртсөн бөгөөд Европт сүүлийн арван жилийн хамгийн ноцтой үерүүдийн нэг гэж тооцогддог. Тус байгалийн гамшгийн дараах судалгаагаар гамшигт өртсөн хүмүүсийн 28 орчим хувьд нь ГДСЭ-ийн шинж тэмдэг илэрсэн бөгөөд бороо орох үед айдас, сандрал дахин сэргэдэг болохыг тогтоосон байдаг. Мөн бороо орох үед эмэгтэйчүүдийн сэтгэл зүй илүү их өөрчлөгддөг. Энэ нь таагүй, тогтворгүй цаг агаар эмэгтэйчүүдийн сэтгэл санаанд илүү хүчтэй нөлөөлж, сөрөг мэдрэмжийн өөрчлөлт эрэгтэйчүүдтэй харьцуулахад илүү өндөр болохыг судалгаагаар харуулсан байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Харин уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой урт хугацаанд үргэлжилдэг гамшигт үзэгдлүүд (ган, зуд, температурын удаан хугацааны өсөлт гэх мэт) нь хүний сэтгэлзүйд аажим боловч илүү тогтвортой стресс үүсгэдэг юм. Өөрөөр хэлбэл, хүмүүсийн амьжиргаа, эдийн засаг, ирээдүйн тогтвортой байдлын талаарх айдас, тодорхойгүй байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ архаг стресс, депресс болон “climate anxiety” буюу уур амьсгалын түгшүүрийг бий болгодог.</span></p><p class="blockquote" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Зарим судалгаагаар дундаж температур 1 градусаар нэмэгдэхэд амиа хорлох эрсдэл ойролцоогоор 1 хувь өсдөг гэж тогтоосон бөгөөд ялангуяа хөдөө аж ахуй, мал аж ахуйд түшиглэсэн бүс нутагт энэ нөлөө илүү хүчтэй илэрдэг байна.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Иймээс богино хугацааны гамшиг нь ихэвчлэн шууд сэтгэлзүйн цочрол, ГДСЭ үүсгэдэг бол урт хугацааны уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой гамшигт үзэгдлүүд нь удаан хугацааны стресс, депресс, амьдралын баталгаанд сөргөөр нөлөөлөх зэрэг сэтгэлзүйн нөлөөг бий болгодог гэж олон улсын судлаачид дүгнэдэг.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Байгалийн сөрөг нөлөөллөөс үүсэж буй сэтгэл зүйн асуудал нь хүмүүсийн өдөр тутмын шийдвэр гаргалтад нь хэрхэн нөлөөлөх боломжтой вэ?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Урт хугацааны сөрөг нөлөөлөл нь хүний зөвхөн бие махбодод төдийгүй, анхаарал төвлөрөл, ой санамж, шийдвэр гаргалт зэрэг танин мэдэхүйн үйл ажиллагаанд мэдэгдэхүйц нөлөөлдөг болохыг олон улсад судалсан байдаг. Сонирхолтой жишээ хэлэхэд, БНХАУ-д 5400 гаруй хүнийг хамруулсан судалгаагаар, халуун өдрүүдэд хүмүүсийн үг цээжлэх чадавхи болон математикийн тестийн оноо мэдэгдэхүйц буурчээ. Энэ нөлөө нь хэдэн өдөр үргэлжилж болохыг мөн судалгаагаар тогтоожээ. Судлаачид үүнийг “heat stress” буюу дулааны стресс тархины танин мэдэхүйн үйл ажиллагаанд шууд нөлөөлж байгаатай холбон тайлбарласан байдаг. Ялангуяа агаарын температур 30°C-аас дээш удаан хугацаанд үргэлжилбэл тархины мэдээлэл боловсруулах үр ашиг буурч, төвлөрөл мууддаг байна. Зөвхөн халуун төдийгүй хэт хүйтэн орчин ч хүний танин мэдэхүйн үйл ажиллагаанд нөлөө үзүүлдэг. Тухайлбал, -10°C орчим хүйтэнд хийсэн туршилтаар хүмүүсийн хариу үйлдлийн хурд удааширч, анхаарал сарних, шийдвэр гаргах чадвар буурах зэрэг өөрчлөлт илэрсэн судалгаа ч байдаг.</span></p><p class="blockquote-peak" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Манай орны нөхцөлд эдгээр нөлөө илүү тод илрэх боломжтой. Учир нь Монголд ган, зуд, эрс тэс температурын хэлбэлзэл нь малчдын амьжиргаа, эдийн засагтай шууд холбоотой байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Судалгаануудын дүгнэлтээр байгаль цаг уурын эрсдэл нэмэгдэх үед малчдын дунд архаг стресс, сэтгэлзүйн дарамт, анхаарал сарних, шийдвэр гаргах эрсдэлтэй байдал нэмэгддэг гэж үздэг. Жишээлбэл зудын жилүүдэд малын хорогдол, орлогын тодорхойгүй байдал нэмэгдэх нь малчдын сэтгэлзүйн стрессийг өсгөж, өдөр тутмын аж ахуйн шийдвэр (нүүдэл хийх, малын бүтэц өөрчлөх, зээл авах гэх мэт) илүү эрсдэлтэй нөхцлийг бий болгодог гэж Монголын хөдөө аж ахуй, нийгмийн судалгаанууд тэмдэглэсэн байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Иймээс уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан урт хугацааны халуун, ган, зуд зэрэг үзэгдлүүд нь зөвхөн байгаль орчин, эдийн засагт нөлөөлөхөөс гадна хүний танин мэдэхүй, анхаарал төвлөрөл, өдөр тутмын шийдвэр гаргалтад системтэй нөлөөлдөг бөгөөд энэ нь нийгмийн тогтвортой байдал, амьжиргааны стратегид хүртэл нөлөөлөх боломжтой гэж судлаачид дүгнэсэн байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><img src="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/ee7a47e82986a51f0f86703233c92b18.png" class="fr-fic fr-dib" data-size="1200,722.8915662650603" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/ee7a47e82986a51f0f86703233c92b18.png" data-test="true" data-test2="1200"></span><br></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);">Малчид архаг стресст өртөж байна</span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);"> </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгвэл хөдөө, байгальтайгаа илүү ойр амьдарч буй малчид болон суурин газар амьдардаг хүмүүсийн сэтгэлзүйд байгалийн үзэгдэл нь хэр ялгаатай нөлөө үзүүлэх вэ?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Тодорхой хэмжээгээр ялгаатай нөлөөлөл үзүүлдэг. Тухайлбал, малчдын хувьд байгаль, цаг ууртай шууд холбоотой байдаг тул ган, зуд зэрэг удаан үргэлжилдэг гамшгийн үед архаг стресс, амьжиргааны тогтворгүй байдлаас үүдэлтэй түгшүүр, депресс илүү түгээмэл тохиолддог. Харин суурин газрын оршин суугчдын хувьд үер, хүчтэй шуурга зэрэг гэнэтийн гамшгийн дараа гэмтлийн дараах стресс, айдас, түгшүүр илрэх нь илүү элбэг байдаг гэж судалгаанууд харуулдаг. Энгийнээр хэлэхэд, хөдөө орон нутгийн иргэдийн хувьд байгалийн гамшиг нь ихэвчлэн удаан хугацааны сэтгэлзүйн дарамт үүсгэх бол, суурин хүмүүсийн хувьд гэнэтийн сэтгэлзүйн цочрол авах хандлагатай байдаг. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Энэ талаар сонирхолтой тоо, баримт, статистик үзүүлэлтээс танилцуулахгүй юу?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Байгалийн гамшиг болон уур амьсгалын өөрчлөлт хүний сэтгэлзүйд хэрхэн нөлөөлдгийг харуулсан сонирхолтой статистик, судалгааны тоо баримтууд олон байдаг. Жишээлбэл, олон улсын мета-анализ судалгаагаар байгалийн гамшигт өртсөн хүмүүсийн дунд сэтгэлзүйн эмгэгийн тархалт 5.8–87.6% хүртэл хэлбэлздэг бөгөөд түгшүүрийн эмгэг 2.2–84%, депресс 3.2–52.7%, гэмтлийн дараах стрессийн эмгэг 2.6–52% хүртэл илэрч болохыг тогтоосон байна. Мөн уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой байгалийн гамшгийн дараа гэмтлийн дараах стрессийн эмгэг 25–40% хүртэлх хүмүүст илэрдэг гэсэн судалгааны дүн бий.</span></p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">АНУ-ын судалгаанд хар салхи зэрэг гамшигт өртсөн хүмүүсийн 20–30% нь депресс эсвэл ГДСЭ-ийн шинж тэмдэгтэй болсон бөгөөд зарим тохиолдолд насанд хүрэгчдийн 54% хүртэл нь депрессийн шинж илэрсэн байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Сонирхуулахад, цаг уурын өөрчлөлттэй холбоотой температурын өсөлт ч сэтгэлзүйд нөлөөлдөг баримт бий. Жишээ нь, Германд хийсэн судалгаанд хэт халуун (>25°C) болон хэт хүйтэн (<0°C) өдрүүдэд сэтгэлзүйн зөвлөгөө авах утасны дуудлага 3–5%-иар нэмэгддэг нь цаг агаарын эрс тэс нөхцөл хүмүүсийн сэтгэлзүйн дарамтыг нэмэгдүүлдэгийг харуулжээ. Зарим бодит кейс судалгаанууд ч энэ нөлөөг баталдаг. Жишээлбэл, 2023 оны Мауигийн ой хээрийн түймрийн дараах судалгаанд гамшигт өртсөн хүмүүсийн 50 хувь орчим нь депрессийн шинж тэмдэг, 25 хувь нь түгшүүрийн эмгэгтэй болсон бол хүүхдүүдийн 45 хувьд нь ГДСЭ-ийн шинж илэрсэн байна.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Монгол Улсын хувьд энэ чиглэлийн судалгаа харьцангуй хомс, тоо баримт системтэйгээр цугларч, нийтэд ил тод болсон нь цөөн байдаг. Гэсэн хэдий ч ган, зуд зэрэг цаг уурын эрсдэл нь малчдын амьжиргаа, орлоготой шууд холбоотой тул урт хугацааны стресс, сэтгэлзүйн дарамт нэмэгдэх эрсдэлтэй гэж зарим судлаач тэмдэглэсэн байдаг. Иймээс цаашид уур амьсгалын өөрчлөлт, байгалийн гамшгийн сэтгэлзүйн нөлөөг судалсан илүү системтэй, олон талт судалгааг нэмэгдүүлэх шаардлага байгаа.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөг малчин бүр эрэгтэй, эмэгтэй гэж ялгахгүйгээр мэдэрч байгаа ч эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийн хувьд сөрөг нөлөөллийг даван туулах нөөц, бололцоо, чадавх сул байгаа талаар зарим судалгаанд дурдсан байдаг?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Тийм ээ, уур амьсгалын сөрөг үзэгдэл болох зуд, ган, үер, шороон шуурга нь малчин өрх бүрт нөлөөлдөг ч эрэгтэй, эмэгтэйчүүдийн хувьд тэсвэр хатуужил гэх зүйл өөр өөр байдгийг харуулдаг. Жишээлбэл, эмэгтэйчүүд: гэр ахуйн болон халамжийн үүрэг ихтэй, нийгмийн болон санхүүгийн нөөц хязгаарлагдмал, гамшгийн дараа хурдан сэргээн босох боломж сул байдаг бөгөөд хүүхдүүд мөн амархан өвдөх, сургуульд явах, хоол тэжээлийн боломж хязгаарлагдах зэрэг олон сөрөг үр дагаварт илүү өртөмтгий байдаг (UN Women Mongolia, 2024). Иймээс малчдын дунд уур амьсгалын эрсдэлд тэсвэртэй байдал, жендэрийн мэдрэмжтэй дэмжлэг, нөөцийг нэмэгдүүлэх бодлого, арга хэмжээ маш чухал юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"> </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Ярилцсанд баярлалаа</span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/уур амьсгалын өөрчлөлт" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">уур амьсгалын өөрчлөлт</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/байгаль орчин ба жендер" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">байгаль орчин ба жендер</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna&text=П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776419764.1829"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '45942';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'c111b6d380f97f619f0be8ce285ed7141a44e4382ef60dc209792340d02a0ae95265cb22b3bc5fd5c4e6fd54547193ecb8a84f79cc1a416d512e0132cd4498a0');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'c111b6d380f97f619f0be8ce285ed7141a44e4382ef60dc209792340d02a0ae95265cb22b3bc5fd5c4e6fd54547193ecb8a84f79cc1a416d512e0132cd4498a0');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'c111b6d380f97f619f0be8ce285ed7141a44e4382ef60dc209792340d02a0ae95265cb22b3bc5fd5c4e6fd54547193ecb8a84f79cc1a416d512e0132cd4498a0');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/tsambagaraw-uul">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/28b0b2749c4663d583467d60050016fa_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/28b0b2749c4663d583467d60050016fa.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/khuurai-gazriin-eko-sistemiig-khamgaalakh">
Хуурай газрын эко системийг хамгаалах </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/tsambagaraw-uul">
Цамбагарав хайрханы мөс хайлж, 23 жилийн хугацаанд 19.5%-иар багасжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
03 сарын 16, 2026 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/mongol-zaluusiin-baiguulsan-uur-amisgaliin-tekhnologiin-startap-15-saya-amdollariin-khurungu-oruulaltiig-bosgojee">
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/64f19dd3f98dac5c0aa37c7ccc336d40.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/64f19dd3f98dac5c0aa37c7ccc336d40.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/my17">
Миний 17 </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/mongol-zaluusiin-baiguulsan-uur-amisgaliin-tekhnologiin-startap-15-saya-amdollariin-khurungu-oruulaltiig-bosgojee">
Монгол залуусын байгуулсан уур амьсгалын технологийн стартап 1.5 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтыг босгожээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
11 сарын 25, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/uur-amisgaliin-uurchlultiin-talaarkh-nub-iin-baga-khural-ekhellee">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d6d3889f62e568b9b68775d0a1001565_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d6d3889f62e568b9b68775d0a1001565.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/uur-amisgaliin-uurchlultiin-talaarkh-nub-iin-baga-khural-ekhellee">
Уур амьсгалын өөрчлөлтийн талаарх НҮБ-ын бага хурал эхэллээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
12 сарын 03, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/uur-amisgaliin-uurchlultiin-tukhai-nub-iin-baga-khural-undurluw">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/90c6890f7459069eb3f7be1dc6125958_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/90c6890f7459069eb3f7be1dc6125958.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/uur-amisgaliin-uurchlultiin-tukhai-nub-iin-baga-khural-undurluw">
Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай НҮБ-ын бага хурал өндөрлөв </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
12 сарын 17, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/tursnii-daraa-emegtei-khunii-bied-garakh-gaikhaltai-7-uurchlult">
<img src="https://peak.mn/files/9d2c45da-1d3b-4b66-af7a-0622a8627edd/0a157f0cdb5dc145f0ad45fce5ce2893.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/9d2c45da-1d3b-4b66-af7a-0622a8627edd/0a157f0cdb5dc145f0ad45fce5ce2893.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/tursnii-daraa-emegtei-khunii-bied-garakh-gaikhaltai-7-uurchlult">
Жирэмсэн үед болон төрсний дараа эмэгтэй хүний биед гардаг гайхалтай 7 өөрчлөлт </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Э.Мөнхтуяа </a> ・
04 сарын 28, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nzg6";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$reasonPhrase = 'OK' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitStatusLine() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 154
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 59
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 183 ]Code Context foreach ( $values as $value ) { header ( sprintf ( '%s: %s' , $response = object(Cake\Http\Response) {
'status' => (int) 200,
'contentType' => 'text/html',
'headers' => [
'Content-Type' => [
[maximum depth reached]
]
],
'file' => null,
'fileRange' => [],
'cookies' => object(Cake\Http\Cookie\CookieCollection) {},
'cacheDirectives' => [],
'body' => '<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
<title>
П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна | Peak News </title>
<meta charset="utf-8">
<meta name="description"
content="Манай улсын агаарын дундаж температур сүүлийн 80 жилийн хугацаанд 2.4 хэмээр нэмэгдсэн нь дэлхийн дулаарлын хурдтай харьцуулахад 2 дахин их байгааг илтгэнэ. Уур амьсгалын өөрчлөлт улс оронд байгаль орчин, нийгэм, эдийн засагт харилцан адилгүй..." />
<meta name="keywords"
content="уур амьсгалын өөрчлөлт, байгаль орчин ба жендер" />
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=2, user-scalable=yes" />
<meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge,chrome=1">
<meta name="HandheldFriendly" content="true">
<!-- Twitter Card data -->
<meta name="twitter:card"
content="summary" />
<meta name="twitter:site" content="@PEAK" />
<meta name="twitter:title"
content="П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна | Peak News">
<!-- Twitter Page description less than 200 characters -->
<meta name="twitter:description"
content="Манай улсын агаарын дундаж температур сүүлийн 80 жилийн хугацаанд 2.4 хэмээр нэмэгдсэн нь дэлхийн дулаарлын хурдтай харьцуулахад 2 дахин их байгааг илтгэнэ. Уур амьсгалын өөрчлөлт улс оронд байгаль орчин, нийгэм, эдийн засагт харилцан адилгүй..." />
<!-- Twitter Summary card images must be at least 120x120px -->
<meta name="twitter:image"
content="https://peak.mn/files/0b6bb571-e1cb-4500-abb4-ce8be4a6d509/cb49c600a84dece7420c447841797e22.jpg" />
<meta property="og:title"
content="П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна | Peak News" />
<meta property="og:image"
content="https://peak.mn/files/0b6bb571-e1cb-4500-abb4-ce8be4a6d509/cb49c600a84dece7420c447841797e22.jpg" />
<meta property="og:site_name"
content="Peak News" />
<meta property="og:description"
content="Манай улсын агаарын дундаж температур сүүлийн 80 жилийн хугацаанд 2.4 хэмээр нэмэгдсэн нь дэлхийн дулаарлын хурдтай харьцуулахад 2 дахин их байгааг илтгэнэ. Уур амьсгалын өөрчлөлт улс оронд байгаль орчин, нийгэм, эдийн засагт харилцан адилгүй..." />
<link rel="apple-touch-icon" sizes="180x180" href="/apple-touch-icon.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="32x32" href="/favicon-32x32.png">
<link rel="icon" type="image/png" sizes="16x16" href="/favicon-16x16.png">
<link rel="manifest" href="/site.webmanifest">
<meta name="msapplication-TileColor" content="#da532c">
<meta name="theme-color" content="#ffffff">
<link
href="https://fonts.googleapis.com/css2?family=Roboto+Flex:opsz,wght@8..144,300;8..144,400;8..144,500;8..144,600;8..144,700&display=swap"
rel="stylesheet">
<link rel="stylesheet" href="/static/peak.min.v1726450691.css"/>
<!--[if lt IE 9]>
<script src="https://oss.maxcdn.com/html5shiv/3.7.3/html5shiv.min.js"></script>
<![endif]-->
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit.min.js"></script>
<script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/uikit@3.21.12/dist/js/uikit-icons.min.js"></script>
<script src="https://ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/2.1.4/jquery.min.js"></script>
</head>
<body class="uk-background-top-center uk-background-width-1-1 uk-background-norepeat" style="">
<!--Nav-->
<div class="peaknav" uk-sticky>
<nav class="uk-navbar-container">
<div class="uk-container uk-container-expand">
<div uk-navbar>
<div class="uk-navbar-left">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"
class="uk-navbar-item uk-logo"><img src="/img/peak.svg" width="100" alt=""/></a>
</div>
<div class="uk-navbar-center uk-visible@l">
<ul class="uk-navbar-nav">
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
</ul>
</div>
<div class="uk-navbar-right">
<a class="uk-navbar-toggle" href="#searchmodal" uk-search-icon uk-toggle></a>
<a class="uk-navbar-toggle uk-navbar-toggle-animate" uk-navbar-toggle-icon href="#"></a>
<div class="uk-navbar-dropdown" uk-drop="offset: 0; pos: bottom-right;">
<ul class="uk-nav uk-navbar-dropdown-nav">
<li class="uk-active"><a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new"><span
class="uk-margin-small-right" uk-icon="home"></span> Нүүр
хуудас</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu">Уурлах уу, Учирлах уу</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/economics">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/technology">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/healthy">Эрүүл мэнд</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">Уурлах уу, учирлах уу?</a></li>
<li class=""><a
href="https://peak.mn/my17">Бидний 17 зорилт</a></li>
<li class=""><a
href="/category/economics?menu=2">Санхүүгийн боловсрол</a></li>
<li class=""><a
href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">Би нэг удаа</a></li>
<li class=""><a
href="/category/khunii-bagsh?menu=26">Хүний багш</a></li>
<li class=""><a
href="/category/technology?menu=11">Шинжлэх ухаан, технологи</a></li>
<li class="uk-nav-divider"></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/amidraliin-tuukh-tuukh">Амьдралын түүх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/tsegtsteisetgekh">Цэгцтэй сэтгэх</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/society">Нийгэм</a></li>
<li><a href="https://new.peak.mn/category/world">Дэлхий дахин</a></li>
<li class=""><a
href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">Амьдралын түүх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">Цэгцтэй Сэтгэх</a></li>
<li class=""><a
href="/category/world?menu=6">Дэлхий</a></li>
<li class=""><a
href="/category/society?menu=3">Нийгэм</a></li>
</ul>
</div>
</div>
</div>
</div>
</nav>
</div>
<!-- This is the modal -->
<div id="searchmodal" class="uk-modal-full uk-modal" uk-modal>
<div class="uk-modal-dialog uk-flex uk-flex-center uk-flex-middle" uk-height-viewport>
<button class="uk-modal-close-full uk-text-primary uk-close-large uk-margin-top uk-margin-right" type="button"
uk-close></button>
<form method="get" accept-charset="utf-8" class="uk-search uk-search-large" action="/search"> <input class="uk-search-input uk-text-center" type="search" placeholder="Хайлт + Enter" id="core-search"
name="searchText" value="" autofocus>
</form> </div>
</div>
<div id="fb-root"></div>
<script>
(function (d, s, id) {
var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];
if (d.getElementById(id)) return;
js = d.createElement(s); js.id = id;
js.src = 'https://connect.facebook.net/en_GB/sdk.js#xfbml=1&version=v2.10&appId=527290314294991';
fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs);
}(document, 'script', 'facebook-jssdk'));
</script>
<div class="latest">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/interview">
Ярилцлага </a>
</div>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top uk-width-2-3@s">П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна</h2>
<div uk-grid>
<div class="uk-width-2-3@s">
<div class="uk-margin" uk-grid>
<div class="uk-width-auto">
<p class="uk-text-small uk-text-lighter" style="min-width: 220px;">
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/khasherdene%40peak.mn">
<img class="uk-border-circle uk-align-left" width="45" style="margin: -2px 12px 0 0"
src="https://peak.mn/files/profile/c26ea997343f2c775d517ce26d18bc6b.jpg">
</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/p/author/khasherdene%40peak.mn" class="uk-text-semi uk-link-text">Пүрэвсүрэн Хаш-Эрдэнэ</a>
<br />
<span class="uk-text-xsmall">03 сарын 20, 2026</span>
</p>
</div>
<div class="uk-width-expand uk-text-right">
<p><a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna&text=П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</p>
</div>
</div>
<div class="articlecontent fr-view" uk-lightbox="toggle: .js-lightbox">
<p>
<img src="https://peak.mn/files/0b6bb571-e1cb-4500-abb4-ce8be4a6d509/cb49c600a84dece7420c447841797e22_progressive.jpg" class="progressive-image blurred lightbox-exclude" data-large="https://peak.mn/files/0b6bb571-e1cb-4500-abb4-ce8be4a6d509/cb49c600a84dece7420c447841797e22.jpg" alt=""/> </p>
<blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><em>Манай улсын агаарын дундаж температур сүүлийн 80 жилийн хугацаанд 2.4 хэмээр нэмэгдсэн нь дэлхийн дулаарлын хурдтай харьцуулахад 2 дахин их байгааг илтгэнэ. Уур амьсгалын өөрчлөлт улс оронд байгаль орчин, нийгэм, эдийн засагт харилцан адилгүй нөлөө үзүүлэхийн зэрэгцээ эрэгтэй, эмэгтэй хүний эрүүл мэнд, амьдралын чанарт ч ихэнхдээ ялгамжтайгаар нөлөөлж буйг судалгаа харуулжээ. </em></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><em>Энэ талаар МУИС-ийн Жендэр судлалын төвийн эрдэмтэн нарийн бичиг, доктор П.Түмэнгэрэлтэй жендэр, уур амьсгалын өөрчлөлт, сэтгэл зүйн харилцан хамаарлын талаар ярилцлаа.</em></span></p></blockquote><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"> </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Ярилцлагынхаа эхэнд та манай уншигчдад жендэрийн талаарх нийтлэг тохиолддог алдаатай ойлголтод зөв хариулт өгөх хэрэгтэй байх. Жендэрийн тухай ойлголтыг эмэгтэйчүүдийн эрхтэй андуурах нь элбэг. Тэгэхээр жендэрийн ойлголт, түүний судлагдахуун, орчин үеийн чиг хандлагын талаар мэдээлэл өгөхгүй юу?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Тийм ээ, жендэр гэдэг ойлголтыг зөвхөн эмэгтэйчүүдийн эрхтэй холбон ойлгох нь түгээмэл. Учир нь энэхүү нэр томъёо анх нэвтрэхдээ олон нийтийн дунд зөвхөн эмэгтэйчүүдийн асуудлын тухай мэтээр танигдсантай холбоотой. Үнэндээ жендэр гэдэг эмэгтэй, эрэгтэй бүх насны хүний нийгэмд хүлээдэг үүрэг, хүлээлт, боломж, эрхийн харилцааг судалдаг өргөн хүрээний ойлголт юм. Жендэр судлал нийгэмд тогтсон хэвшмэл ойлголт, эрх мэдлийн бүтэц, нийгмийн хуваарилалт, хүлээлт нь эмэгтэй, эрэгтэй хүмүүсийн амьдралд хэрхэн нөлөөлж байгааг судалдаг салбар юм. Орчин үеийн жендэрийн судалгаанд зөвхөн эмэгтэйчүүдийн асуудлыг бус, эрэгтэйчүүдийн нийгмийн үүрэг, эрүүл мэнд, сэтгэл зүй, нийгмийн дарамт зэрэг асуудлыг мөн авч үздэг болсон. Иймээс жендэрийн судалгаа нь эмэгтэй, эрэгтэй хүний аль алиных нь сайн сайхан байдлыг хангах, тэгш боломжийг бүрдүүлэхэд чиглэдэг салбар юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Манай орон эрс тэс уур амьсгалтай. Сүүлийн жилүүдэд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдсэн сөрөг нөлөөллүүд болох хэт халалт, үер ус, шороон шуурга гэх мэт үзэгдлийн давтамж, эрчим нэмэгдсэн байдаг. Энэхүү нөлөөлөл нь жендэрийн тэгш бус байдалд ч эерэг болон сөргөөр нөлөөлж байна гэж үзэж байгаа шүү дээ? </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Энэ асуултад хариулахын тулд эхлээд хэдэн зүйлийг дурьдах ёстой. Мөн Монгол орны уур амьсгалын өөрчлөлт, жендэрийн тэгш байдлын харилцаанд холбогдох тодорхой тоо баримт, судалгааг ашиглан илүү академик хүрээнд тайлбар хийх хэрэгтэй болов уу. Нэгдүгээрт, манай улс уур амьсгалын өөрчлөлтөд туйлын өртөмтгий орон. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p class="blockquote" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Сүүлийн 80 жилийн хугацаанд монгол орны агаарын дундаж температур 2.4 хэмээр нэмэгдсэн бөгөөд энэ нь дэлхийн дунджаас хамаагүй хурдтай өсөж буй үзүүлэлт. Үүнээс болж 832 гол нуур бүрэн ширгэж, цөлжилт газар нутгийн 76 хувийг эзэлж байгаа гэсэн тоо баримт байдаг. Мөн ган, зуд, усны хомсдол гэх мэт эрс тэс үзэгдлүүдийн давтамж нэмэгдэж энэ нь хүмүүсийн амьдралд сөргөөр нөлөөлж байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Жишээ нь 2024 онд болсон “зуд” нь нийт малыг 7.1 сая толгой хорогдуулж, олон өрх айл санхүүгийн хүндрэл болон сэтгэл зүйн асуудалд орсон. </span><span style="font-size: 18px;">Байгалийн гамшигт үзэгдлүүд нь малчдын амьжиргаанд төдийгүй, хөдөө‑суурин бүсийн залуус, эмзэг бүлгийн иргэдэд хүчтэй дарамт үүсгэж байна. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Хоёрдугаарт, уур амьсгалын өөрчлөлт нь жендэрийн тэгш байдалд сөрөг нөлөө үзүүлдэг. Судалгаагаар Монгол Улсад уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөний хүрээнд эмэгтэйчүүд ба эрэгтэйчүүд экологийн болон гамшгийн эрсдэлд харилцан өөрөөр өртдөг гэдгийг тодорхойлсон мэдээлэл бий. (Монголын Үндэсний Статистикийн газартай хамтарсан Gender and Environment Survey). Ингэснээр эмэгтэйчүүд, эрэгтэйчүүдийн “Байгаль орчны гамшигт үзэгдлээс үүдэх нийгэм‑эдийн засгийн үр дагаврын ялгаа”, гэр бүл, малчид, ажил эрхлэлтийн хэв маяг, тэдний орлого, хандлага, эрүүл мэндийн эрсдэл зэрэг талуудыг судалсан. Судалгааны үр дүнг харахад эмэгтэй хүмүүсийн хувьд аж ахуй, гэр бүлийн болон нийгмийн халамжийн үүрэг ихтэй, байгалийн гамшиг, усны хомсдлын үед “үнэгүй” хөдөлмөр, гэр бүлийн үүрэгт өртөмтгий хэвээр байдаг, эмзэг бүлэг болох өрх толгойлсон эмэгтэй хөдөө‑суурин өрхүүд илүү санхүүгийн дарамт, орлогын алдагдалд өртөмтгий байдаг гэсэн үр дүн гарсан ю билээ. Мөн НҮБ‑ын олон улсын мэдээллээр байгалийн гамшиг (жишээ нь үер, ган, зуд‑ын дараах шилжилт) дагаж зугтаж байгаа хүмүүсийн 80 хувиас илүү нь эмэгтэйчүүд, охид байдаг гэж дүгнэсэн байна. </span></p><p class="txt-block1" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Түүнчлэн, эмэгтэйчүүд гэр бүл, гэрийн ажлыг голлон хариуцдаг учир ус, хоол хүнсний нөөц багасах үед илүү их ачаалалтай тулгардгийг олон улсын судалгаа харуулдаг. Нөгөө талаас, уур амьсгалын өөрчлөлт болох байгалийн гамшиг, зуд болох үед эрэгтэйчүүд мал аж ахуйтай хамаарал их тул санхүүгийн эрсдэлтэй шууд тулгардаг. </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Жишээлбэл, мал хорогдолын дараа олон эрэгтэй малчид сэтгэл гутралд орж архи, согтууруулах ундаа хэрэглэх нь ихсэх, хот суурин, нийслэл хот рүү нүүх, шинэ байршилд өмнө нь эрхэлж байгаагүй ажил хийх нь элбэг. Үүнээс үзвэл уур амьсгалын өөрчлөлт нь эмэгтэй, эрэгтэй хүмүүсийн амьдралд ялгаатай сөрөг үр дагавар авчирч байна.</span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);">Байгалийн гамшиг сэтгэлзүй болон шийдвэр гаргалтад нөлөөлж байна</span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөлөл хүний эрүүл мэнд, тэр дундаа сэтгэл зүйд нөлөө үзүүлдэг талаар ярьлаа. Энэ талаар дэлгэрүүлэхгүй юу?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Тийм ээ, уур амьсгалын өөрчлөлт нь хүний эрүүл мэнд, тэр дундаа сэтгэл зүйд бодитой нөлөөлдөг гэдгийг олон улсын судалгаа, шинжлэх ухааны материалыг харахад баттай харагддаг. Та бидний мэдэж буйгаар, манай орон эрс тэс уур амьсгалтай бөгөөд сүүлийн жилүүдэд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдсэн зуны улиралд хэт халах, гэнэт их хэмжээний хур тундас орж үер буух, өвлийн улиралд зуд болох, хавар шороон шуурга шуурах давтамж эрчимтэй нэмэгдэж байна. Эдгээр нь хүний эрүүл мэнд, тэр дундаа сэтгэл зүйд шууд болон шууд бус нөлөө үзүүлдэг. Судалгаагаар байгалийн гамшгийн туршлага нь стресс, түгшүүр, депресс үүсгэж болдог ба урт хугацааны хэт халуун, ган, зуд нь анхаарал сулрах, ядаргаа, сэтгэлзүйн дарамт үүсгэдэг болохыг тогтоосон байдаг (Cambridge Univ., 2025). Энэхүү нөхцөл нь жендэрийн тэгш бус байдалд ялгаатай нөлөө үзүүлдэг. Эмэгтэйчүүд гэр ахуй, асрахуйн үүрэг ихтэй учир ямар ч гамшгийн үед илүү их дарамт, ачаалал, стресс, санхүүгийн эрсдэлд өртдөг бол эрэгтэйчүүд мал аж аху болон бусад ажил эрхлэлтийн ачааллаас үүдэлтэй эрсдэлд илүү өртөмтгий байдаг байна (UN Women Mongolia, 2024). Иймээс уур амьсгалын өөрчлөлтийн хариу арга хэмжээ болон жендэрийн тэгш байдлыг хангах бодлого, шийдэл нь эмэгтэй, эрэгтэй гэлтгүй бүх хүмүүсийн эрүүл мэнд, нийгмийн сайн сайхан байдлыг хамгаалахад чухал юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Байгалийн гамшигт үзэгдэл нь хүний сэтгэл зүйд стресс, түгшүүр, депресс үүсгэж болдог талаар дурдлаа. Тэгэхээр хүний сэтгэлзүйд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан урт хугацааны гамшиг (ган, зуд гэх мэт) эсвэл богино хугацааны үзэгдэл (бороо, салхи, цас гм) өөрөөр нөлөөлдөг байж болох уу?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Судалгаануудаас харахад уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой байгалийн үзэгдлүүд хүний сэтгэлзүйд нөлөөлөх хэлбэр нь тухайн үзэгдлийн үргэлжлэх хугацаа, шинж чанараас шалтгаалан өөр өөр байдаг. Гэнэтийн эсвэл богино хугацаанд тохиолддог гамшигт үзэгдлүүд (жишээлбэл үер, хүчтэй шуурга, хар салхи, ой хээрийн түймэр зэрэг) нь хүмүүсийн сэтгэлзүйд шууд цочрол өгч, айдас, түгшүүр, нойргүйдэл, Гэмтлийн Дараах Стрессийн Эмгэг үүсгэх (ГДСЭ) магадлалыг нэмдэг. Олон улсын судалгаагаар байгалийн гамшигт өртсөн хүмүүсийн 25-40 хувьд ГДСЭ-ийн шинж тэмдэг илэрдэг бөгөөд гамшгийн дараах эхний жилд депресс болон түгшүүрийн түвшин эрс нэмэгддэг байна. Жишээ хэлэхэд, 2024 оны аравдугаар сарын 29-нд Испанийн Валенсиа хотод хүчтэй аадар борооны улмаас их хэмжээний үер буусан. Тус үер 24 цаг хүрэхгүй хугацаанд зарим газарт 300 мм-ээс дээш хур тунадас орж, гэнэтийн үер болж олон хот сууринг усанд автуулсан. Энэ гамшгийн улмаас 220-оос дээш тооны хүн амь насаа алдаж, хэдэн зуун мянган хүн өртсөн бөгөөд Европт сүүлийн арван жилийн хамгийн ноцтой үерүүдийн нэг гэж тооцогддог. Тус байгалийн гамшгийн дараах судалгаагаар гамшигт өртсөн хүмүүсийн 28 орчим хувьд нь ГДСЭ-ийн шинж тэмдэг илэрсэн бөгөөд бороо орох үед айдас, сандрал дахин сэргэдэг болохыг тогтоосон байдаг. Мөн бороо орох үед эмэгтэйчүүдийн сэтгэл зүй илүү их өөрчлөгддөг. Энэ нь таагүй, тогтворгүй цаг агаар эмэгтэйчүүдийн сэтгэл санаанд илүү хүчтэй нөлөөлж, сөрөг мэдрэмжийн өөрчлөлт эрэгтэйчүүдтэй харьцуулахад илүү өндөр болохыг судалгаагаар харуулсан байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Харин уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой урт хугацаанд үргэлжилдэг гамшигт үзэгдлүүд (ган, зуд, температурын удаан хугацааны өсөлт гэх мэт) нь хүний сэтгэлзүйд аажим боловч илүү тогтвортой стресс үүсгэдэг юм. Өөрөөр хэлбэл, хүмүүсийн амьжиргаа, эдийн засаг, ирээдүйн тогтвортой байдлын талаарх айдас, тодорхойгүй байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ архаг стресс, депресс болон “climate anxiety” буюу уур амьсгалын түгшүүрийг бий болгодог.</span></p><p class="blockquote" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Зарим судалгаагаар дундаж температур 1 градусаар нэмэгдэхэд амиа хорлох эрсдэл ойролцоогоор 1 хувь өсдөг гэж тогтоосон бөгөөд ялангуяа хөдөө аж ахуй, мал аж ахуйд түшиглэсэн бүс нутагт энэ нөлөө илүү хүчтэй илэрдэг байна.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Иймээс богино хугацааны гамшиг нь ихэвчлэн шууд сэтгэлзүйн цочрол, ГДСЭ үүсгэдэг бол урт хугацааны уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой гамшигт үзэгдлүүд нь удаан хугацааны стресс, депресс, амьдралын баталгаанд сөргөөр нөлөөлөх зэрэг сэтгэлзүйн нөлөөг бий болгодог гэж олон улсын судлаачид дүгнэдэг.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Байгалийн сөрөг нөлөөллөөс үүсэж буй сэтгэл зүйн асуудал нь хүмүүсийн өдөр тутмын шийдвэр гаргалтад нь хэрхэн нөлөөлөх боломжтой вэ?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Урт хугацааны сөрөг нөлөөлөл нь хүний зөвхөн бие махбодод төдийгүй, анхаарал төвлөрөл, ой санамж, шийдвэр гаргалт зэрэг танин мэдэхүйн үйл ажиллагаанд мэдэгдэхүйц нөлөөлдөг болохыг олон улсад судалсан байдаг. Сонирхолтой жишээ хэлэхэд, БНХАУ-д 5400 гаруй хүнийг хамруулсан судалгаагаар, халуун өдрүүдэд хүмүүсийн үг цээжлэх чадавхи болон математикийн тестийн оноо мэдэгдэхүйц буурчээ. Энэ нөлөө нь хэдэн өдөр үргэлжилж болохыг мөн судалгаагаар тогтоожээ. Судлаачид үүнийг “heat stress” буюу дулааны стресс тархины танин мэдэхүйн үйл ажиллагаанд шууд нөлөөлж байгаатай холбон тайлбарласан байдаг. Ялангуяа агаарын температур 30°C-аас дээш удаан хугацаанд үргэлжилбэл тархины мэдээлэл боловсруулах үр ашиг буурч, төвлөрөл мууддаг байна. Зөвхөн халуун төдийгүй хэт хүйтэн орчин ч хүний танин мэдэхүйн үйл ажиллагаанд нөлөө үзүүлдэг. Тухайлбал, -10°C орчим хүйтэнд хийсэн туршилтаар хүмүүсийн хариу үйлдлийн хурд удааширч, анхаарал сарних, шийдвэр гаргах чадвар буурах зэрэг өөрчлөлт илэрсэн судалгаа ч байдаг.</span></p><p class="blockquote-peak" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Манай орны нөхцөлд эдгээр нөлөө илүү тод илрэх боломжтой. Учир нь Монголд ган, зуд, эрс тэс температурын хэлбэлзэл нь малчдын амьжиргаа, эдийн засагтай шууд холбоотой байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Судалгаануудын дүгнэлтээр байгаль цаг уурын эрсдэл нэмэгдэх үед малчдын дунд архаг стресс, сэтгэлзүйн дарамт, анхаарал сарних, шийдвэр гаргах эрсдэлтэй байдал нэмэгддэг гэж үздэг. Жишээлбэл зудын жилүүдэд малын хорогдол, орлогын тодорхойгүй байдал нэмэгдэх нь малчдын сэтгэлзүйн стрессийг өсгөж, өдөр тутмын аж ахуйн шийдвэр (нүүдэл хийх, малын бүтэц өөрчлөх, зээл авах гэх мэт) илүү эрсдэлтэй нөхцлийг бий болгодог гэж Монголын хөдөө аж ахуй, нийгмийн судалгаанууд тэмдэглэсэн байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Иймээс уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан урт хугацааны халуун, ган, зуд зэрэг үзэгдлүүд нь зөвхөн байгаль орчин, эдийн засагт нөлөөлөхөөс гадна хүний танин мэдэхүй, анхаарал төвлөрөл, өдөр тутмын шийдвэр гаргалтад системтэй нөлөөлдөг бөгөөд энэ нь нийгмийн тогтвортой байдал, амьжиргааны стратегид хүртэл нөлөөлөх боломжтой гэж судлаачид дүгнэсэн байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><img src="https://peak.mn/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/ee7a47e82986a51f0f86703233c92b18.png" class="fr-fic fr-dib" data-size="1200,722.8915662650603" data-success="true" data-filepath="/home/peakmn/public_html/webroot/files/942b10c3-1904-424c-92a6-b433b68f0cdb/ee7a47e82986a51f0f86703233c92b18.png" data-test="true" data-test2="1200"></span><br></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);">Малчид архаг стресст өртөж байна</span></p><p style="text-align: center;"><span style="font-size: 24px; color: rgb(41, 105, 176);"> </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Тэгвэл хөдөө, байгальтайгаа илүү ойр амьдарч буй малчид болон суурин газар амьдардаг хүмүүсийн сэтгэлзүйд байгалийн үзэгдэл нь хэр ялгаатай нөлөө үзүүлэх вэ?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Тодорхой хэмжээгээр ялгаатай нөлөөлөл үзүүлдэг. Тухайлбал, малчдын хувьд байгаль, цаг ууртай шууд холбоотой байдаг тул ган, зуд зэрэг удаан үргэлжилдэг гамшгийн үед архаг стресс, амьжиргааны тогтворгүй байдлаас үүдэлтэй түгшүүр, депресс илүү түгээмэл тохиолддог. Харин суурин газрын оршин суугчдын хувьд үер, хүчтэй шуурга зэрэг гэнэтийн гамшгийн дараа гэмтлийн дараах стресс, айдас, түгшүүр илрэх нь илүү элбэг байдаг гэж судалгаанууд харуулдаг. Энгийнээр хэлэхэд, хөдөө орон нутгийн иргэдийн хувьд байгалийн гамшиг нь ихэвчлэн удаан хугацааны сэтгэлзүйн дарамт үүсгэх бол, суурин хүмүүсийн хувьд гэнэтийн сэтгэлзүйн цочрол авах хандлагатай байдаг. </span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Энэ талаар сонирхолтой тоо, баримт, статистик үзүүлэлтээс танилцуулахгүй юу?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Байгалийн гамшиг болон уур амьсгалын өөрчлөлт хүний сэтгэлзүйд хэрхэн нөлөөлдгийг харуулсан сонирхолтой статистик, судалгааны тоо баримтууд олон байдаг. Жишээлбэл, олон улсын мета-анализ судалгаагаар байгалийн гамшигт өртсөн хүмүүсийн дунд сэтгэлзүйн эмгэгийн тархалт 5.8–87.6% хүртэл хэлбэлздэг бөгөөд түгшүүрийн эмгэг 2.2–84%, депресс 3.2–52.7%, гэмтлийн дараах стрессийн эмгэг 2.6–52% хүртэл илэрч болохыг тогтоосон байна. Мөн уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой байгалийн гамшгийн дараа гэмтлийн дараах стрессийн эмгэг 25–40% хүртэлх хүмүүст илэрдэг гэсэн судалгааны дүн бий.</span></p><p class="txt-block2" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">АНУ-ын судалгаанд хар салхи зэрэг гамшигт өртсөн хүмүүсийн 20–30% нь депресс эсвэл ГДСЭ-ийн шинж тэмдэгтэй болсон бөгөөд зарим тохиолдолд насанд хүрэгчдийн 54% хүртэл нь депрессийн шинж илэрсэн байдаг.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Сонирхуулахад, цаг уурын өөрчлөлттэй холбоотой температурын өсөлт ч сэтгэлзүйд нөлөөлдөг баримт бий. Жишээ нь, Германд хийсэн судалгаанд хэт халуун (>25°C) болон хэт хүйтэн (<0°C) өдрүүдэд сэтгэлзүйн зөвлөгөө авах утасны дуудлага 3–5%-иар нэмэгддэг нь цаг агаарын эрс тэс нөхцөл хүмүүсийн сэтгэлзүйн дарамтыг нэмэгдүүлдэгийг харуулжээ. Зарим бодит кейс судалгаанууд ч энэ нөлөөг баталдаг. Жишээлбэл, 2023 оны Мауигийн ой хээрийн түймрийн дараах судалгаанд гамшигт өртсөн хүмүүсийн 50 хувь орчим нь депрессийн шинж тэмдэг, 25 хувь нь түгшүүрийн эмгэгтэй болсон бол хүүхдүүдийн 45 хувьд нь ГДСЭ-ийн шинж илэрсэн байна.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">Монгол Улсын хувьд энэ чиглэлийн судалгаа харьцангуй хомс, тоо баримт системтэйгээр цугларч, нийтэд ил тод болсон нь цөөн байдаг. Гэсэн хэдий ч ган, зуд зэрэг цаг уурын эрсдэл нь малчдын амьжиргаа, орлоготой шууд холбоотой тул урт хугацааны стресс, сэтгэлзүйн дарамт нэмэгдэх эрсдэлтэй гэж зарим судлаач тэмдэглэсэн байдаг. Иймээс цаашид уур амьсгалын өөрчлөлт, байгалийн гамшгийн сэтгэлзүйн нөлөөг судалсан илүү системтэй, олон талт судалгааг нэмэгдүүлэх шаардлага байгаа.</span></p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөг малчин бүр эрэгтэй, эмэгтэй гэж ялгахгүйгээр мэдэрч байгаа ч эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийн хувьд сөрөг нөлөөллийг даван туулах нөөц, бололцоо, чадавх сул байгаа талаар зарим судалгаанд дурдсан байдаг?</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;">-Тийм ээ, уур амьсгалын сөрөг үзэгдэл болох зуд, ган, үер, шороон шуурга нь малчин өрх бүрт нөлөөлдөг ч эрэгтэй, эмэгтэйчүүдийн хувьд тэсвэр хатуужил гэх зүйл өөр өөр байдгийг харуулдаг. Жишээлбэл, эмэгтэйчүүд: гэр ахуйн болон халамжийн үүрэг ихтэй, нийгмийн болон санхүүгийн нөөц хязгаарлагдмал, гамшгийн дараа хурдан сэргээн босох боломж сул байдаг бөгөөд хүүхдүүд мөн амархан өвдөх, сургуульд явах, хоол тэжээлийн боломж хязгаарлагдах зэрэг олон сөрөг үр дагаварт илүү өртөмтгий байдаг (UN Women Mongolia, 2024). Иймээс малчдын дунд уур амьсгалын эрсдэлд тэсвэртэй байдал, жендэрийн мэдрэмжтэй дэмжлэг, нөөцийг нэмэгдүүлэх бодлого, арга хэмжээ маш чухал юм.</span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"> </span></p><p style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px; color: rgb(41, 105, 176);">-Ярилцсанд баярлалаа</span></p><p data-empty="true" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 18px;"><br></span></p><p style="text-align: justify;"><br></p> </div>
<div class="uk-margin-large">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Холбоотой сэдвүүд</h5>
<p>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/уур амьсгалын өөрчлөлт" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">уур амьсгалын өөрчлөлт</a>
<a href="https://www.test.peak.mn/tag/байгаль орчин ба жендер" class="uk-button uk-button-small uk-button-tag">байгаль орчин ба жендер</a>
</p>
<div class="uk-margin socialshares">
<div>
<a onclick="openWindow('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook"></a>
<a onclick="openWindow('https://twitter.com/share?url=https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna&text=П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна')"
class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter"></a>
<a onclick="writeClipboardText('https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna')" class="uk-icon-button" uk-icon="link"></a>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<div class="fb-like" data-href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" data-layout="button_count"
data-action="like" data-size="small" data-show-faces="false" data-share="false"></div>
<div class="fb-share-button" data-href="https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna" data-layout="button" data-size="small"
data-mobile-iframe="true"><a class="fb-xfbml-parse-ignore" target="_blank"
href="https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fdevelopers.facebook.com%2Fdocs%2Fplugins%2F&src=sdkpreparse">Share</a>
</div>
<div class="fb-send" data-href="https://www.test.peak.mn/news/uur-am-sgalyn-rcllt-emegtejcded-il-hnd-tusaz-bajna"></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="comments uk-margin-large">
<h3 class="uk-text-medium uk-margin-remove-bottom"><span uk-icon="icon: comments"></span> Сэтгэгдэл бичих
</h3>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-remove-top">Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус
сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.</p>
<form>
<div class="uk-margin">
<div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_new" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="new"></textarea></div> </div>
<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom">
<button disabled="disabled" id="addComm_new" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large">Сэтгэгдэл бичих <span uk-icon="icon: arrow-right"></span></button> </div>
</form>
<input type="hidden" name="cmt-url" readonly="readonly" id="cmt-url" value="1776419764.1829"/><div id="comment_list" class="uk-margin uk-margin-large-top uk-text-small">
</div>
<script>
var foreign_key = '45942';
var modelName = "articles";
var commentLimit = 5;
$(function () {
$('#addComm_new').on('click', function () {
if (commentLimit < 1) return;
var formData = {
'body': $('#comment_body_new').val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'foreign_key': foreign_key,
'model': modelName,
};
$('#comment_body_new').val('');
$('#addComm_new').attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_new').html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'c111b6d380f97f619f0be8ce285ed7141a44e4382ef60dc209792340d02a0ae95265cb22b3bc5fd5c4e6fd54547193ecb8a84f79cc1a416d512e0132cd4498a0');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#comment_list').prepend(newComment);
newComment.fadeIn();
commentLimit--;
}).fail(function (error) {
$('#addComm_new').html('Сэтгэгдэл бичих');
});
});
addEventToCommentBody();
});
function addReply(parentId) {
if ($('#reply_' + parentId).length) {
$('#reply_' + parentId).toggle();
return;
}
if (!$('#' + parentId).next('div').hasClass('uk-margin-large-left')) {
$('#' + parentId).after('<div class="uk-margin-large-left"></div>');
}
var cmtHtml = '<div id="reply_' + parentId + '" class="uk-margin-top uk-margin-bottom">' +
'<div class="uk-margin"><div class="input textarea"><textarea name="cmt-body" id="comment_body_' + parentId + '" rows="3" class="botCheck uk-textarea uk-width-1-1" placeholder="Сэтгэгдлээ бичнэ үү" data-comment-id="' + parentId + '"></textarea>' + '</div>' +
'<div class="uk-margin-small uk-margin-small-bottom"><button disabled="disabled" id="addComm_' + parentId + '" value="Бичих" type="button" class="uk-button uk-button-peak-grey uk-button-small uk-text-semi uk-width-1-1 uk-button-large" onclick="saveReply(\'' + parentId + '\')">Сэтгэгдэл бичих</button>' + '</div></div>';
$('#' + parentId).next('div').prepend(cmtHtml);
addEventToCommentBody();
}
function saveReply(parentId) {
var formData = {
'body': $('#comment_body_' + parentId).val() || '',
'url': $('input[name="cmt-url"]').val() || '',
'model': modelName,
'foreign_key': foreign_key,
'parent_id': parentId,
};
$('#comment_body_' + parentId).val('');
$('#addComm_' + parentId).attr('disabled', 'disabled');
$('#addComm_' + parentId).html('<i class="uk-icon-refresh uk-icon-spin"></i> Түр хүлээнэ үү... ');
$.ajax({
url: "/comments/ajax-save-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'c111b6d380f97f619f0be8ce285ed7141a44e4382ef60dc209792340d02a0ae95265cb22b3bc5fd5c4e6fd54547193ecb8a84f79cc1a416d512e0132cd4498a0');
},
data: formData
}).done(function (data) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
var newComment = $(data).hide();
$('#' + parentId).next('div').prepend(newComment);
$('#reply_' + parentId).remove();
newComment.fadeIn();
}).fail(function (error) {
$('#addComm_' + parentId).html('Сэтгэгдэл бичих');
});
addEventToCommentBody();
}
function deleteComment(c_id) {
if (confirm('Та итгэлтэй байна уу?')) {
$.ajax({
url: "/comments/ajax-delete-comment",
type: "POST",
beforeSend: function (request) {
request.setRequestHeader("X-CSRF-Token", 'c111b6d380f97f619f0be8ce285ed7141a44e4382ef60dc209792340d02a0ae95265cb22b3bc5fd5c4e6fd54547193ecb8a84f79cc1a416d512e0132cd4498a0');
},
dataType: "json",
data: {
"c_id": c_id
}
}).done(function (data) {
if (data.success == true)
$('#' + c_id).fadeOut('slow');
}).fail(function (data) {
//console.log(data);
});
}
}
function addEventToCommentBody() {
$('.botCheck').keyup(function () {
var comment_id = $(this).attr('data-comment-id');
$allowed = 0;
if ($('#comment_body_' + comment_id).val().trim().length > 2) {
$allowed++;
}
if ($allowed === 1) {
$('#addComm_' + comment_id).removeAttr('disabled');
} else {
$('#addComm_' + comment_id).attr('disabled', 'disabled');
}
});
}
</script>
</div>
</div>
<div class="uk-width-expand">
<div uk-sticky="end: true; offset: 100; media: 640" style="z-index: 979;">
<h5 class="uk-text-primary uk-text-medium">Санал болгох</h5>
<div class="mostread hide-first-divider">
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
1 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bnyambayar-shuwuud">
Б.Нямбаяр: Шувууд үзэгдэхээ больж байвал тэр орчин амьдрах боломжгүй болж буйн дохио </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
2 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/emd-suvilal">
ЭМД-ын тогтолцоо: Урьдчилан сэргийлэхгүй, зөвхөн хүндэрсэн үед л үйлчилдэг үү? </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
3 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/komyntal">
Хомын талд 26-хан ирсэн тахь 150-уулаа болж, өсөж өнөр олуулаа болсон нь </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
4 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/bonaqua-brend">
Bonaqua брэнд Монголдоо 100% дахин боловсруулсан савлагаатай анхны брэнд боллоо </a>
</p>
<hr />
<p class="uk-margin-remove uk-text-medium uk-text-small">
<span class="uk-align-left uk-text-bold uk-text-large@s uk-text-primary">
5 </span>
<a class="uk-link-heading trending-title" href="https://www.test.peak.mn/news/c-zavhlanbaatar-bor-cajny-sim">
Ц.Жавхланбаатар: Бор цайны шим хоол, эм шиг эрүүл мэндэд тустай </a>
</p>
</div>
<div class="uk-margin-top">
<a href="https://www.mandalschool.mn/?msg=not-logged-in" target="_blank" class="side-banner">
<img src="https://peak.mn/files/banner/4b36acdcd6a66f23a7b23841fb81fdc1.jpg" class="uk-width-1-1" > </a>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>
<div class="featured">
<div class="uk-container">
<div class="uk-slider-container" uk-slider>
<h2 class="uk-text-medium uk-margin-remove-top">Холбоотой мэдээ</h2>
<div class="uk-position-relative">
<div class="featurednav">
<a href uk-slidenav-previous uk-slider-item="previous"></a>
<a href uk-slidenav-next uk-slider-item="next"></a>
</div>
<ul class="uk-slider-items uk-child-width-1-3@s uk-child-width-1-4@l uk-grid uk-grid-small uk-grid-match">
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/tsambagaraw-uul">
<img src="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/28b0b2749c4663d583467d60050016fa_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/853ed522-deb3-4413-8076-db893fe23e81/28b0b2749c4663d583467d60050016fa.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/khuurai-gazriin-eko-sistemiig-khamgaalakh">
Хуурай газрын эко системийг хамгаалах </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/tsambagaraw-uul">
Цамбагарав хайрханы мөс хайлж, 23 жилийн хугацаанд 19.5%-иар багасжээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Буяндэлгэрийн Мөнхчимэг </a> ・
03 сарын 16, 2026 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/mongol-zaluusiin-baiguulsan-uur-amisgaliin-tekhnologiin-startap-15-saya-amdollariin-khurungu-oruulaltiig-bosgojee">
<img src="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/64f19dd3f98dac5c0aa37c7ccc336d40.jpeg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/bbc426ef-1be2-4476-b271-a7ca5af297a4/64f19dd3f98dac5c0aa37c7ccc336d40.jpeg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/my17">
Миний 17 </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/mongol-zaluusiin-baiguulsan-uur-amisgaliin-tekhnologiin-startap-15-saya-amdollariin-khurungu-oruulaltiig-bosgojee">
Монгол залуусын байгуулсан уур амьсгалын технологийн стартап 1.5 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтыг босгожээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Peak.mn </a> ・
11 сарын 25, 2022 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/uur-amisgaliin-uurchlultiin-talaarkh-nub-iin-baga-khural-ekhellee">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d6d3889f62e568b9b68775d0a1001565_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/d6d3889f62e568b9b68775d0a1001565.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/uur-amisgaliin-uurchlultiin-talaarkh-nub-iin-baga-khural-ekhellee">
Уур амьсгалын өөрчлөлтийн талаарх НҮБ-ын бага хурал эхэллээ </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
12 сарын 03, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/uur-amisgaliin-uurchlultiin-tukhai-nub-iin-baga-khural-undurluw">
<img src="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/90c6890f7459069eb3f7be1dc6125958_progressive.png" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/e8d60fcb-f021-43e1-97c3-21ba798998b3/90c6890f7459069eb3f7be1dc6125958.png" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/world">
Дэлхий </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/uur-amisgaliin-uurchlultiin-tukhai-nub-iin-baga-khural-undurluw">
Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай НҮБ-ын бага хурал өндөрлөв </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Б.Баясгалан </a> ・
12 сарын 17, 2018 </p>
</div>
</div> </li>
<li>
<div class="uk-card uk-card-small uk-card-hover">
<div class="uk-card-media-top uk-cover-container">
<a href="https://www.test.peak.mn/news/tursnii-daraa-emegtei-khunii-bied-garakh-gaikhaltai-7-uurchlult">
<img src="https://peak.mn/files/9d2c45da-1d3b-4b66-af7a-0622a8627edd/0a157f0cdb5dc145f0ad45fce5ce2893.jpg" uk-cover="" class="progressive-image blurred" data-large="https://peak.mn/files/9d2c45da-1d3b-4b66-af7a-0622a8627edd/0a157f0cdb5dc145f0ad45fce5ce2893.jpg" alt=""/> <canvas width="400" height="400"></canvas>
</a>
</div>
<div class="uk-card-body">
<p class="uk-margin-small-bottom">
<a class="uk-button uk-button-xsmall uk-button-tag" href="https://www.test.peak.mn/category/life">
Амьдрал </a>
</p>
<h5 class="uk-margin-remove uk-text-medium">
<a class="uk-link-heading" href="https://www.test.peak.mn/news/tursnii-daraa-emegtei-khunii-bied-garakh-gaikhaltai-7-uurchlult">
Жирэмсэн үед болон төрсний дараа эмэгтэй хүний биед гардаг гайхалтай 7 өөрчлөлт </a>
</h5>
<p class="uk-text-xsmall uk-margin-small-top uk-text-lighter"><a href="#" class="uk-text-semi uk-link-text">
Э.Мөнхтуяа </a> ・
04 сарын 28, 2019 </p>
</div>
</div> </li>
</ul>
</div>
<ul class="uk-slider-nav uk-dotnav uk-flex-center uk-margin"></ul>
</div>
</div>
</div>
<!--Banner-->
<script>
var shortUrl = "https://peak.mn/bs/nzg6";
$('.twittersharelink').on('click', function () {
var el = $(this);
var url = document.URL;
if (shortUrl && shortUrl !== null) {
url = shortUrl;
}
var tweetUrl = "https://twitter.com/intent/tweet?text=" + el.text() + "&url=" + url + "&original_referer=" + url;
openWindow(url)
});
function openWindow(url) {
window.open(url, '_blank', 'location=yes,height=420,width=550,scrollbars=yes,status=yes');
}
$(function () {
setTimeout(function () {
$('video').each(function () {
this.play();
});
}, 2000);
});
</script>
<!--Footer-->
<div class="footer">
<div class="uk-container">
<div class="uk-margin-large-bottom uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div class="footerlogo">
<a href="https://new.peak.mn/pages/view/home-new">
<img src="/img/peak.svg" width="113" height="40" alt=""/> </a>
<img src="/img/sdg.svg" width="169" alt=""/> </div>
<div class="uk-text-right@s">
<a href="https://www.facebook.com/Peaknews1/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="facebook" target="_blank"></a>
<a href="https://www.instagram.com/peak.mn/" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="instagram"
target="_blank"></a>
<a href="https://twitter.com/peaknewsmn" class="uk-icon-button uk-margin-small-right" uk-icon="twitter" target="_blank"></a>
<a href="https://www.youtube.com/@peaknews8897" class="uk-icon-button" uk-icon="youtube" target="_blank"></a>
</div>
</div>
<div class="footermenu uk-child-width-expand@s" uk-grid>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үндсэн категори</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/uurlakh-uu-uchirlakh-uu?menu=19">
Уурлах уу, учирлах уу? </a></li>
<li><a href="https://peak.mn/my17">
Бидний 17 зорилт </a></li>
<li><a href="/category/economics?menu=2">
Санхүүгийн боловсрол </a></li>
<li><a href="/category/bi-neg-udaa?menu=25">
Би нэг удаа </a></li>
<li><a href="/category/khunii-bagsh?menu=26">
Хүний багш </a></li>
<li><a href="/category/technology?menu=11">
Шинжлэх ухаан, технологи </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Бусад</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="/category/amidraliin-tuukh-tuukh?menu=24">
Амьдралын түүх </a></li>
<li><a href="/category/tsegtsteisetgekh?menu=8">
Цэгцтэй Сэтгэх </a></li>
<li><a href="/category/world?menu=6">
Дэлхий </a></li>
<li><a href="/category/society?menu=3">
Нийгэм </a></li>
</ul>
</div>
<div>
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Үйлчилгээ</p>
<ul class="uk-list uk-list-large">
<li><a href="https://new.peak.mn/pages/view/editorial-word2">Редакцын бодлого</a></li>
<li>
<a href="/page/authors">Манай нийтлэгчид</a> </li>
<li>
<a href="#">
Контент нийлүүлэх
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
<li>
<a href="#">
Эвэнт дээр хамтран ажиллах
<img src="/img/icons/external-link.svg" width="15" height="15" class="uk-text-middle" alt=""/> </a>
</li>
</ul>
</div>
<div class="uk-text-small">
<p class="uk-text-xsmall uk-text-primary uk-text-medium">Холбоо барих</p>
<div class="uk-grid-small" uk-grid>
<div class="uk-width-2-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Мэдээ</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97677191977" target="_blank">
77191977 </a></p>
</div>
<div class="uk-width-3-5">
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Редакц</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="tel:+97699126085" target="_blank">
99126085 </a></p>
</div>
</div>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Имэйл</p>
<p class="uk-margin-remove-top"><a href="mailto: contact@peak.mn" target="_blank">
contact@peak.mn </a></p>
<p class="uk-text-grey uk-margin-remove-bottom">Холбоо барих</p>
<p class="uk-margin-remove-top">
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Бага тойруу, 24-р байр </p>
</div>
</div>
<hr />
<p class="uk-text-small">©
2017-2024 Пийк Медиа Групп ХХК. Бүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. </p>
</div>
</div> <!-- Google tag (gtag.js) -->
<script async src="https://www.googletagmanager.com/gtag/js?id=UA-61909596-20"></script>
<script>
window.dataLayer = window.dataLayer || [];
function gtag(){dataLayer.push(arguments);}
gtag('js', new Date());
gtag('config', 'UA-61909596-20');
</script>
<script src="/static/peak.min.v1726448455.js"></script>
<!--TODO: move this script to main.js-->
<script>
var isMobile = 0;
(function () {
var vcount = 0;
$("video").each(function () {
var _video = $(this);
_video.attr('videocount', ++vcount);
var _vcount = vcount;
_video.on('loadeddata', function () {
$(this).addClass("loaded");
this.play();
fixVideoHeight(_video);
});
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 500);
setTimeout(() => {
if (this.readyState >= 3) {
$('video[videocount=' + _vcount + ']').addClass("loaded");
this.play();
}
}, 2000);
fixVideoHeight(_video);
});
})();
function fixVideoHeight(videoEl) {
var videoHeight = Math.ceil(videoEl.width() / videoEl[0].videoWidth * videoEl[0].videoHeight);
if (videoHeight > 10) {
videoEl.css('max-height', videoHeight + 'px');
videoEl.css('min-height', videoHeight + 'px');
} else {
return;
}
var slideShow = videoEl.parent().parent();
if (slideShow.hasClass('banner-slide')) {
var maxHeight = 0;
slideShow.children('li').each(function () {
var type = $(this).attr('data-slideshow-slide');
var height = 0;
if (type == 'video') {
height = $(this).children("video").height();
}
if (type == 'img') {
height = $(this).children("img").height();
}
if (maxHeight < height) {
maxHeight = height;
}
});
slideShow.css('max-height', maxHeight + 'px');
slideShow.children('li').css('max-height', maxHeight + 'px');
}
}
</script>
</body>
</html>'
}
$cookies = [
'csrfToken' => [
'name' => 'csrfToken',
'value' => 'c111b6d380f97f619f0be8ce285ed7141a44e4382ef60dc209792340d02a0ae95265cb22b3bc5fd5c4e6fd54547193ecb8a84f79cc1a416d512e0132cd4498a0',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '0',
'samesite' => null
],
'thisLocale' => [
'name' => 'thisLocale',
'value' => 'Q2FrZQ==.ZjY5Y2Q1OWI4YzFhNWMxNDk1YTM1MGRhZTEwMDMwMmM0OTE4ZGY3ZDIxMThlODdlZDVhMjI0YThhM2IwY2U0NtZrdvngyFTJcGR6k4nXVN50exiCrbkM7q0MoPl+3dfl',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => false,
'expire' => '1779011764',
'samesite' => null
],
'id' => [
'name' => 'id',
'value' => 'Q2FrZQ==.ODBjYmUzOWQyNGQ2YzQyMzZlMzc1NWNmMDVhYTQyYjRkNzcxNTgwMzJjYWRlNjVmODI2MTcwMTEyMDQ3MzczMhSi6yiwM4z72yPlmQzxGsPGWCmci3etgWOWLgKt00r44B+x7jNIkG3PlRtjgXkfejD8mbNxNcPdd0iGZvTX8C0=',
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'httpOnly' => true,
'expire' => '1779011764',
'samesite' => null
]
]
$values = [
(int) 0 => 'text/html; charset=UTF-8'
]
$name = 'Content-Type'
$first = true
$value = 'text/html; charset=UTF-8' header - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 183
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'csrfToken'
$value = 'c111b6d380f97f619f0be8ce285ed7141a44e4382ef60dc209792340d02a0ae95265cb22b3bc5fd5c4e6fd54547193ecb8a84f79cc1a416d512e0132cd4498a0'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '0'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'thisLocale'
$value = 'Q2FrZQ==.ZjY5Y2Q1OWI4YzFhNWMxNDk1YTM1MGRhZTEwMDMwMmM0OTE4ZGY3ZDIxMThlODdlZDVhMjI0YThhM2IwY2U0NtZrdvngyFTJcGR6k4nXVN50exiCrbkM7q0MoPl+3dfl'
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => false,
'expires' => '1779011764'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40 Warning (2)CORE/src/Http/ResponseEmitter.php , line 269 ]Code Context setcookie ( $name , $value , $name = 'id'
$value = 'Q2FrZQ==.ODBjYmUzOWQyNGQ2YzQyMzZlMzc1NWNmMDVhYTQyYjRkNzcxNTgwMzJjYWRlNjVmODI2MTcwMTEyMDQ3MzczMhSi6yiwM4z72yPlmQzxGsPGWCmci3etgWOWLgKt00r44B+x7jNIkG3PlRtjgXkfejD8mbNxNcPdd0iGZvTX8C0='
$options = [
'path' => '/',
'domain' => '',
'secure' => false,
'samesite' => null,
'httponly' => true,
'expires' => '1779011764'
] setcookie - [internal], line ??
Cake\Http\ResponseEmitter::setcookie() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 269
Cake\Http\ResponseEmitter::emitCookies() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 211
Cake\Http\ResponseEmitter::emitHeaders() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 192
Cake\Http\ResponseEmitter::emit() - CORE/src/Http/ResponseEmitter.php, line 60
Cake\Http\Server::emit() - CORE/src/Http/Server.php, line 140
[main] - ROOT/webroot/index.php, line 40
П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна | Peak News
П.Түмэнгэрэл: Уур амьсгалын өөрчлөлт эмэгтэйчүүдэд илүү хүнд тусаж байна
Манай улсын агаарын дундаж температур сүүлийн 80 жилийн хугацаанд 2.4 хэмээр нэмэгдсэн нь дэлхийн дулаарлын хурдтай харьцуулахад 2 дахин их байгааг илтгэнэ. Уур амьсгалын өөрчлөлт улс оронд байгаль орчин, нийгэм, эдийн засагт харилцан адилгүй нөлөө үзүүлэхийн зэрэгцээ эрэгтэй, эмэгтэй хүний эрүүл мэнд, амьдралын чанарт ч ихэнхдээ ялгамжтайгаар нөлөөлж буйг судалгаа харуулжээ.
Энэ талаар МУИС-ийн Жендэр судлалын төвийн эрдэмтэн нарийн бичиг, доктор П.Түмэнгэрэлтэй жендэр, уур амьсгалын өөрчлөлт, сэтгэл зүйн харилцан хамаарлын талаар ярилцлаа.
-Ярилцлагынхаа эхэнд та манай уншигчдад жендэрийн талаарх нийтлэг тохиолддог алдаатай ойлголтод зөв хариулт өгөх хэрэгтэй байх. Жендэрийн тухай ойлголтыг эмэгтэйчүүдийн эрхтэй андуурах нь элбэг. Тэгэхээр жендэрийн ойлголт, түүний судлагдахуун, орчин үеийн чиг хандлагын талаар мэдээлэл өгөхгүй юу?
-Тийм ээ, жендэр гэдэг ойлголтыг зөвхөн эмэгтэйчүүдийн эрхтэй холбон ойлгох нь түгээмэл. Учир нь энэхүү нэр томъёо анх нэвтрэхдээ олон нийтийн дунд зөвхөн эмэгтэйчүүдийн асуудлын тухай мэтээр танигдсантай холбоотой. Үнэндээ жендэр гэдэг эмэгтэй, эрэгтэй бүх насны хүний нийгэмд хүлээдэг үүрэг, хүлээлт, боломж, эрхийн харилцааг судалдаг өргөн хүрээний ойлголт юм. Жендэр судлал нийгэмд тогтсон хэвшмэл ойлголт, эрх мэдлийн бүтэц, нийгмийн хуваарилалт, хүлээлт нь эмэгтэй, эрэгтэй хүмүүсийн амьдралд хэрхэн нөлөөлж байгааг судалдаг салбар юм. Орчин үеийн жендэрийн судалгаанд зөвхөн эмэгтэйчүүдийн асуудлыг бус, эрэгтэйчүүдийн нийгмийн үүрэг, эрүүл мэнд, сэтгэл зүй, нийгмийн дарамт зэрэг асуудлыг мөн авч үздэг болсон. Иймээс жендэрийн судалгаа нь эмэгтэй, эрэгтэй хүний аль алиных нь сайн сайхан байдлыг хангах, тэгш боломжийг бүрдүүлэхэд чиглэдэг салбар юм.
-Манай орон эрс тэс уур амьсгалтай. Сүүлийн жилүүдэд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдсэн сөрөг нөлөөллүүд болох хэт халалт, үер ус, шороон шуурга гэх мэт үзэгдлийн давтамж, эрчим нэмэгдсэн байдаг. Энэхүү нөлөөлөл нь жендэрийн тэгш бус байдалд ч эерэг болон сөргөөр нөлөөлж байна гэж үзэж байгаа шүү дээ?
-Энэ асуултад хариулахын тулд эхлээд хэдэн зүйлийг дурьдах ёстой. Мөн Монгол орны уур амьсгалын өөрчлөлт, жендэрийн тэгш байдлын харилцаанд холбогдох тодорхой тоо баримт, судалгааг ашиглан илүү академик хүрээнд тайлбар хийх хэрэгтэй болов уу. Нэгдүгээрт, манай улс уур амьсгалын өөрчлөлтөд туйлын өртөмтгий орон.
Сүүлийн 80 жилийн хугацаанд монгол орны агаарын дундаж температур 2.4 хэмээр нэмэгдсэн бөгөөд энэ нь дэлхийн дунджаас хамаагүй хурдтай өсөж буй үзүүлэлт. Үүнээс болж 832 гол нуур бүрэн ширгэж, цөлжилт газар нутгийн 76 хувийг эзэлж байгаа гэсэн тоо баримт байдаг. Мөн ган, зуд, усны хомсдол гэх мэт эрс тэс үзэгдлүүдийн давтамж нэмэгдэж энэ нь хүмүүсийн амьдралд сөргөөр нөлөөлж байна.
Жишээ нь 2024 онд болсон “зуд” нь нийт малыг 7.1 сая толгой хорогдуулж, олон өрх айл санхүүгийн хүндрэл болон сэтгэл зүйн асуудалд орсон. Байгалийн гамшигт үзэгдлүүд нь малчдын амьжиргаанд төдийгүй, хөдөө‑суурин бүсийн залуус, эмзэг бүлгийн иргэдэд хүчтэй дарамт үүсгэж байна.
Хоёрдугаарт, уур амьсгалын өөрчлөлт нь жендэрийн тэгш байдалд сөрөг нөлөө үзүүлдэг. Судалгаагаар Монгол Улсад уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөний хүрээнд эмэгтэйчүүд ба эрэгтэйчүүд экологийн болон гамшгийн эрсдэлд харилцан өөрөөр өртдөг гэдгийг тодорхойлсон мэдээлэл бий. (Монголын Үндэсний Статистикийн газартай хамтарсан Gender and Environment Survey). Ингэснээр эмэгтэйчүүд, эрэгтэйчүүдийн “Байгаль орчны гамшигт үзэгдлээс үүдэх нийгэм‑эдийн засгийн үр дагаврын ялгаа”, гэр бүл, малчид, ажил эрхлэлтийн хэв маяг, тэдний орлого, хандлага, эрүүл мэндийн эрсдэл зэрэг талуудыг судалсан. Судалгааны үр дүнг харахад эмэгтэй хүмүүсийн хувьд аж ахуй, гэр бүлийн болон нийгмийн халамжийн үүрэг ихтэй, байгалийн гамшиг, усны хомсдлын үед “үнэгүй” хөдөлмөр, гэр бүлийн үүрэгт өртөмтгий хэвээр байдаг, эмзэг бүлэг болох өрх толгойлсон эмэгтэй хөдөө‑суурин өрхүүд илүү санхүүгийн дарамт, орлогын алдагдалд өртөмтгий байдаг гэсэн үр дүн гарсан ю билээ. Мөн НҮБ‑ын олон улсын мэдээллээр байгалийн гамшиг (жишээ нь үер, ган, зуд‑ын дараах шилжилт) дагаж зугтаж байгаа хүмүүсийн 80 хувиас илүү нь эмэгтэйчүүд, охид байдаг гэж дүгнэсэн байна.
Түүнчлэн, эмэгтэйчүүд гэр бүл, гэрийн ажлыг голлон хариуцдаг учир ус, хоол хүнсний нөөц багасах үед илүү их ачаалалтай тулгардгийг олон улсын судалгаа харуулдаг. Нөгөө талаас, уур амьсгалын өөрчлөлт болох байгалийн гамшиг, зуд болох үед эрэгтэйчүүд мал аж ахуйтай хамаарал их тул санхүүгийн эрсдэлтэй шууд тулгардаг.
Жишээлбэл, мал хорогдолын дараа олон эрэгтэй малчид сэтгэл гутралд орж архи, согтууруулах ундаа хэрэглэх нь ихсэх, хот суурин, нийслэл хот рүү нүүх, шинэ байршилд өмнө нь эрхэлж байгаагүй ажил хийх нь элбэг. Үүнээс үзвэл уур амьсгалын өөрчлөлт нь эмэгтэй, эрэгтэй хүмүүсийн амьдралд ялгаатай сөрөг үр дагавар авчирч байна.
Байгалийн гамшиг сэтгэлзүй болон шийдвэр гаргалтад нөлөөлж байна
-Уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөлөл хүний эрүүл мэнд, тэр дундаа сэтгэл зүйд нөлөө үзүүлдэг талаар ярьлаа. Энэ талаар дэлгэрүүлэхгүй юу?
-Тийм ээ, уур амьсгалын өөрчлөлт нь хүний эрүүл мэнд, тэр дундаа сэтгэл зүйд бодитой нөлөөлдөг гэдгийг олон улсын судалгаа, шинжлэх ухааны материалыг харахад баттай харагддаг. Та бидний мэдэж буйгаар, манай орон эрс тэс уур амьсгалтай бөгөөд сүүлийн жилүүдэд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдсэн зуны улиралд хэт халах, гэнэт их хэмжээний хур тундас орж үер буух, өвлийн улиралд зуд болох, хавар шороон шуурга шуурах давтамж эрчимтэй нэмэгдэж байна. Эдгээр нь хүний эрүүл мэнд, тэр дундаа сэтгэл зүйд шууд болон шууд бус нөлөө үзүүлдэг. Судалгаагаар байгалийн гамшгийн туршлага нь стресс, түгшүүр, депресс үүсгэж болдог ба урт хугацааны хэт халуун, ган, зуд нь анхаарал сулрах, ядаргаа, сэтгэлзүйн дарамт үүсгэдэг болохыг тогтоосон байдаг (Cambridge Univ., 2025). Энэхүү нөхцөл нь жендэрийн тэгш бус байдалд ялгаатай нөлөө үзүүлдэг. Эмэгтэйчүүд гэр ахуй, асрахуйн үүрэг ихтэй учир ямар ч гамшгийн үед илүү их дарамт, ачаалал, стресс, санхүүгийн эрсдэлд өртдөг бол эрэгтэйчүүд мал аж аху болон бусад ажил эрхлэлтийн ачааллаас үүдэлтэй эрсдэлд илүү өртөмтгий байдаг байна (UN Women Mongolia, 2024). Иймээс уур амьсгалын өөрчлөлтийн хариу арга хэмжээ болон жендэрийн тэгш байдлыг хангах бодлого, шийдэл нь эмэгтэй, эрэгтэй гэлтгүй бүх хүмүүсийн эрүүл мэнд, нийгмийн сайн сайхан байдлыг хамгаалахад чухал юм.
-Байгалийн гамшигт үзэгдэл нь хүний сэтгэл зүйд стресс, түгшүүр, депресс үүсгэж болдог талаар дурдлаа. Тэгэхээр хүний сэтгэлзүйд уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан урт хугацааны гамшиг (ган, зуд гэх мэт) эсвэл богино хугацааны үзэгдэл (бороо, салхи, цас гм) өөрөөр нөлөөлдөг байж болох уу?
-Судалгаануудаас харахад уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой байгалийн үзэгдлүүд хүний сэтгэлзүйд нөлөөлөх хэлбэр нь тухайн үзэгдлийн үргэлжлэх хугацаа, шинж чанараас шалтгаалан өөр өөр байдаг. Гэнэтийн эсвэл богино хугацаанд тохиолддог гамшигт үзэгдлүүд (жишээлбэл үер, хүчтэй шуурга, хар салхи, ой хээрийн түймэр зэрэг) нь хүмүүсийн сэтгэлзүйд шууд цочрол өгч, айдас, түгшүүр, нойргүйдэл, Гэмтлийн Дараах Стрессийн Эмгэг үүсгэх (ГДСЭ) магадлалыг нэмдэг. Олон улсын судалгаагаар байгалийн гамшигт өртсөн хүмүүсийн 25-40 хувьд ГДСЭ-ийн шинж тэмдэг илэрдэг бөгөөд гамшгийн дараах эхний жилд депресс болон түгшүүрийн түвшин эрс нэмэгддэг байна. Жишээ хэлэхэд, 2024 оны аравдугаар сарын 29-нд Испанийн Валенсиа хотод хүчтэй аадар борооны улмаас их хэмжээний үер буусан. Тус үер 24 цаг хүрэхгүй хугацаанд зарим газарт 300 мм-ээс дээш хур тунадас орж, гэнэтийн үер болж олон хот сууринг усанд автуулсан. Энэ гамшгийн улмаас 220-оос дээш тооны хүн амь насаа алдаж, хэдэн зуун мянган хүн өртсөн бөгөөд Европт сүүлийн арван жилийн хамгийн ноцтой үерүүдийн нэг гэж тооцогддог. Тус байгалийн гамшгийн дараах судалгаагаар гамшигт өртсөн хүмүүсийн 28 орчим хувьд нь ГДСЭ-ийн шинж тэмдэг илэрсэн бөгөөд бороо орох үед айдас, сандрал дахин сэргэдэг болохыг тогтоосон байдаг. Мөн бороо орох үед эмэгтэйчүүдийн сэтгэл зүй илүү их өөрчлөгддөг. Энэ нь таагүй, тогтворгүй цаг агаар эмэгтэйчүүдийн сэтгэл санаанд илүү хүчтэй нөлөөлж, сөрөг мэдрэмжийн өөрчлөлт эрэгтэйчүүдтэй харьцуулахад илүү өндөр болохыг судалгаагаар харуулсан байдаг.
Харин уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой урт хугацаанд үргэлжилдэг гамшигт үзэгдлүүд (ган, зуд, температурын удаан хугацааны өсөлт гэх мэт) нь хүний сэтгэлзүйд аажим боловч илүү тогтвортой стресс үүсгэдэг юм. Өөрөөр хэлбэл, хүмүүсийн амьжиргаа, эдийн засаг, ирээдүйн тогтвортой байдлын талаарх айдас, тодорхойгүй байдлыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ архаг стресс, депресс болон “climate anxiety” буюу уур амьсгалын түгшүүрийг бий болгодог.
Зарим судалгаагаар дундаж температур 1 градусаар нэмэгдэхэд амиа хорлох эрсдэл ойролцоогоор 1 хувь өсдөг гэж тогтоосон бөгөөд ялангуяа хөдөө аж ахуй, мал аж ахуйд түшиглэсэн бүс нутагт энэ нөлөө илүү хүчтэй илэрдэг байна.
Иймээс богино хугацааны гамшиг нь ихэвчлэн шууд сэтгэлзүйн цочрол, ГДСЭ үүсгэдэг бол урт хугацааны уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой гамшигт үзэгдлүүд нь удаан хугацааны стресс, депресс, амьдралын баталгаанд сөргөөр нөлөөлөх зэрэг сэтгэлзүйн нөлөөг бий болгодог гэж олон улсын судлаачид дүгнэдэг.
-Байгалийн сөрөг нөлөөллөөс үүсэж буй сэтгэл зүйн асуудал нь хүмүүсийн өдөр тутмын шийдвэр гаргалтад нь хэрхэн нөлөөлөх боломжтой вэ?
-Урт хугацааны сөрөг нөлөөлөл нь хүний зөвхөн бие махбодод төдийгүй, анхаарал төвлөрөл, ой санамж, шийдвэр гаргалт зэрэг танин мэдэхүйн үйл ажиллагаанд мэдэгдэхүйц нөлөөлдөг болохыг олон улсад судалсан байдаг. Сонирхолтой жишээ хэлэхэд, БНХАУ-д 5400 гаруй хүнийг хамруулсан судалгаагаар, халуун өдрүүдэд хүмүүсийн үг цээжлэх чадавхи болон математикийн тестийн оноо мэдэгдэхүйц буурчээ. Энэ нөлөө нь хэдэн өдөр үргэлжилж болохыг мөн судалгаагаар тогтоожээ. Судлаачид үүнийг “heat stress” буюу дулааны стресс тархины танин мэдэхүйн үйл ажиллагаанд шууд нөлөөлж байгаатай холбон тайлбарласан байдаг. Ялангуяа агаарын температур 30°C-аас дээш удаан хугацаанд үргэлжилбэл тархины мэдээлэл боловсруулах үр ашиг буурч, төвлөрөл мууддаг байна. Зөвхөн халуун төдийгүй хэт хүйтэн орчин ч хүний танин мэдэхүйн үйл ажиллагаанд нөлөө үзүүлдэг. Тухайлбал, -10°C орчим хүйтэнд хийсэн туршилтаар хүмүүсийн хариу үйлдлийн хурд удааширч, анхаарал сарних, шийдвэр гаргах чадвар буурах зэрэг өөрчлөлт илэрсэн судалгаа ч байдаг.
Манай орны нөхцөлд эдгээр нөлөө илүү тод илрэх боломжтой. Учир нь Монголд ган, зуд, эрс тэс температурын хэлбэлзэл нь малчдын амьжиргаа, эдийн засагтай шууд холбоотой байдаг.
Судалгаануудын дүгнэлтээр байгаль цаг уурын эрсдэл нэмэгдэх үед малчдын дунд архаг стресс, сэтгэлзүйн дарамт, анхаарал сарних, шийдвэр гаргах эрсдэлтэй байдал нэмэгддэг гэж үздэг. Жишээлбэл зудын жилүүдэд малын хорогдол, орлогын тодорхойгүй байдал нэмэгдэх нь малчдын сэтгэлзүйн стрессийг өсгөж, өдөр тутмын аж ахуйн шийдвэр (нүүдэл хийх, малын бүтэц өөрчлөх, зээл авах гэх мэт) илүү эрсдэлтэй нөхцлийг бий болгодог гэж Монголын хөдөө аж ахуй, нийгмийн судалгаанууд тэмдэглэсэн байдаг.
Иймээс уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шалтгаалсан урт хугацааны халуун, ган, зуд зэрэг үзэгдлүүд нь зөвхөн байгаль орчин, эдийн засагт нөлөөлөхөөс гадна хүний танин мэдэхүй, анхаарал төвлөрөл, өдөр тутмын шийдвэр гаргалтад системтэй нөлөөлдөг бөгөөд энэ нь нийгмийн тогтвортой байдал, амьжиргааны стратегид хүртэл нөлөөлөх боломжтой гэж судлаачид дүгнэсэн байдаг.
Малчид архаг стресст өртөж байна
-Тэгвэл хөдөө, байгальтайгаа илүү ойр амьдарч буй малчид болон суурин газар амьдардаг хүмүүсийн сэтгэлзүйд байгалийн үзэгдэл нь хэр ялгаатай нөлөө үзүүлэх вэ?
-Тодорхой хэмжээгээр ялгаатай нөлөөлөл үзүүлдэг. Тухайлбал, малчдын хувьд байгаль, цаг ууртай шууд холбоотой байдаг тул ган, зуд зэрэг удаан үргэлжилдэг гамшгийн үед архаг стресс, амьжиргааны тогтворгүй байдлаас үүдэлтэй түгшүүр, депресс илүү түгээмэл тохиолддог. Харин суурин газрын оршин суугчдын хувьд үер, хүчтэй шуурга зэрэг гэнэтийн гамшгийн дараа гэмтлийн дараах стресс, айдас, түгшүүр илрэх нь илүү элбэг байдаг гэж судалгаанууд харуулдаг. Энгийнээр хэлэхэд, хөдөө орон нутгийн иргэдийн хувьд байгалийн гамшиг нь ихэвчлэн удаан хугацааны сэтгэлзүйн дарамт үүсгэх бол, суурин хүмүүсийн хувьд гэнэтийн сэтгэлзүйн цочрол авах хандлагатай байдаг.
-Энэ талаар сонирхолтой тоо, баримт, статистик үзүүлэлтээс танилцуулахгүй юу?
-Байгалийн гамшиг болон уур амьсгалын өөрчлөлт хүний сэтгэлзүйд хэрхэн нөлөөлдгийг харуулсан сонирхолтой статистик, судалгааны тоо баримтууд олон байдаг. Жишээлбэл, олон улсын мета-анализ судалгаагаар байгалийн гамшигт өртсөн хүмүүсийн дунд сэтгэлзүйн эмгэгийн тархалт 5.8–87.6% хүртэл хэлбэлздэг бөгөөд түгшүүрийн эмгэг 2.2–84%, депресс 3.2–52.7%, гэмтлийн дараах стрессийн эмгэг 2.6–52% хүртэл илэрч болохыг тогтоосон байна. Мөн уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой байгалийн гамшгийн дараа гэмтлийн дараах стрессийн эмгэг 25–40% хүртэлх хүмүүст илэрдэг гэсэн судалгааны дүн бий.
АНУ-ын судалгаанд хар салхи зэрэг гамшигт өртсөн хүмүүсийн 20–30% нь депресс эсвэл ГДСЭ-ийн шинж тэмдэгтэй болсон бөгөөд зарим тохиолдолд насанд хүрэгчдийн 54% хүртэл нь депрессийн шинж илэрсэн байдаг.
Сонирхуулахад, цаг уурын өөрчлөлттэй холбоотой температурын өсөлт ч сэтгэлзүйд нөлөөлдөг баримт бий. Жишээ нь, Германд хийсэн судалгаанд хэт халуун (>25°C) болон хэт хүйтэн (<0°C) өдрүүдэд сэтгэлзүйн зөвлөгөө авах утасны дуудлага 3–5%-иар нэмэгддэг нь цаг агаарын эрс тэс нөхцөл хүмүүсийн сэтгэлзүйн дарамтыг нэмэгдүүлдэгийг харуулжээ. Зарим бодит кейс судалгаанууд ч энэ нөлөөг баталдаг. Жишээлбэл, 2023 оны Мауигийн ой хээрийн түймрийн дараах судалгаанд гамшигт өртсөн хүмүүсийн 50 хувь орчим нь депрессийн шинж тэмдэг, 25 хувь нь түгшүүрийн эмгэгтэй болсон бол хүүхдүүдийн 45 хувьд нь ГДСЭ-ийн шинж илэрсэн байна.
Монгол Улсын хувьд энэ чиглэлийн судалгаа харьцангуй хомс, тоо баримт системтэйгээр цугларч, нийтэд ил тод болсон нь цөөн байдаг. Гэсэн хэдий ч ган, зуд зэрэг цаг уурын эрсдэл нь малчдын амьжиргаа, орлоготой шууд холбоотой тул урт хугацааны стресс, сэтгэлзүйн дарамт нэмэгдэх эрсдэлтэй гэж зарим судлаач тэмдэглэсэн байдаг. Иймээс цаашид уур амьсгалын өөрчлөлт, байгалийн гамшгийн сэтгэлзүйн нөлөөг судалсан илүү системтэй, олон талт судалгааг нэмэгдүүлэх шаардлага байгаа.
-Уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөг малчин бүр эрэгтэй, эмэгтэй гэж ялгахгүйгээр мэдэрч байгаа ч эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийн хувьд сөрөг нөлөөллийг даван туулах нөөц, бололцоо, чадавх сул байгаа талаар зарим судалгаанд дурдсан байдаг?
-Тийм ээ, уур амьсгалын сөрөг үзэгдэл болох зуд, ган, үер, шороон шуурга нь малчин өрх бүрт нөлөөлдөг ч эрэгтэй, эмэгтэйчүүдийн хувьд тэсвэр хатуужил гэх зүйл өөр өөр байдгийг харуулдаг. Жишээлбэл, эмэгтэйчүүд: гэр ахуйн болон халамжийн үүрэг ихтэй, нийгмийн болон санхүүгийн нөөц хязгаарлагдмал, гамшгийн дараа хурдан сэргээн босох боломж сул байдаг бөгөөд хүүхдүүд мөн амархан өвдөх, сургуульд явах, хоол тэжээлийн боломж хязгаарлагдах зэрэг олон сөрөг үр дагаварт илүү өртөмтгий байдаг (UN Women Mongolia, 2024). Иймээс малчдын дунд уур амьсгалын эрсдэлд тэсвэртэй байдал, жендэрийн мэдрэмжтэй дэмжлэг, нөөцийг нэмэгдүүлэх бодлого, арга хэмжээ маш чухал юм.
-Ярилцсанд баярлалаа
Пүрэвсүрэн Хаш-Эрдэнэ
Сэтгэгдэл бичих
Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдад хүндэтгэлтэй хандана уу. Ёс бус сэтгэгдлийг Peak.mn сайт устгах эрхтэй.